اجرای کمتر از 30 درصد آیین نامه کاهش مصرف پلاستیک

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صدا و سیما، نرگس فلاح در گفت و گو با برنامه «روی خط خبر»، ضمن بررسی روند چهارساله اجرای آیین نامه کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی، به ارزیابی عملکرد 12 دستگاه مسئول پرداخت.

او با اشاره به اینکه وزارت صنعت، معدن و تجارت تاکنون تکالیف خود را در زمینه کاهش تولید کیسه های با ضخامت کمتر از 25 میکرون و جایگزینی آنها با کیسه های زیست تخریب پذیر اجرایی نکرده است، از نبود ضمانت اجرایی و سازوکار قانونی مشخص برای برخورد با ترک فعل دستگاه ها انتقاد کرد.

فلاح همچنین به رواج ادعا های تأییدنشده درباره زیست تخریب پذیر بودن محصولات 55 شرکت اشاره کرد و بر ضرورت راستی آزمایی این ادعا ها در آزمایشگاه های داخلی تحت استاندارد ملی تأکید کرد.

وی هشدار داد که رهاسازی پلاستیک در اراضی کشاورزی موجب تخریب خاک، کاهش کیفیت و افت میزان تولید محصولات زراعی می شود و میکروپلاستیک ها از طریق ریشه گیاهان وارد چرخه غذایی انسان می شوند.

در حوزه آموزش و فرهنگ سازی، مدیرکل دفتر مدیریت پسماند سازمان حفاظت محیط زیست از تدوین برنامه ای 10 ساله در قالب پویش «نه به پلاستیک» خبر داد که شامل شش راهبرد و 180 اقدام عملیاتی است. وی افزود این طرح با اجرای «دولت سبز» در دستگاه های اجرایی آغاز شده و با همکاری نهاد های آموزشی و رسانه ملی دنبال می شود. مشروح این گفت و گو به شرح ذیل است:

پرسش:کیسه های پلاستیکی ممکن است فقط چند دقیقه یا چند ساعت در دست ما باشند، اما آثار آنها سال ها در محیط زیست باقی می ماند. هیئت وزیران در سال 1401 آیین نامه کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی را تصویب کرد تا مصرف این کیسه ها کاهش یابد. در این آیین نامه 12 دستگاه به انجام تکالیفی در این زمینه موظف شده اند، اما گزارش ها نشان می دهد همه این تکالیف اجرا نشده است. چهار سال از تصویب آیین نامه می گذرد؛ گزارش های محیط زیست درباره عملکرد دستگاه ها چه می گوید و در مجموع وضعیت اجرای آیین نامه چگونه است ؟

فلاح: همان طور که اشاره کردید، در این آیین نامه برای 12 دستگاه مسئولیت هایی در نظر گرفته شده است. یکی از مهم ترین دستگاه ها، وزارت صنعت، معدن و تجارت است که باید بر اساس مفاد آیین نامه، طی پنج سال میزان تولید کیسه های پلاستیکی با ضخامت کمتر از 25 میکرون را به صورت سالانه کاهش دهد؛ اما تاکنون شاهد تحقق این موضوع نبوده ایم.

این وزارتخانه اخیراً درخواست بازنگری در آیین نامه را مطرح کرده است. با این حال، آنچه بر امکان استفاده مجدد از کیسه های پلاستیکی تأثیر می گذارد، علاوه بر ضخامت، فرایند تولید و استفاده از نوع مشخصی از پلیمر است تا کیسه ها فقط یک بار مصرف نشوند و بتوان از آنها چندین بار استفاده کرد.

از دیگر وظایف وزارت صنعت، معدن و تجارت، جایگزینی کیسه های پلاستیکی با کیسه های زیست تخریب پذیر بود. با این حال، آنچه اکنون می بینیم این است که در این زمینه اتفاقی نیفتاده است. متأسفانه برخی تولیدکنندگان روی کیسه های خود عباراتی مانند «صددرصد زیست تخریب پذیر» درج می کنند. محصولات حدود 55 شرکت را بررسی کرده ایم که چنین ادعا هایی دارند. این ادعا ها می تواند به افزایش مصرف کیسه ها منجر شود؛ چون مصرف کننده تصور می کند کیسه زیست تخریب پذیر است و به محیط زیست آسیب نمی زند، در حالی که این ادعا ها بررسی نشده اند.

در آیین نامه تصویب شده بود که تولیدکنندگان کیسه های زیست تخریب پذیر، استاندارد مربوط را دریافت کنند. این استاندارد باید از سوی سازمان ملی استاندارد تدوین می شد. این سازمان استاندارد را تهیه کرده است و بر اساس گزارش اخیر آن، آزمایشگاه لازم برای اجرای استاندارد نیز ثبت شده و امکان اختصاص استاندارد ملی وجود دارد. یک یا دو شرکت هم مدعی دریافت استاندارد های بین المللی هستند، اما اکنون امکان دریافت استاندارد ملی نیز فراهم شده است.

پرسش: منظورتان تولید کیسه های پلاستیکی تجدیدپذیر است؟

فلاح: کیسه های پلاستیکی عنوان های مختلفی از جمله کمپوست پذیر، زیست تخریب پذیر و زیست پایه دارند. آنچه ممکن است به طبیعت بازگردد، کیسه های کمپوست پذیر است که آن هم برای قرار گرفتن در شرایط کمپوست به زمان طولانی نیاز دارد.

پرسش: آیا شرکت هایی در حال حاضر این کیسه ها را تولید می کنند یا این موضوع صرفاً ادعای شرکت هاست؟

فلاح: یک یا دو شرکت دانش بنیان مدعی تولید این محصولات و دریافت استاندارد های بین المللی هستند، اما این ادعا ها باید در آزمایشگاه های داخلی راستی آزمایی شود.

پرسش: اگر بخواهیم عملکرد 12 دستگاه را در مجموع بررسی کنیم، پس از چهار سال از تصویب آیین نامه، وضعیت اجرای بخش های مختلف آن چگونه است؟

فلاح: روی کاغذ، با توجه به بخشنامه ها، اطلاعیه ها و شیوه نامه ها، به نظر می رسد آیین نامه پیشرفت خوبی داشته است؛ اما در واقعیت، همچنان کیسه های پلاستیکی رایگان توزیع می شوند و این موضوع بر میزان مصرف تأثیر می گذارد. ضخامت کیسه ها افزایش پیدا نکرده و این کیسه ها یک بارمصرف هستند. شاید بتوان گفت کمتر از 30 درصد از آنچه باید در اجرای تکالیف دستگاه ها محقق می شد، انجام شده است؛ بنابراین شاهد پیشرفت مناسبی در اجرای آیین نامه نیستیم.

پرسش: آیا در این آیین نامه ضمانت اجرایی در نظر گرفته شده است؟ اگر دستگاهی به تکالیف خود عمل نکند، سازمان حفاظت محیط زیست می تواند آن را به مراجع قضایی معرفی کند؟

فلاح: در این آیین نامه ناظر و ضمانت اجرایی مشخصی پیش بینی نشده است. با وجود این، آیین نامه مصوبه هیئت وزیران است و اجرای آن تکلیف دستگاه هاست؛ اما بند قانونی مشخصی نداریم که بر اساس آن بتوانیم در برابر ترک فعل دستگاه ها اقدام خاصی انجام دهیم. شاید در بازنگری مدیریت پسماند که در دست تصویب مجدد است، بتوان بندی اضافه کرد تا پشتوانه قانونی این آیین نامه تقویت شود. سازمان حفاظت محیط زیست پیشنهاددهنده آیین نامه بوده، اما دستگاه هایی که در تدوین پیش نویس مشارکت داشته اند، همگی مسئولیت هایی بر عهده دارند.

پرسش: آیا دستگاهی به علت ترک فعل به مراجع قضایی معرفی شده است؟

فلاح: خیر، چنین پیگیری ای از سوی ناظر انجام نشده است.

پرسش: بخشی از وظایف این آیین نامه بر عهده وزارت جهاد کشاورزی است که باید برای جلوگیری از رهاسازی پلاستیک در اراضی زراعی و باغی تمهیداتی در نظر بگیرد. تعامل سازمان حفاظت محیط زیست با وزارت جهاد کشاورزی در این زمینه چگونه بوده است؟

فلاح: برای آموزش و آگاه سازی کشاورزان، بخشنامه هایی به ادارات کل استان ها ابلاغ شده است؛ اما آموزش هایی که تاکنون به کشاورزان ارائه شده، مؤثر نبوده است.

باید به کشاورزان آموزش داده شود که رهاسازی پلاستیک چه میزان به خاک آسیب می زند و چگونه می تواند تولید محصول خودشان را کاهش دهد. کشاورزان در این زمینه ذی نفع اصلی هستند و اگر آموزش و آگاه سازی به شکل مؤثر و مفید انجام شود، قطعاً می توان از ادامه این روند جلوگیری کرد.

پرسش: رهاسازی پلاستیک در فرایند تولید کشاورزی تأثیر دارد؟

**فلاح:** بله، این موضوع تولید را کاهش می دهد و تأثیر آن جدی است. رهاسازی پلاستیک بر کیفیت محصولات اثر می گذارد و باعث تخریب خاک می شود. میکروپلاستیک های موجود در خاک، به ویژه از طریق ریشه گیاهان، می توانند جذب شوند و دوباره به طبیعت و چرخه غذایی ما بازگردند؛ بنابراین تأثیر آنها بر زنجیره غذایی جدی است.

پرسش: در آیین نامه بر آموزش و اصلاح الگوی مصرف کیسه های پلاستیکی از سوی نهاد های آموزشی، وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم و وزارت بهداشت نیز تأکید شده است. سازمان حفاظت محیط زیست چه تعاملی با این نهادها، به ویژه مدارس و دانشگاه ها، داشته و در زمینه اصلاح الگوی مصرف چه اقداماتی انجام داده است؟

فلاح: سازمان حفاظت محیط زیست از طریق ادارات کل استانی، ارتباط خوبی با مدارس دارد. خانه های محیط زیست و انجمن های دانشجویی و دانش آموزی نیز با سازمان همکاری می کنند. اما برای مثال، هنوز در همه مدارس و کلاس ها تفکیک زباله به شکلی فراگیر انجام نمی شود؛ موضوعی که از نظر رفتاری می تواند بر دانش آموزان، به عنوان آینده سازان کشور، تأثیر بگذارد.

در دانشگاه ها و خوابگاه ها هم هنوز اقدام های رفتاری چشمگیری در این زمینه دیده نمی شود. حتی در وبگاه های آموزش و پرورش، مدارس و دانشگاه ها اطلاع رسانی مشخصی درباره این موضوع وجود ندارد؛ در حالی که مصرف پلاستیک در این مراکز زیاد است و می توان با اقدامات مؤثر، آن را کاهش داد.

به همین دلیل، پویش «نه به پلاستیک» را راه اندازی کرده ایم و در تلاشیم بسته های آموزشی مدارس را آماده کنیم. همچنین می خواهیم «مدرسه کم پلاستیک» و «دانشگاه کم پلاستیک» را به عنوان الگو معرفی کنیم و جشنواره های علمی را با هدف جایگزینی پلاستیک برگزار کنیم.

پرسش: منظور از «کم پلاستیک»، استفاده کمتر از پلاستیک است؟

فلاح: بله. هدف این است که مصرف پلاستیک کاهش پیدا کند؛ از جمله مصرف بطری ها و لیوان های یک بارمصرف و ظروف غذایی در رستوران های دانشگاه ها. هنگام تحویل غذا در سلف سرویس ها نیز کیسه های رایگان در اختیار دانشجویان قرار می گیرد؛ در حالی که می توان اقدام های رفتاری مؤثری در این زمینه انجام داد. صرف آموزش روی کاغذ یا گنجاندن مطالب در کتاب های درسی نمی تواند به تنهایی تأثیرگذار باشد. معلمان و استادان دانشگاه می توانند هرکدام سفیر محیط زیست باشند و با رفتار خود به نهادینه شدن این فرهنگ کمک کنند.

پرسش: پویش «نه به پلاستیک» آغاز شده است؛ برنامه های آن چه زمانی به مرحله اجرا در مدارس و دانشگاه ها می رسد تا فرهنگ سازی در این زمینه انجام شود؟

فلاح: پویش «نه به پلاستیک» آغاز شده است. در گام نخست، شش راهبرد کلان و 180 اقدام عملیاتی برای اجرای آن تدوین کرده ایم تا این پویش، برنامه ای کوتاه مدت و مقطعی نباشد که پس از مدتی از یاد ها برود. این برنامه افقی 10 ساله دارد.

پویش را از دولت آغاز کرده ایم و تلاش کرده ایم «دولت سبز» را به عنوان یکی از محور های آن در نظر بگیریم. بخشنامه هایی برای کاهش مصرف کیسه های پلاستیکی در بدنه دولت و آموزش کارکنان دولت ارسال شده است. این بخش از برنامه عملیاتی و اجرا شده و اجرای بخش های دیگر نیز با کمک سازمان صدا و سیما دنبال خواهد شد.

var player = videojs('player_297999_56757910',{ techOrder: [ "html5"],poster:'',width:600,height:350}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/56757910',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود فیلم اصلی