قصه یک عروسک ساز در جشنواره نمایش عروسکی؛ کمک هزینه جشنواره کافی نیست!

ابوالفضل باران طلب نویسنده و کارگردان نمایش «او که جان می دهد» که در بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک حضور دارد، در گفتگو با خبرنگار مهر درباره دیدگاه کلی اثر گفت: از کاغذ چیزی ساخته می شود که نه می داند کیست و نه از کجا آمده است؛ جانش را نه قیچی می دهد و نه دستِ سازنده، بلکه نگاهی می دهد که از آن سوی تاریکی بر او می افتد. نگاه تماشاگر، نفسی را در سینه ای از جهانی دیگر روشن می کند. در این نمایش عروسک ساز روی صحنه عروسکی را متولد می کند که به تدریج خود و جهان ناشناخته پیرامونش را کشف می کند. این عروسک با تجربه عشق، فقدان و امید، مسیر زندگی را طی می کند تا سرانجام دریابد جهانش از کجا جان می گیرد.

وی درباره ایده شکل گیری اثر عنوان کرد: ایده نمایش از مواجهه با عروسکی شکل گرفت که جهان را برای نخستین بار تجربه می کند. برایم مهم بود که عروسک صرفاً وسیله ای برای روایت داستان نباشد، بلکه بدن و قابلیت های اجرایی آن نیز به بخشی از تجربه زیستن تبدیل شوند.

این کارگردان افزود: علیرضا حسینی هنرمند همکار این پروژه، پس از تحقیق و تمرین به شیوه ای در ساخت عروسک دست یافت که امکان می دهد تنها با کاغذ و قیچی، در حدود 10 دقیقه، عروسکی مفصل بندی شده و آماده اجرا ساخته شود. این شیوه به دلیل سادگی و امکانات حرکتی اش با ایده نمایش هماهنگ شد. در ادامه، با تلفیق این تکنیک با شیوه های مختلف نمایش عروسکی، قابلیت هایی در بدن عروسک کشف کردیم که به تدریج زبان اجرایی اثر را شکل دادند.

وی ادامه داد: نوآوری برای ما صرفاً به ساخت عروسک با روشی متفاوت محدود نمی شد؛ بلکه مهم این بود که این شیوه چه امکاناتی برای حرکت، بیان و حضور عروسک روی صحنه فراهم می کند. همچنین با استفاده از نور، صدا و رابطه عروسک با اشیا و فضای اطرافش تلاش کردیم تماشاگر جهان اثر را نه از طریق توضیح کلامی، بلکه از خلال تجربه حسی عروسک کشف کند.

باران طلب درباره چالش های اجرای نمایش «او که جان می دهد» گفت: بزرگ ترین چالش، رسیدن به زبانی یکدست میان بدن عروسک، حرکت، نور و صدا بود. در نمایشی که کلام در آن حضور ندارد، کوچک ترین حرکت می تواند معنایی اساسی پیدا کند و حرکت اضافه یا زمان بندی نادرست ممکن است تجربه تماشاگر را تغییر دهد.

وی افزود: در تمرین ها تلاش کردیم به جای تکیه بر حرکت های ازپیش تعیین شده، منطق رفتاری هر عروسک را پیدا کنیم؛ اینکه چگونه می بیند، به چیزی نزدیک می شود و در برابر ناشناخته واکنش نشان می دهد. بخش مهمی از این مسیر، حذف حرکت های غیرضروری و اعتماد به سکوت بود.

این نمایشنامه نویس و کارگردان با اشاره به وضعیت تئاتر عروسکی در ایران بیان کرد: در مقایسه با تئاتر صحنه ای، تعداد اجراها و تولیدات تئاتر عروسکی به طور قابل توجهی کمتر است و توجه کمتری به این حوزه می شود. از سوی دیگر، فرهنگ سازی مناسبی درباره این شیوه نمایشی صورت نگرفته است. وقتی در جامعه از تئاتر عروسکی صحبت می کنیم، عموم مردم تصور می کنند منظور اثری برای کودک و نوجوان است؛ درحالی که شیوه های مختلف نمایش عروسکی باید بیشتر معرفی شوند و مورد توجه قرار بگیرند. لازم است مخاطبان با ظرفیت های این هنر آشنا شوند و بدانند که نمایش عروسکی صرفاً به آثار کودک و نوجوان محدود نیست.

باران طلب درباره شرایط برگزاری بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران-مبارک گفت: جشنواره به تعهداتش عمل کرده و دبیرخانه بدون مشکل امور را پیش می برد، اما مسئله اصلی، حمایت مالی از هنر نمایش عروسکی است که جشنواره نیز یکی از مصادیق آن به شمار می رود.

وی با اشاره به کمک هزینه گروه های شرکت کننده توضیح داد: در فراخوان اعلام شده بود که با تشخیص دبیرخانه، مبلغی بین 80 تا 120 میلیون تومان به گروه ها اختصاص پیدا می کند. این مبلغ در مقایسه با هزینه تولید، تمرین و اجرای یک تئاتر عروسکی بسیار ناچیز است و حتی هزینه های اولیه تولید را نیز پوشش نمی دهد. با توجه به قیمت مواد اولیه، ملزومات و هزینه های لجستیکی تمرین، مبلغ 80 میلیون تومان حتی برای پرداخت دستمزد حداقلی به یک گروه 10 نفره که حدود 6 ماه تمرین می کند تا به اجرای جشنواره ای برسد، کافی نیست. مسئله دیگری که وجود دارد این است که کارگردان باید نمایشی را برای جشنواره آماده کند تا بعد از پذیرش اثر 40 میلیون تومان دریافت کند و آثاری که پذیرفته نمی شوند کاملا با ضرر مواجه اند.

این کارگردان در پایان با اشاره به دشواری ادامه حیات آثار پس از جشنواره تصریح کرد: معمولاً به دلیل چالش های مالی، بسیاری از گروه هایی که در جشنواره به اجرا می رسند، امکان اجرای عمومی آثارشان را پیدا نمی کنند. گاهی نیز مشکلات اداری و دشواری گرفتن نوبت اجرا مانع ادامه مسیر می شود و اثری که برای تولید آن زمان و هزینه صرف شده، به همان اجرای جشنواره ای محدود می ماند، البته دبیرخانه قول های مساعدی برای هموار کردن مسیر اجرای عمومی آثار داده است.

نمایش «او که جان می دهد» به نویسندگی و کارگردانی ابوالفضل باران طلب در نخستین روز از بیست و یکمین جشنواره بین المللی نمایش عروسکی تهران- مبارک روی صحنه رفت.

سیدعلیرضا حسینی رستمی، علیرضا سی سخت پور، ثنا زعفرانلو، بهاره امین، هادی شمس و عاطفه افسری گروه بازی دهندگان عروسک های این نمایش را تشکیل می دهند.