حجت الاسلام والمسلمین جواد معین ، مدیر روابط ملی و امور بین الملل حوزه علمیه خراسان رضوی در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی درباره رابطه عبادت و اخلاق در منظومه معرفتی اسلام اظهار کرد: تفکیک میان عبادت و اخلاق یک خطای معرفت شناختی و روش شناختی است، چراکه از دیدگاه قرآن عبادت هدف نهایی نیست، بلکه ابزار و بستری برای تربیت انسان و دستیابی او به تقوا است و در آیات قرآن نیز بارها بر این هدف با تعبیر « لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (بقره،183) » تأکید شده است.
حجت الاسلام والمسلمین جواد معین ، مدیر روابط ملی و امور بین الملل حوزه علمیه خراسان رضوی در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی درباره رابطه
عبادت و اخلاق در منظومه معرفتی اسلام اظهار کرد: تفکیک میان عبادت و اخلاق یک خطای معرفت شناختی و روش شناختی است، چراکه از دیدگاه قرآن عبادت هدف نهایی نیست، بلکه ابزار و بستری برای
تربیت انسان و دستیابی او به تقوا است و در آیات قرآن نیز بارها بر این هدف با تعبیر «
لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ (بقره،183)» تأکید شده است. وی بیان کرد: عبادت در واقع تمرین خضوع در برابر خداوند است و اخلاق تجلی همین خصوصیت به شمار می رود. عبادتی که به رفتار مطلوب منجر نشود، در ادبیات دینی مانند پوسته ای بدون مغز است؛ بنابراین عبادت زمانی از منظر
آموزه های اسلامی و دینی مطلوب و نتیجه بخش است که بتواند بر اخلاق انسان تأثیر بگذارد. مدیر روابط ملی و امور بین الملل حوزه علمیه خراسان رضوی با اشاره به حدیث حضرت محمد(ص) با مضمون «
إِنَّما بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکارِمَ الْأَخْلاق» افزود: پیامبر(ص) فرمودند برای به کمال رساندن مکارم اخلاق مبعوث شده اند؛ این حدیث نشان می دهد که اخلاق جایگاهی اساسی در هدف بعثت پیامبر دارد و شریعت و احکام آن نیز وسیله و راه رسیدن به این مقصد والا یعنی اخلاق هستند.
نماز باید انسان را از فحشا و منکر بازدارد
معین با اشاره به آیه «
إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهیٰ عَنِ الْفَحْشاءِ وَالْمُنْکَرِ (عنکبوت،45)»، تصریح کرد: قرآن تأکید می کند که نماز انسان را از فحشا و منکر بازمی دارد؛ اگر نمازی خوانده شود، اما اثر اصلاحی در رفتار فرد نداشته باشد، نقص در کیفیت آن عبادت و چگونگی خواندن نماز است نه در اصل نماز و یا در مفهوم دین. وی ادامه داد: عبادت باید با ایجاد سنخیت میان روح انسان و منشأ هستی، او را به «
خُلُقٍ عَظِیمٍ (قلم،4)» و بالاترین مرتبه اخلاق نزدیک کند؛ بنابراین اخلاق میوه و ثمره درخت عبادت است و اگر درختی میوه ندهد به این معناست که عبادت نتوانسته اخلاق مطلوب را به بار بیاورد.
مناسک دینی همیشه به تغییر رفتار منجر نمی شوند
مدیر روابط ملی و امور بین الملل حوزه علمیه خراسان رضوی در پاسخ به این پرسش که چرا انجام مناسک دینی لزوماً به تغییر رفتار اجتماعی منجر نمی شود، اظهار کرد: عدم انطباق میان مناسک دینی و رفتار اجتماعی عمدتاً به سطحی نگری افراد بازمی گردد. ما با دو نوع دینداری مواجه هستیم؛ یکی دینداری مناسکی و دیگری دینداری معنایی و معرفتی، هنگامی که این دو از یکدیگر جدا شوند، مناسک با رفتار اجتماعی نه تنها در پیوند نخواهند بود، بلکه ممکن است بی اثر شوند. وی افزود: زمانی که دینداری مناسکی از دینداری معنایی جدا شود آنگاه دین، عبادت و مناسک به عادت تبدیل می شوند و حتی ممکن است به مکانیسمی دفاعی برای توجیه نفس تبدیل شوند؛ یکی از دلایل اصلی این وضعیت غفلت از
روح عبادت است. معین با اشاره به نحوه انجام نماز گفت: اگر فردی نماز را صرفاً به عنوان تکلیفی آیین نامه ای و حکمی از سوی قانون خداوند انجام دهد، اما به باطن نماز، تضرع، خودسازی و
تهذیب نفس در این عبادت توجه نکند آنگاه نماز او به حرکتی صرفاً ماشینی و مکانیکی تبدیل می شود؛ چنین فردی صرفاً چند رکعت نماز خوانده است، بی آنکه با روح و باطن این عبادت آشنایی عمیقی داشته باشد.
ریا از موانع تأثیرگذاری عبادت است
وی نبود نیت خالص و در مقابل ریا و خودبزرگ بینی را از دیگر موانع تأثیرگذاری عبادت دانست و اظهار کرد: گاهی انسان ها به جای آنکه برای خدا نماز بخوانند، به دنبال دستیابی به آرامشی کاذب هستند یا می خواهند جایگاه اجتماعی خود را از طریق مناسک، عبادت و نماز حفظ کنند. مدیر روابط ملی و امور بین الملل حوزه علمیه خراسان رضوی ادامه داد: هنگامی که مناسک از معرفت خالی شود، به جای آنکه بازدارنده از منکرات باشد ممکن است به پوششی برای زشتی ها تبدیل شود، برای نمونه فردی ممکن است نماز اول وقت را در اداره بخواند، اما نه با این هدف که نماز او را از گناه بازدارد، بلکه برای اینکه پوششی برای گناهانش باشد و دیگران با دیدن او تصور کنند که فردی خوب و اخلاق مدار است. وی با اشاره به آیات سوره ماعون گفت: قرآن با وجود جایگاه والایی که برای نماز قائل است، در چهارمین آیه سوره ماعون می فرماید: «
فَوَیْلٌ لِلْمُصَلِّینَ»، یعنی وای بر نمازگزاران؛ ممکن است این پرسش مطرح شود که وقتی نماز جایگاه والایی دارد، چرا قرآن از نمازگزاران انتقاد می کند و پاسخ این است که منظور نمازگزارانی هستند که از حقیقت و روح نماز غافل هستند. معین افزود: در ادامه این آیات با تعبیر «
الَّذینَ هُمْ عَنْ صَلَاتِهِمْ سَاهُونَ» به نمازگزارانی اشاره می شود که از نماز خود غافل بوده و نمی دانند چه می خوانند؛ چنین نمازی ممکن است موجب شود فرد به جای آنکه به انسانی با اخلاق و منش مطلوب تبدیل شود، تصویری کاذب از خود بسازد و آن را جایگزین اصلاح واقعی خویش کند که در این وضعیت نماز به پوششی برای گناهان در برابر مردم تبدیل می شود. مدیر روابط ملی و امور بین الملل حوزه علمیه خراسان رضوی در پایان گفت: بنابراین نمی توان گفت هر جا
عبادت و مناسک دینی وجود داشته باشد رفتار انسان ها نیز بهبود پیدا می کند، زیرا مشکل از اصل عبادت یا نماز نیست، بلکه مسئله خود فرد است که معرفت لازم را در مناسک و عبادت به ویژه در نماز کسب نکرده است. انتهای پیام
{{name}}
{{content}}