گیاهان دارویی ایران در انتظار تحول در زنجیره ارزش

به گزارش گروه کشاورزی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، ایران با برخورداری از تنوع اقلیمی و ذخایر ژنتیکی ارزشمند، ظرفیت بالایی برای تولید و فرآوری گیاهان دارویی دارد؛ اما این توانمندی هنوز به جایگاه متناسبی در بازار جهانی تبدیل نشده و بخشی از نیاز صنایع دارویی و غذایی کشور به مواد اولیه از طریق واردات تأمین می شود.

در این میان، برنامه هفتم توسعه با تأکید بر بهره وری آب، سازگاری با تغییرات اقلیمی، توسعه کشاورزی دانش بنیان و گسترش صادرات غیرنفتی، فرصتی برای بازنگری در سیاست های این بخش فراهم کرده است. با این حال، تحقق این اهداف به اصلاح چالش های ساختاری در حوزه تحقیقات، تولید، ترویج و بازار نیاز دارد.

فاصله تحقیقات تا تولید؛ مانعی برای توسعه

پراکندگی طرح های تحقیقاتی، غلبه طرحهای کوتاه مدت و ارتباط ناکافی پژوهش ها با نیاز های واقعی تولید، از مهم ترین موانع توسعه گیاهان دارویی است. بخشی از تحقیقات نیز به صورت منسجم به موضوعاتی مانند افزایش بهره وری آب، سازگاری با شرایط اقلیمی و تقویت زنجیره ارزش نمی پردازد.

همچنین، ظرفیت های علمی حوزه هایی مانند اکولوژی، زراعت، فیتوشیمی و اقتصاد کمتر در قالب برنامه های مشترک و مسئله محور به کار گرفته می شوند. ضعف نظام ترویج نیز موجب می شود یافته های علمی به اندازه کافی به کشاورزان منتقل نشود.

تقویت ترویج تخصصی و تربیت مروجان آشنا با ویژگی های فنی و اقتصادی گیاهان دارویی می تواند به انتقال مؤثر دانش و افزایش بهره وری در این بخش کمک کند.

توسعه کشت متناسب با منابع و نیاز بازار

گسترش سطح زیرکشت بدون ارزیابی منابع آبی، شرایط اقلیمی و نیاز بازار، ممکن است به تولید نامتوازن و کاهش توجیه اقتصادی فعالیت کشاورزان منجر شود.

از سوی دیگر، برداشت از رویشگاه های طبیعی، ضرورت توسعه اهلی سازی و کشت گونه های اولویت دار در مناطق مستعد را افزایش داده است. این رویکرد می تواند ضمن تأمین پایدار مواد اولیه صنایع، فشار بر ذخایر طبیعی را کاهش دهد و به حفاظت از تنوع زیستی کمک کند.

نبود ارتباط مؤثر میان تولیدکنندگان و صنایع تبدیلی و فرآوری نیز از دیگر چالش های این حوزه است. هنگامی که کیفیت محصول و میزان ماده مؤثره آن در قیمت گذاری نقش مشخصی نداشته باشد، انگیزه کشاورزان برای تولید محصولات باکیفیت کاهش می یابد و سهم آنها از ارزش افزوده نهایی محدود می ماند.

پنج راهکار برای اصلاح مسیر توسعه

برای بهره گیری از ظرفیت گیاهان دارویی در چارچوب برنامه هفتم توسعه، پنج محور سیاستی قابل طرح است:

1. تغییر رویکرد در سیاست گذاری: عبور از تمرکز صرف بر افزایش سطح زیرکشت و حرکت به سمت ارتقای بهره وری، برنامه ریزی بلندمدت و توسعه زنجیره ارزش متناسب با مزیت های منطقه ای و نیاز بازار.

2. ایجاد سازوکار هماهنگی بین بخشی: تعیین متولی مشخص با مشارکت دستگاه هایی مانند وزارت جهاد کشاورزی، وزارت بهداشت، سازمان حفاظت محیط زیست، سازمان برنامه و بودجه و بخش خصوصی برای هماهنگی سیاست ها و تعیین اولویت های مشترک.

3. بازطراحی نظام تحقیقات و ترویج: تعریف طرح های پژوهشی بر اساس نیاز تولیدکنندگان و بازار، مسائل واقعی بخش و اهداف برنامه هفتم، همراه با تقویت شبکه تخصصی ترویج گیاهان دارویی.

4. هدفمند کردن حمایت ها: پشتیبانی از اهلی سازی و کشت گونه های اولویت دار در مناطق مستعد، توسعه کشت قراردادی و ارائه مشوق های مالیاتی و بیمه ای به منظور کاهش ریسک تولید و تقویت صنایع تبدیلی و فرآوری در مناطق تولید.

5. اصلاح نظام قیمت گذاری و بازار: ایجاد سازوکار های شفاف برای قیمت گذاری بر اساس کیفیت و میزان ماده مؤثره محصول و شفاف سازی زنجیره تأمین با هدف افزایش انگیزه تولید محصولات باکیفیت و توزیع متوازن تر ارزش افزوده.

برنامه هفتم؛ فرصتی برای تحول ساختاری

توسعه گیاهان دارویی تنها با افزایش تولید و گسترش سطح زیرکشت محقق نمی شود؛ بلکه به سیاست گذاری هماهنگ، پژوهش های کاربردی، ترویج تخصصی، حفاظت از منابع طبیعی و شکل گیری زنجیره ارزش کارآمد نیاز دارد.

در صورت تحقق این الزامات، گیاهان دارویی می توانند به یکی از محور های توسعه کشاورزی دانش بنیان، سازگار با محدودیت منابع آب و دارای ارزش افزوده بالا تبدیل شوند؛ مسیری که علاوه بر تقویت اقتصاد کشاورزی و توسعه صادرات، زمینه بهره برداری پایدار از ظرفیت های بومی و ذخایر ژنتیکی کشور را فراهم می کند.

var player = videojs('player_897547_56748799',{ techOrder: [ "html5"],poster:'',width:600,height:350}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/56748799',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود فیلم اصلی