تئاتر عروسکی پرهزینه و زمان بر است؛ لزوم پرداخت به موقع کمک هزینه ها

کاوه مهدوی کارگردان نمایش «مکبث» که در بخش صحنه ای بزرگسال بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک حضور دارد، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره نوع بهره گیری از متن شکسپیر در قالب اجرای عروسکی گفت: داستان نمایش همان خط اصلی روایت شکسپیر است که بدون کلام و با برجسته کردن بخش هایی از داستان که برای مخاطب قابل فهم باشد، در قالب اجرایی 35 دقیقه ای روی صحنه می رود.

وی درباره شیوه اجرایی این نمایش توضیح داد: ما در فضایی میان نمایش عروسکی و چندرسانه ای حرکت می کنیم. عروسک های نمایش از چند تکنیک اجرایی بهره می برند که ماسک و عروسک های میله ای از جمله آنهاست. علاوه بر این، از 2 دوربین و یک دستگاه سوئیچر استفاده می کنیم که تصاویر را به صورت هم زمان روی پرده ویدئوپروجکشن نمایش می دهد.

مهدوی ادامه داد: در این شیوه، اشیایی که روی صحنه حضور دارند، هویت پیدا می کنند و صرفاً یک شی باقی نمی مانند. برای مثال، انگورهایی که در نمایش می بینیم، صرفاً انگور نیستند، بلکه در جهان اجرایی اثر، هویت سربازان را پیدا می کنند. از آنجا که نمایش بدون کلام است، بخشی از این مفاهیم با تمهیدات کارگردانی و از طریق تصاویر ویدئوپروجکشن به مخاطب منتقل می شود.

محدودیت مالی کار را دشوار کرده است

این کارگردان درباره وضعیت تئاتر عروسکی و امکان اجرای عمومی آثار این حوزه بیان کرد: اگر بخواهیم درباره تعداد اجراهای عمومی و شرایط تولید در تئاتر عروسکی صحبت کنیم، باید بگویم که محدودیت های مالی، کار را دشوار کرده است. برای اجرای عمومی همین اثری که اکنون در جشنواره ارائه می کنیم، تنها هزینه استفاده روزانه از تجهیزات تصویری، دوربین ها و دستگاه سوئیچر می تواند به حدود 28 تا 30 میلیون تومان برسد؛ این رقم جدا از دستمزد عوامل و دیگر هزینه های تولید است. با چنین شرایطی، اجرای عمومی مستمر برای گروه بسیار دشوار خواهد بود.

مهدوی با اشاره به ویژگی های خاص این هنر گفت: تئاتر عروسکی در عین اینکه ممکن است از نظر ظاهری لطیف به نظر برسد، بسیار پیچیده و شبیه یک مسئله ریاضی است؛ زیرا سرشار از محاسبه و جزئیات است. برای ساخت یک عروسک باید ماه ها وقت گذاشت و به این فکر کرد که چگونه می توان یک شخصیت را به موجودی زنده روی صحنه تبدیل کرد. گاهی ممکن است همان شخصیت را با یک بازیگر اجرا کنیم، اما وقتی تصمیم می گیریم آن را با عروسک به صحنه ببریم، باید راهی برای جان بخشیدن به آن پیدا کنیم.

وی ادامه داد: در نمایش «مکبث»، حتی گوجه فرنگی یا انگور می تواند در جهان نمایش به موجودی زنده تبدیل شود و هویت پیدا کند. این مسئله نیازمند طراحی و محاسبات فراوان است. البته هزینه تولید عروسک نیز بالاست؛ چراکه مواد اولیه، از ابر و پاپیه ماشه گرفته تا فلز و چوب، هزینه زیادی دارند. برای نمونه، ساخت یک عروسک در پروژه ای دیگر که در آن فعالیت داشته ام، بین 50 تا 70 میلیون تومان برآورد شده بود. بنابراین، افزایش هزینه مواد اولیه و دشواری ساخت عروسک ها را باید در ارزیابی شرایط تولید این آثار در نظر گرفت.

تئاتر عروسکی زمان بر و پرهزینه است

این کارگردان با اشاره به تفاوت روند تمرین در تئاتر عروسکی و تئاتر بزرگسال اظهار کرد: یکی از دشواری های این حوزه، زمان بر بودن تمرین هاست. ممکن است در سه ساعت تمرین تئاتر عروسکی، در نهایت تنها 40 ثانیه تا یک دقیقه خروجی اجرایی به دست بیاید. این در حالی است که در تمرین یک نمایش بزرگسال، می توان در همین مدت چند دقیقه از اثر یا حتی یک تا یک ونیم صفحه از متن را تمرین و میزانسن بندی کرد. این تفاوت، بخشی از سختی کار در تئاتر عروسکی است، اما برای من شیرینی خاص خودش را دارد. برگزاری جشنواره هر 2 سال یک بار نیز فرصتی فراهم می کند تا در قالب یک اردوی تمرینی و خلاقانه، تجربه تازه ای را پشت سر بگذارم. آنچه مرا در این مسیر نگه داشته، علاقه ای است که به این فضا دارم.

وی در پاسخ به پرسشی درباره نحوه حمایت جشنواره از گروه های شرکت کننده و میزان رضایت از کمک هزینه ها گفت: از همان زمان انتشار فراخوان و ارائه فیلم اثر، گروه ها با شرایط حضور در جشنواره مواجه می شوند، اما قرارداد مشخصی که میزان حمایت مالی را به صورت قطعی تعیین کند، میان گروه ها و جشنواره بسته نمی شود. به نظر می رسد نگاه دبیر جشنواره بر ایجاد فضای رقابتی و هیجان مسابقه استوار نیست و از این منظر نیز می توان دیدگاه ایشان را درک کرد؛ چراکه تولیدات عروسکی از نظر تکنیک و هزینه ساخت تفاوت های زیادی با یکدیگر دارند و مقایسه مستقیم آنها ساده نیست. با این حال، بهتر است پرداخت کمک هزینه ها به موقع انجام شود. بارها پیش آمده است که جشنواره ای برگزار شده، اما کمک هزینه گروه ها چند ماه بعد پرداخت شده است. در چنین شرایطی، افزایش هزینه ها و مشکلات مالی گروه ها باعث می شود مبلغ پرداختی دیگر پاسخگوی مخارج تولید نباشد. حتی ممکن است در این فاصله، اختلاف هایی میان کارگردان و بازیگران بر سر دستمزدها به وجود بیاید و روابط گروه دچار مشکل شود.

مهدوی از رسانه ها خواست که وضعیت پرداخت کمک هزینه ها را مدتی پس از پایان جشنواره نیز پیگیری کنند و در این باره گفت: 2 ماه پس از برگزاری جشنواره، زمان مناسبی است تا از گروه ها درباره دریافت کمک هزینه ها سؤال شود. مسئله این است که حمایت مالی باید در زمانی انجام شود که بتواند بخشی از هزینه های گروه را جبران کند.

نگاهم به «مکبث» جشنواره ای بوده است

وی در پایان درباره برنامه خود برای اجرای عمومی «مکبث» تصریح کرد: از ابتدا نگاهم به این پروژه بیشتر جشنواره ای بوده است، زیرا هزینه های اجرای عمومی بسیار بالاست. با این حال، تلاش می کنم در صورت فراهم شدن فرصت، چند اجرای محدود داشته باشیم تا مخاطبانی که امکان تماشای اثر در جشنواره را نداشته اند نیز بتوانند آن را ببینند. همچنین دوست دارم از ایده و شیوه اجرایی این نمایش در پروژه ای دیگر استفاده کنم؛ به گونه ای که بتوان بخش هایی از این تجربه را حفظ کرد، اما هزینه های تولید و اجرا را کاهش داد و در نهایت به اجرایی آبرومند رسید.

این کارگردان در پایان با اشاره به سابقه شکل گیری ایده نمایش «مکبث» تاکید کرد: حدود 8 سال است که به اجرای این اثر فکر می کنم و نزدیک به 14 سال پیش نیز در دوران دانشگاه، اتودی از این ایده اجرا کرده بودم. به همین دلیل، برایم مهم بود که بالاخره این تجربه را عملی کنم. گاهی با گذشت زمان، این نگرانی به وجود می آید که فرصت انجام برخی ایده ها از دست برود؛ به همین دلیل تصمیم گرفتم این کار را به هر شکل ممکن تجربه کنم.

نمایش «مکبث» به نویسندگی و کارگردانی کاوه مهدوی در بخش صحنه ای بزرگسال بیست ویکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک حضور دارد.

این نمایش روز چهارشنبه 29 مهر در 2 سانس در تالار سایه مجموعه تئاتر شهر به صحنه می رود.

مینا آشفته و علی هیهاوند عروسک گردانان این نمایش هستند.