طبق حکمت اول نهج البلاغه، پرهیز از فتنه نباید بهانه ای برای بی تفاوتی در برابر ظلم باشد

احمدرضا بسیج، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان چهارمحال وبختیاری، در گفت وگو با ایکنا از چهارمحال و بختیاری با اشاره به حکمت اول نهج البلاغه و عبارت «کُنْ فِی الْفِتْنَةِ کَابْنِ اللَّبُونِ، لَا ظَهْرٌ فَیُرْکَبَ، وَلَا ضَرْعٌ فَیُحْلَبَ»، اظهار کرد: یکی از معانی فتنه، غبارآلود شدن فضا است، در شرایطی که در آن تشخیص حق از باطل دشوار می شود و انسان نمی تواند به آسانی درباره درستی مواضع طرف های درگیر قضاوت کند.

وی ادامه داد: در چنین شرایطی، امام علی(ع) توصیه می کنند انسان به گونه ای رفتار کند که طرف های درگیر نتوانند از او برای پیشبرد اهداف خود سوءاستفاده کنند، همانگونه که در این حکمت، انسان به بچه شتری تشبیه شده است که نه توانایی لازم برای سواری دادن دارد و نه پستانی برای دوشیدن شیر، بنابراین توصیه امیرالمؤمنین(ع) درباره رفتار در زمان فتنه به معنای سکوت مطلق در برابر ظلم و بی عدالتی نیست، بلکه باید میان پرهیز از ابزار شدن در منازعات و مسئولیت انسان در دفاع از حق تفاوت قائل شد.

بسیج با تأکید بر ضرورت توجه به شرایط و زمینه های وقوع فتنه، افزود: در تبیین این حکمت باید میان موقعیتی که تشخیص حق و باطل دشوار است و شرایطی که تقابل میان حق و باطل آشکار است، تفاوت قائل شد. هنگامی که ماهیت تقابل روشن باشد، نمی توان این سخن امیرالمؤمنین(ع) را بهانه ای برای کنارکشیدن دفاع نکردن از حق دانست.

این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان چهارمحال وبختیاری با اشاره به شرایط جنگی و تقابل های امروز تصریح کرد: در شرایطی که طرف های تقابل و ماهیت مواضع آنان روشن است، موضوع با وضعیتی که انسان میان دو جریان مدعی حقانیت گرفتار تردید می شود، تفاوت دارد و نباید هر دو موقعیت را با یک معیار تحلیل کرد.

وی در پاسخ به این پرسش که آیا حکمت اول نهج البلاغه را می توان به معنای سکوت در برابر اختلافات، ظلم و بی عدالتی دانست، بیان کرد: سکوت در برابر ظلم و بی عدالتی با توصیه به پرهیز از فتنه تفاوت دارد، البته این مسئله به معنای آن نیست که هر نوع سخن گفتن یا موضعگیری درست است، بلکه باید شیوه مواجهه و نوع مطالبه گری نیز مورد توجه قرار گیرد.

بسیج با بیان اینکه مطالبه گری باید متناسب با توانایی، مسئولیت و ظرفیت فرد یا مجموعه مورد مطالبه باشد، گفت: نقد نیز به معنای تخریب، توهین و پرخاشگری نیست، کسی که نقد می کند، باید بداند چه چیزی را نقد می کند، بر چه اساسی به این نتیجه رسیده و چه راه حلی برای اصلاح وضعیت دارد.

وی افزود: اگر فردی صرفاً اشکالات را مطرح کند و بدون شناخت کافی از موضوع، دیگران را به انجام ندادن کارها متهم کند، چنین رویکردی با نقد سازنده تفاوت دارد، نقد زمانی می تواند به اصلاح امور کمک کند که مبتنی بر دانش، شناخت و آگاهی باشد و در کنار بیان کاستی ها، امکان بهبود وضعیت را نیز در نظر بگیرد.

این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان چهارمحال وبختیاری با تأکید بر ضرورت پرهیز از قضاوت های شتاب زده، اظهار کرد: برای ورود به مسائل مختلف، از جمله موضوعات اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، باید از دانش و شناخت متناسب با همان حوزه برخوردار بود، نمی توان بدون آگاهی کافی از پیچیدگی های یک موضوع، درباره آن اظهارنظر کرد و انتظار داشت که چنین اظهارنظری به اصلاح امور منجر شود.

بازنشر اخبار تأیید نشده، زمینه ساز آسیب به اعتماد اجتماعی خواهد بود

بسیج با اشاره به گسترش اخبار متناقض و شایعات در فضای مجازی و مسئولیت اخلاقی کاربران در مواجهه با این محتواها گفت: انسان پیش از پذیرفتن یک خبر یا انتقال آن به دیگران باید درباره صحت و اعتبار آن تحقیق کند، صرف شنیدن یک مطلب یا مشاهده آن در فضای مجازی، دلیل کافی برای پذیرفتن و بازنشر آن نیست.

وی با اشاره به روایتی از امیرالمؤمنین(ع) درباره ناآگاهی انسان، تصریح کرد: انسان باید پیش از آنکه سخنی را به دیگران منتقل کند، آن را بررسی و تحلیل کند، زیرا ممکن است یک خبر نادرست را بدون آگاهی منتشر کند و موجب گمراهی دیگران یا ایجاد آسیب در جامعه شود.

این استاد دانشگاه ادامه داد: در فضای مجازی، گاهی خبری منتشر می شود و پس از مدتی تکذیب می شود، بنابراین کاربران نباید صرفاً به دلیل انتشار گسترده یک خبر، آن را صحیح بدانند، لازم است منابع خبر، شواهد موجود و شرایط انتشار آن بررسی شود و تا پیش از اطمینان از صحت محتوا، از بازنشر آن خودداری کنند.

بسیج با تأکید بر پیامدهای اجتماعی انتشار اخبار تأیید نشده، افزود: حتی اگر یک مطلب در ظاهر درست به نظر برسد، باید شرایط و آثار انتشار آن نیز مورد توجه قرار گیرد، بازنشر مطالبی که می تواند بدون ضرورت، اعتماد عمومی را خدشه دار کند یا به اختلافات اجتماعی دامن بزند، نیازمند تأمل و مسئولیت پذیری است.

وی با بیان اینکه مواجهه با محتوای گمراه کننده صرفاً به بازنشر مستقیم محدود نمی شود، اظهار کرد: گاهی فرد با این توجیه که می خواهد بداند یک جریان چه می گوید یا چه محتوایی منتشر می کند، به طور مکرر به منابعی مراجعه می کند که هدف یا روش آن ها بر فریب و گمراه سازی استوار است و در چنین شرایطی نیز باید نسبت به پیامدهای این مواجهه و احتمال تأثیرپذیری از آن آگاه بود.

داشتن معیار، شرط تحلیل درست مسائل اجتماعی و سیاسی است

این عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان چهارمحال و بختیاری با اشاره به ضرورت آموزش اصول مواجهه با جنگ روانی و اخبار نادرست به دانش آموزان و دانشجویان، بیان کرد: نخستین اصل برای ورود به هر حوزه ای، داشتن معیار و ترازوی سنجش است، همان گونه که برای خرید کالا، اندازه گیری یا تشخیص بیماری از ابزار و معیار متناسب استفاده می شود، تحلیل مسائل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و دینی نیز به معیارهای معتبر نیاز دارد.

بسیج ادامه داد: در مسائل دینی، باید به منابع معتبر دینی مراجعه کرد و در تحلیل مسائل اجتماعی و سیاسی نیز لازم است از معیارهای متناسب با آن حوزه بهره گرفت، بدون داشتن چنین معیاری، ممکن است انسان تحت تأثیر فضای هیجانی قرار گیرد و در تشخیص درست از نادرست دچار اشتباه شود.

وی با تأکید بر ضرورت تقویت قدرت تحلیل در میان نسل جوان، گفت: دانش آموزان و دانشجویان باید بیاموزند که پیش از پذیرش یک ادعا، درباره آن تحقیق کنند، شواهد را بسنجند و از انتقال مطالبی که نسبت به صحت آن ها اطمینان ندارند، بپرهیزند، این مهارت به آنان کمک می کند در مواجهه با اختلافات و جریان های خبری، تصمیم های آگاهانه تری بگیرند.

بسیج در پایان خاطرنشان کرد: فهم حکمت اول نهج البلاغه مستلزم توجه همزمان به دو مسئله است، از یک سو، انسان نباید اجازه دهد از او برای پیشبرد اهداف نادرست سوءاستفاده شود و از سوی دیگر، پرهیز از فتنه نباید بهانه ای برای بی تفاوتی در برابر ظلم و کنارگذاشتن مسئولیت اجتماعی باشد. تشخیص موقعیت، برخورداری از آگاهی و انتخاب شیوه درست مواجهه، از جمله الزامات عمل به این حکمت در زندگی امروز است.

انتهای پیام