تشدید گرانی جهانی مواد غذایی در سایه جنگ و خشکسالی

به گزارش مشرق ، قیمت برنج در اندونزی، تحت تاثیر پیش بینی تاخیر در بارش باران به رکوردهای جدیدی رسیده است. در مصر، قیمت نان بدون یارانه حدود 25 درصد افزایش یافته و در هند نیز قیمت شکر به رکورد تاریخی خود رسیده است زیرا ضعیف ترین بارش های موسمی در بیش از یک دهه گذشته، تولید محصولات کشاورزی را محدود کرده است.

ماکسیمو توررو، اقتصاددان ارشد سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، اظهار کرد: مجموعه این عوامل فشار قابل توجهی بر سیستم تامین مواد غذایی وارد کرده است. به گفته او، تاثیر این شرایط در اواخر سال جاری، ابتدای سال آینده و احتمالا در طول سال 2027 شدیدتر خواهد شد.

با افزایش شدید قیمت مواد غذایی در کشورهای کم درآمد و با درآمد متوسط در خاورمیانه، شمال آفریقا و آسیا - مناطقی که در آن ها هزینه مواد غذایی سهم بزرگی از مخارج خانوار را تشکیل می دهد - مصرف کنندگان کم درآمد بیشترین آسیب را از افزایش قیمت مواد غذایی می بینند.

بر اساس داده های بانک جهانی، در سه ماهه سوم منتهی به سپتامبر، افزایش قیمت مواد غذایی در 22 درصد از 150 کشور بررسی شده از نرخ تورم کلی پیشی گرفت، این رقم در سه ماهه قبل از آن، 14 درصد بود. همچنین، شاخص قیمت موادغذایی فائو که تغییرات ماهانه قیمت های بین المللی کالاهای غذایی در سطح جهان را دنبال می کند، در سپتامبر به میانگین 136 واحد رسید که بالاترین میزان از نوامبر 2022 تاکنون است.

افزایش قیمت مواد غذایی خطر ناآرامی های اجتماعی را نیز تشدید می کند و ممکن است دولت های کشورهای صادرکننده اصلی را به اعمال ممنوعیت های صادراتی سوق دهد که می تواند کمبود عرضه در بازارهای جهانی را وخیم تر کند.

اختلال در زنجیره تامین و افزایش هزینه تولید

حملات به زیرساخت های غلات در منطقه دریای سیاه، ارسال محموله های گندم را مختل کرده و واردکنندگان بزرگی مانند مصر و اندونزی را به جست وجوی منابع جایگزین واداشته است. هم زمان، ناامنی در دریای سرخ باعث شده کشتی ها مسیرهای طولانی تر و پرهزینه تر اطراف آفریقا را انتخاب کنند.

تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران نیز با افزایش قیمت سوخت و اختلال در صادرات کودهای شیمیایی از مسیر تنگه هرمز، هزینه های کشاورزی را بالا برده است. این شرایط هم زمان با خشکسالی ناشی از پدیده آب وهوایی «ال نینو» در هند و جنوب شرق آسیا، تولید محصولات کشاورزی را تحت فشار نزولی قرار می دهد.

قیمت گندم از ابتدای سال 2026 تاکنون بیش از 30 درصد افزایش یافته است. همچنین، قیمت برنج در کشورهای مهم صادرکننده آسیایی با وجود ذخایر قابل توجه، 10 تا 13 درصد افزایش یافته است. قیمت کودهای شیمیایی نیز با وجود کاهش نسبت به اوج ثبت شده در اوایل جنگ تحمیلی علیه ایران، همچنان در سطح بالایی قرار دارد.

در مصر، قیمت نان بدون یارانه از چهار پوند مصر در ژوئیه به حدود پنج پوند برای یک قرص بزرگ رسیده است. در امارات متحده عربی نیز قیمت روغن خوراکی حدود 40 درصد افزایش یافته است.

قیمت روغن های گیاهی در اندونزی، بزرگ ترین تولیدکننده روغن پالم جهان، از ابتدای سال جاری تاکنون هفت درصد افزایش یافته است. در هند نیز قیمت شکر، پیاز و حبوبات در سپتامبر نسبت به ماه قبل از آن، تحت تاثیر کمبود تولید، بیش از 10 درصد افزایش یافت. همچنین، هزینه حمل ونقل دریایی در برخی مسیرهای مهم بین المللی، از جمله مسیر دریای سیاه به جنوب شرق آسیا، به دلیل افزایش قیمت نفت و هزینه های ناشی از ریسک جنگ حدود 50 درصد بالا رفته است.

کاهش ذخایر غلات، خطر موج تازه افزایش قیمت ها

با وجود اینکه، قیمت مواد غذایی از اواخر سال 2025 روندی افزایشی داشته است، کاهش ذخایر داخلی و انتقال هزینه های بالاتر کالاهای اساسی به مصرف کنندگان می تواند تورم را در ماه های آینده تشدید کند. برخی واردکنندگان بزرگ در خاورمیانه و آفریقا که پس از برداشت های مناسب داخلی، خرید از بازارهای جهانی را به تعویق انداخته بودند، اکنون مجبور هستند دوباره وارد بازار شوند. این موضوع می تواند تقاضای جهانی را به سرعت افزایش دهد.

توررو، از مقامات سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO)، هشدار می دهد ذخایر بی سابقه غلات در جهان که پیش تر مانند یک ضربه گیر در برابر افزایش قیمت ها عمل می کردند، اکنون تحت فشار قرار گرفته اند. به گفته او، این شرایط می تواند افزایش قیمت کالاهای اساسی را شدیدتر کند.

شرکت های صنایع غذایی که معمولا مواد اولیه خود را در قالب قراردادهای سه تا 6ماهه تامین می کنند، اکنون این قراردادها را با قیمت های بالاتری تمدید می کنند. تضعیف ارزهای ملی در برخی کشورها نیز هزینه واردات را افزایش داده است. فعالان بازار همچنین از دشواری تامین مواد اولیه خبر می دهند.

در حال حاضر، ذخایر سویا و ذرت همچنان در سطح مناسبی قرار دارد، اما وضعیت عرضه در آینده به میزان تولید در آمریکا و آمریکای جنوبی بستگی خواهد داشت. افزایش قیمت نفت نیز به دلیل استفاده روزافزون از این محصولات در تولید سوخت های زیستی، از قیمت آن ها حمایت کرده است.

بر اساس گزارش رویترز، برداشت مطلوب گندم در نیمکره جنوبی می تواند تا حدی از فشار بر بازار بکاهد با این حال، هرگونه کاهش تولید در کشورهای صادرکننده ای مانند استرالیا و آرژانتین می تواند عامل تازه ای برای افزایش قیمت ها باشد.