تکمیل زنجیره ارزش ضرورت ارتقای تولید گیاهان دارویی

به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، الهام فتاحی فر، مدیرکل دفتر امور گلخانه ها، گیاهان دارویی و قارچ خوراکی وزارت جهاد کشاورزی گفت: ایران رتبه اول تولید زعفران و گل محمدی را در جهان دارد و با ابلاغ برنامه الگوی کشت گیاهان دارویی، زعفران و گل محمدی از اواخر سال گذشته، توسعه کشت کم آب بر، تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از خام فروشی در دستور کار قرار گرفته است.

فتاحی فر با بیان این که زعفران و گل محمدی از تولیدات شاخص و بومی ایران با جایگاه ویژه فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی هستند، اظهار کرد: بسیاری از گیاهان دارویی خاستگاه و منشأ ایرانی دارند و ظرفیت بالایی برای ایجاد ارزش افزوده در این بخش وجود دارد.

وی افزود: در راستای تکلیف قانونی مجلس برای تدوین الگوی کشت محصولات کشاورزی، پس از ابلاغ الگوی کشت زراعت و باغبانی، برنامه الگوی کشت گیاهان دارویی، زعفران و گل محمدی با محوریت سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی و همکاری معاونت امور باغبانی و بخش خصوصی تدوین و اواخر سال گذشته به استان ها ابلاغ شد.

مدیرکل دفتر امور گلخانه ها، گیاهان دارویی و قارچ خوراکی با اشاره به مزیت های این محصولات تصریح کرد: این محصولات کم آب بر هستند و در اراضی که امکان کشت سایر محصولات وجود ندارد، قابل توسعه اند. به گفته سازمان جهانی تجارت، گردش مالی گیاهان دارویی در دنیا حدود 148 میلیارد دلار است و پیش بینی می شود تا سال 2050 به حدود پنج هزار میلیارد دلار برسد که نشان دهنده ظرفیت عظیم بازار های بین المللی است.

فتاحی فر اولویت بندی استان ها بر اساس بهره وری آب و بهره وری اقتصادی در این سند را از ویژگی های آن دانست و گفت: تحقق کامل این برنامه مستلزم تأمین الزامات فنی و اعتباری در کل زنجیره، از تأمین نهاده استاندارد تا صادرات است.

وی با اشاره به تدوین استاندارد تولید بذر برای بیش از 10 گونه گیاه دارویی، نهال گل محمدی و پیاز استاندارد زعفران با همکاری موسسه تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال، خاطرنشان کرد: تولید تجاری ارقام استاندارد با همکاری محققان بخش خصوصی، دانشگاهی و تحقیقاتی باید در اختیار کشاورزان قرار گیرد.

وی ارتقای مکانیزاسیون کاشت تا برداشت را بسیار حائز اهمیت دانست و افزود:، چون عمده این گیاهان بومی ایران هستند، طراحی و ساخت ماشین آلات باید در داخل انجام شود. شرکت های دانش بنیان تاکنون در ساخت دستگاه برداشت گل محمدی و دستگاه پیازکار زعفران ورود کرده اند، اما تجاری سازی و تعمیم آن به عرصه تولید نیازمند حمایت اعتباری و فنی است. توسعه اراضی یکپارچه و بزرگ مقیاس، از جمله مزارع 100 هکتاری مکانیزه زعفران، هم کیفیت و کمیت تولید و هم مکانیزاسیون را بهبود می بخشد.

فتاحی فر درباره ضایعات گفت:، چون عمده گیاهان دارویی به صورت خشک، عرقیات و فرآوری شده عرضه می شوند و تازه خوری ندارند، درصد ضایعات آنها کمتر از سایر محصولات است.

وی گفت: پارسال در سطح بیش از 293 هزار هکتار، حدود 480 هزار تن انواع گیاهان دارویی، گل محمدی و زعفران تولید شد. در سال گذشته حدود 113 هزار تن گیاهان دارویی و گل محمدی به ارزش 41 میلیون دلار و 198 تن زعفران به ارزش 189 میلیون دلار صادر کردیم که در مجموع 114 هزار تن به ارزش 230 میلیون دلار می شود. در 6 ماهه اول 1405 نیز حدود 64 هزار تن به ارزش 118 میلیون دلار صادرات داشتیم.

به گفته وی، عمده کشور های هدف صادراتی شامل عراق، کویت، حوزه خلیج فارس، روسیه و کشور های اوراسیا و متناسب با نوع محصول، آلمان و انگلستان هستند.

مدیرکل دفتر گیاهان دارویی افزود: در زعفران استان های خراسان رضوی، خراسان جنوبی، خراسان شمالی و کرمان؛ در گل محمدی استان های فارس، کرمان و اصفهان؛ و در گیاهان دارویی استان های خراسان رضوی، فارس و همدان پیشرو هستند.

فتاحی فر هدف اصلی الگوی کشت را تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از خام فروشی عنوان کرد و افزود: رویکرد ما از دو سال پیش، بررسی نیاز صنایع بزرگ غذایی، دارویی و بهداشتی جهان به مواد مؤثره گیاهان ایران است. هرچند در بسته بندی زعفران، اسانس و گلاب پیشرفت خوبی داشته ایم، اما ارزش افزوده اصلی در استخراج ترکیباتی مانند کروسین و سافرانال زعفران است که ارزش تجاری آن تا هزاران برابر گیاه اولیه می رسد.

وی از برنامه ریزی برای توسعه شهرک های تخصصی گیاهان دارویی با جذب سرمایه گذار بخش خصوصی خبر داد و گفت: در این شهرک ها کل پروسه کاشت، داشت، برداشت مکانیزه و فرآوری اولیه و ثانویه در یک مدیریت یکپارچه و بر اساس عملیات خوب کشاورزی (GAP) انجام می شود.

فتاحی فر تأکید کرد: با فراهم شدن حمایت ها و تمرکز بر فرآوری که گردش مالی اصلی این حوزه در دنیاست، دستیابی به 2 تا 3 برابر میزان صادرات فعلی در بازه 4 تا 5 ساله دور از دسترس نیست.

وی درباره عرصه های منابع طبیعی گفت: برداشت از عرصه های طبیعی فقط با ضوابط و قرارداد های سازمان منابع طبیعی و با الزام احیا و جایگزینی مجاز است. با اهلی سازی و زراعی سازی گونه هایی مانند آنغوزه، شیرین بیان و موسیر، فشار برداشت بی رویه از طبیعت کاهش یافته است. برنامه الگوی کشت ناظر بر اراضی کشاورزی غیر از منابع طبیعی است و توسعه کشت زراعی این گونه ها به حفظ آنها برای نسل های آینده کمک می کند.

وی به کشاورزان توصیه کرد: کشت گیاهان دارویی کاملاً بازارمحور است و از ابتدا باید با اطمینان از بازار فروش، در قالب کشاورزی قراردادی با شرکت های فرآوری و صنایع تبدیلی اقدام به توسعه شود.

فتاحی فر درباره چالش های صادرات نیز گفت: ضعف زیرساخت های حمل ونقل دریایی، زمینی و هوایی، لجستیک و زنجیره سرد، همچنین ضرورت حمایت از برندسازی، حضور در نمایشگاه های بین المللی و تسهیل مقررات ارزی و رفع تعهدات ارزی از مهم ترین موانع توسعه صادرات محصولات کشاورزی از جمله گیاهان دارویی و زعفران است.

وی در پایان با اشاره به اشتغال زایی این بخش گفت: در حال حاضر با حدود 300 هزار هکتار سطح زیر کشت، بیش از 300 هزار نفر اشتغال مستقیم و نزدیک به دو برابر این عدد اشتغال غیرمستقیم در حوزه گیاهان دارویی، زعفران و گل محمدی ایجاد شده و امیدواریم با اجرای کامل الگوی کشت، جایگاه ایران در صادرات، تولید استاندارد و محصول ارگانیک و بهبود اقتصاد کشاورزان ارتقا یابد.