صبر زینبی؛ الگویی برای جریان سازی در جامعه + فیلم

حضرت زینب(س) شخصیتی جامع الاطراف است که سخن گفتن از ویژگی های این شخصیت تاثیرگذار تاریخی بسیار دشوار است، بزرگی و عظمت این بانوی مقتدر در واقعه عاشورا بر همگان نمایان شد و از هزار سال پیش تاکنون روایت شجاعت و عظمت زینب کبری(س) پایان نیافته است، وی نمونه والای یک زن مسلمان است، زنی که در شرایط پیچیده و حساس تاریخی، میدان را مردانه مدیریت کرد و امروز نه تنها زنان بلکه مردان نیز باید از این بانو بیاموزند.

حضرت زینب(س) شخصیتی جامع الاطراف است که سخن گفتن از ویژگی های این شخصیت تاثیرگذار تاریخی بسیار دشوار است، بزرگی و عظمت این بانوی مقتدر در واقعه عاشورا بر همگان نمایان شد و از هزار سال پیش تاکنون روایت شجاعت و عظمت زینب کبری(س) پایان نیافته است، وی نمونه والای یک زن مسلمان است، زنی که در شرایط پیچیده و حساس تاریخی، میدان را مردانه مدیریت کرد و امروز نه تنها زنان بلکه مردان نیز باید از این بانو بیاموزند.

اکنون که کشور ما نیز در شرایطی پیچیده قرار گرفته و به بیان رهبر شهیدمان در حال گذر از یک «پیچ تاریخی» هستیم باید بیش از گذشته به تعالیم و رهنمودهای اهل بیت(ع) عصمت و طهارت تمسک جوییم، حضرت زینب(س) پس از واقعه عاشورا با نهایت شجاعت و عزت در مقابل دشمنان بشریت ایستادند و صبر پیشه کردند، آن هم نه یک صبر منفعلانه بلکه صبر بر مصیبت را به یک مقاومت هدفمندانه تبدیل کردند و اکنون ما نیز برای تبدیل تهدید دشمنان به فرصت و ماندگاری در تاریخ باید به صبر زینبی اقتدا کنیم.

از همین رو با حجت الاسلام والمسلمین محمداسماعیل خورشیدی، استاد حوزه و دانشگاه و فعال حوزه قرآنی درباره اصول صبر زینبی و چگونگی الگوگیری از آن برای جامعه به گفت وگو پرداختیم که متن آن از نظر می گذرد:

ایکنا - مهم ترین اصول و مبانی مقاومت حضرت زینب(س) چیست و این اصول چگونه می تواند در شناخت مفهوم مقاومت در جامعه امروز راهگشا باشد؟

صبر یکی از اصول مهم مقاومت زینبی است، صبر حضرت زینب(س) به معنای تحمل منفعلانه شرایط نبود، بلکه مقاومتی آگاهانه، هدفمند و همراه با برنامه ریزی بود که توانست زمینه بیداری جامعه و رسوایی دستگاه اموی را فراهم کند و تبیین اصول و مبانی مقاومت حضرت زینب(س) برای جامعه امروز ضرورت دارد.

یکی از پرسش هایی که به ویژه از سوی جوانان مطرح می شود، این است که در شرایط کنونی تا چه زمانی باید مقاومت کرد که پاسخ به این پرسش، مستلزم شناخت اصول و مبانی مقاومت زینبی است؛ موضوعی که متأسفانه گاهی در رسانه ها و سخنرانی ها به صورت دقیق تبیین نمی شود و بیشتر به توصیه های کلی درباره مقاومت بسنده می شود.

اولین و مهم ترین اصول این مقاومت، عزت زینبی است، درواقع حضرت زینب(س) وارث عزت سیدالشهدا(ع) است و آن را در برابر دشمن به نمایش گذاشت؛ تا جایی که در خطبه شام، در برابر یزید ایستاد و اعلام کرد «فَکِد کَیدَکَ وَاسعَ سَعیَکَ وناصِب جَهدَکَ، فَوَاللَّهِ لا تَمحُوَنَّ ذکرَنا؛ هر مکری خواهی بیندیش و هرچه از دستت بر می آید انجام بده و هرچه می توانی دشمنی کن به خدا ننگ این رفتاری که با ما کرده ای پاک نخواهد شد.» که این موضع، جلوه ای از عزت زینبی است.

شجاعت جزو دومین اصول مقاومت حضرت زینب(س) است، حضرت در برابر مستکبران زمان خود با شجاعت سخن می گفت و آنان را به چالش می کشید، این شجاعت را می توان در سخنان ایشان خطاب به دستگاه اموی مشاهده کرد؛ شجاعتی که ریشه در تربیت ایشان در مکتب امیرالمؤمنین(ع) داشت. از بصیرت می توانیم به عنوان سومین اصل مقاومت زینبی یاد کنیم.

ارزش کار حضرت زینب(س) زمانی روشن تر می شود که بدانیم بسیاری از صحابه پیامبر(ص) در زمان قیام امام حسین(ع) زنده بودند، اما آن سیدالشهدا(ع) را یاری نکردند، اما حضرت زینب(س) با شناخت مسیر حق و درک درست شرایط، راه خود را انتخاب کرد و برای تحقق آن، آمادگی انجام هر کاری را داشت و این همان بصیرتی است که خداوند به پیامبر(ص) می فرماید: «قُلْ هَذهِ سَبیلِی أَدْعُو إِلَی اللَّهِ عَلَی بَصِیرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِکِینَ؛ بگو این است راه من که من و هر کس پیروی‏ ام کرد با بینایی به سوی خدا دعوت می کنیم و منزه است‏ خدا و من از مشرکان نیستم.»(یوسف/108).

var player = videojs('player_708391_4422380',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/82351f3eZjo0NDUwOTg3LmpwZ3xmdWk6NDMzMzg0MnxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4422380',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4422380"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4422380"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

چهارمین اصل؛ صبر همراه با برنامه ریزی است، صبر حضرت زینب(س) را باید صبری راهبردی و هدفمند دانست، نه صبری از سر ناچاری و ناتوانی، یعنی حضرت در کنار تحمل مصیبت ها، برای روشنگری و بیداری جامعه نیز اقدام کرد؛ در کوفه و شام سخن گفت، آیات قرآن را در خطبه های خود به کار گرفت و با تبیین حقیقت واقعه عاشورا، زمینه رسوایی یزید را فراهم کرد.

حضرت در شام نیز با استناد به آیات قرآن، عملکرد یزید را به چالش کشید، «ثُمَّ کَانَ عَاقِبَةَ الَّذینَ أَسَاءُوا السُّوأَی أَنْ کَذَّبُوا بآیَاتِ اللَّهِ وَکَانُوا بهَا یَسْتَهْزئُونَ؛ آنگاه فرجام کسانی که بدی کردند، بدتر بود، که آیات خدا را تکذیب کردند و آنها را به ریشخند می‏ گرفتند » و نشان داد که رفتار او در چارچوب سنت های الهی و سرنوشت کسانی قرار می گیرد که در برابر حق می ایستند.

البته صبر نیز مراتبی دارد؛ در نگاه قرآنی، صبر صرفا به معنای تحمل سختی نیست، برخی افراد در مواجهه با مشکلات، بی تابی می کنند «إنَّ الْإِنْسَانَ خُلِقَ هَلُوعًا؛ همانا انسان حریص و بی تاب آفریده شده است»«إِذَا مَسَّهُ الشَّرُّ جَزُوعًا؛ چون آسیبی به او رسد، بی تاب است» (معارج/19و 20)؛ گروهی با وجود دشواری ها صبر پیشه می کنند و مرتبه ای بالاتر نیز وجود دارد که می توان از آن به صبر عاشقانه تعبیر کرد.

در مرتبه صبر عاشقانه، انسان حتی در دل مصیبت نیز به دلیل هدفی والاتر، نگاه خود را از رنج فراتر می برد و شاکر می ماند که این نگاه را می توان در عبارت زیارت عاشورا، «اللّهُمَّ لَکَ الْحَمْدُ حَمْدَ الشّاکِرینَ لَکَ عَلی مُصابهِمْ؛ خدایا تو را ستایش می‏کنم به ستایش شکرگزاران تو بر غم و اندوهی که به من در مصیبت رسید.» مشاهده کرد؛ شکرگزاری در مصیبت، از افق معنوی و هدفی بلندتر حکایت دارد.

ایکنا-  حضرت زینب(س) در واقعه کربلا و حوادث پس از آن، چه الگوهایی از مدیریت بحران را به نمایش گذاشتند و چگونه می توان از این الگوها در مواجهه با بحران های جامعه امروز بهره گرفت؟

حضرت زینب(س) در شرایطی قرار داشت که از یک سو با مصیبت های پی درپی و رنج های جسمی و روحی مواجه بود و از سوی دیگر، شهادت ولی خدا را با آن وضعیت دشوار مشاهده کرده بود. در شرایط عادی، تحمل چنین حجم سنگینی از مصیبت برای بیشماری از افراد بسیار دشوار است، اما حضرت به دلیل خودسازی معنوی و پیوند روحی با عالم معنا، نه تنها خود را نباخت، بلکه توانست دیگران را نیز به آرامش و استقامت دعوت کند.

یکی از جلوه های مدیریت بحران ایشان، اعتراض به عاملان جنایت و توبیخ آنان بود، حضرت در برابر عمر بن سعد موضع گرفت و وجدان او را به چالش کشید. اقدام دیگر ایشان، حفظ جان امام سجاد(ع) بود، پس از شهادت امام حسین(ع)، حفظ جان امام معصوم پس از ایشان اهمیت فراوانی داشت؛ زیرا اگر امام سجاد(ع) نیز به شهادت می رسید، ادامه مسیر امامت با خطری جدی مواجه می شد و حضرت زینب(س) با مدیریت شرایط، در کوفه و شام از جان ایشان محافظت کرد.

var player = videojs('player_428943_4422381',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/82351f3eZjo0NDUwOTg3LmpwZ3xmdWk6NDMzMzg0MnxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4422381',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4422381"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4422381"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

یکی دیگر از جلوه های مدیریت حضرت زینب(س)، تلاش برای حفظ عفت و حیا و مراقبت از زنان و دختران کاروان اسرا بود، ایشان در آن شرایط دشوار، ضمن تحمل مصیبت ها، برای مدیریت وضعیت بانوان و جلوگیری از آسیب های بیشتر تلاش می کرد، بنابراین، صبر زینبی را باید مجموعه ای از خودکنترلی، مسئولیت پذیری، حفظ ارزش ها و اقدام به موقع دانست.

در جنگ های تحمیلی اخیر نیز جامعه با داغ شهادت امام جامعه، سرداران و هموطنان مواجه شد، اما در کنار این مصیبت ها، جلوه هایی از روحیه معنوی و همبستگی مردم نمایان شد، آنچه از حضرت زینب(س) می توان آموخت، این است که صبر نباید به یک واکنش مقطعی و جرقه ای محدود بماند، بلکه باید به جریان سازی برای بیداری، همراهی قلب ها و تقویت همدلی در جامعه تبدیل شود.

ایکنا- وظیفه خانواده و نهادهای فرهنگی و رسانه ای جامعه برای تبیین اصول مقاومت زینبی چیست؟

شهید مطهری و امام شهید هر دو به این موضوع اشاره کردند که واقعه عاشورا  و مقاومت حضرت زینب(س)، دو سوی یک واقعیت را نشان می دهد؛ از یک سو، اوج جنایت و سنگدلی و از سوی دیگر، اوج زیبایی بندگی و والاترین کمالات انسانی، اما در برخی مداحی ها و سخنرانی ها، تنها بر جنبه جنایت و مصیبت تأکید می شود و حتی مطالبی با محتوای ذلت بار درباره اولیای الهی مطرح می شود که رویکرد درستی نیست. بُعد عاطفی عاشورا اهمیت دارد و می تواند محرک حرکت انسان باشد، اما باید در کنار آن، جلوه های والای انسانی و معنوی این واقعه نیز تبیین شود و هنگامی که به این بُعد توجه کنیم، عظمت عاشورا و شخصیت حضرت زینب(س) بهتر شناخته خواهد شد.

در بسیاری از موارد، مردم به مقاومت دعوت می شوند و آیاتی مانند «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ؛ پس همان گونه که دستور یافته‏ ای ایستادگی کن و هر که با تو توبه کرده و طغیان مکنید که او به آنچه انجام می‏ دهید بیناست.» برای تأکید بر این موضوع قرائت می شود، اما کمتر توضیح داده می شود که انسان چگونه می تواند به چنین مرتبه ای از استقامت برسد. اگر اصول و مبانی مقاومت و عوامل شکل گیری شخصیت هایی مانند حضرت زینب(س) به درستی تبیین شود، می توان به شناخت عمیق تر این الگوها دست یافت.

به عنوان نمونه در داستان حضرت مریم(س)، نقش مادر، پذیرش الهی، تربیت و پرورش شایسته و حضور استاد و مربی مناسب قابل بررسی است، بنابراین، اگر می خواهیم شخصیت هایی با چنین ویژگی هایی پرورش یابند، باید زمینه های تربیتی و معنوی لازم را فراهم کنیم و این اصول را در خانواده و جامعه گسترش دهیم.

متأسفانه هنوز نتوانسته ایم الگوهای خود را به صورت شایسته و بایسته به نسل جدید معرفی کنیم، وقتی جوانان با ویژگی ها و سیره شخصیت های برجسته آشنا نباشند، طبیعی است که به سراغ الگوهای دیگری بروند که در فضای مجازی و رسانه ها معرفی می شوند؛ از جمله برخی بازیگران یا ورزشکاران. بنابراین، الگوپردازی و معرفی درست شخصیت های دینی باید در اولویت قرار گیرد.

var player = videojs('player_225518_4422382',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/82351f3eZjo0NDUwOTg3LmpwZ3xmdWk6NDMzMzg0MnxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4422382',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4422382"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4422382"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

حضرت زینب(س) یکی از مهم ترین الگوهای قابل معرفی به نسل جوان است و برای معرفی این شخصیت، باید اصول و مبانی رفتاری و مقاومتی ایشان را توضیح دهیم، حتی جزئیات حضور حضرت در مسیر پس از عاشورا و خطبه های ایشان در کوفه و شام، از جمله انتخاب آیات قرآن برای روشنگری، ظرفیت فراوانی برای تولید آثار فرهنگی و هنری دارد، اما این ظرفیت ها آن طور که باید مورد توجه قرار نگرفته است.

تولید آثاری مانند مجموعه تلویزیونی «یوسف پیامبر» و سریال «مردان آنجلس» نشان داد که آثار نمایشی با موضوعات دینی و قرآنی می توانند بر مخاطبان تأثیر بگذارند. با این حال، هنوز اثر فاخر و جامعی درباره حضرت زینب(س) تولید نشده است؛ اثری که بتواند ابعاد مختلف شخصیت ایشان را به مخاطبان معرفی کند.

می توان در قالب یک مجموعه تلویزیونی یا سینمایی، رمان، تله فیلم یا حتی فیلم های کوتاه چنددقیقه ای، ابعاد مختلف شخصیت حضرت زینب(س) را به نسل جوان معرفی کرد، همچنین تجربه آثار مکتوب درباره این شخصیت، از جمله کتاب «زینب(س) بانوی قهرمان کربلا» نوشته عایشه بنت الشاطی، نشان می دهد که پرداختن به زندگی و شخصیت ایشان در قالب های مختلف می تواند مخاطبان گسترده ای را تحت تأثیر قرار دهد.

در معرفی شخصیت شهید حاج قاسم سلیمانی نیز، در کنار ویژگی های شخصیتی و معنوی ایشان، فیلم ها و تولیدات کوتاهی که از رفتار و منش او منتشر شد، در شناخت بیشتر مخاطبان از این شخصیت تأثیر داشت، درواقع نمایش رفتارهایی مانند احترام به دیگران، ارتباط صمیمانه با کودکان و توجه به ارزش های دینی می تواند به درک ملموس تر شخصیت ها کمک کند.

ایکنا - چه زمانی صبر و مقاومت هدفمندانه به پیروزی منتهی می شود؟

پاسخ به این پرسش به تعریف ما از پیروزی بستگی دارد، امام حسین(ع) در واقعه کربلا به شهادت رسید و اهل بیت(ع) به اسارت رفتند، اما این ظاهر ماجرا است و در بُعد عمیق تر، هدف قیام آن حضرت این بود که مانع تحقق اهداف ظالمان شود و مسیر حق را زنده نگه دارد.

قیام امام حسین(ع) و روشنگری های حضرت زینب(س) در تحولات پس از عاشورا تأثیرگذار بود و در تضعیف حکومت بنی امیه نقش داشت، البته این نتایج در مدت کوتاهی حاصل نشد و پس از آن نیز مردم با ابتلائات دیگری مواجه شدند، اما این موضوع نشان می دهد که نباید پیروزی را صرفا در نتیجه فوری و ظاهری جست وجو کرد.

var player = videojs('player_262942_4422384',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/82351f3eZjo0NDUwOTg3LmpwZ3xmdWk6NDMzMzg0MnxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4422384',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4422384"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4422384"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

در شرایط حاضر نیز باید موفقیت یا عدم آن را بررسی کرد، آیا دشمن توانست به هدف خود که نابودی ایران بود برسد! البته مقاومت هزینه هایی دارد و شهادت عزیزانمان نیز از جمله مصیبت های سنگین آن است، همچنین باید توجه داشت که در نگاه دینی، دستیابی به فتح نهایی و فراگیر در افق ظهور حضرت مهدی(عج) معنا پیدا می کند.

اما ارزیابی نتایج هر دوره تاریخی باید با توجه به شرایط و اهداف همان دوره انجام شود، درواقع پیروزی را باید از دو جهت برهانی_استدلالی و سیاسی_لجستیکی مورد بررسی قرار داد که در بخش استدلالی؛ ما پیروز میدان هستیم و در بخش سیاسی هم موفق بودیم، اما بخش لجستیکی و استراتژیکی پیروزی نهایی با ظهور حضرت ولیعصر(عج) خواهد بود.

انتهای پیام

نظرات

captcha