فرونشست زمین؛ پیامد برداشت بی رویه آب

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، عباس کشاورز، پژوهشگر و استاد دانشگاه با بیان اینکه منابع آب زیرزمینی، سرمایه ای بین نسلی هستند که طی هزاران سال در دل زمین شکل گرفته اند، تصریح کرد: نباید به بهای تأمین نیاز های امروز، آینده سرزمین را به خطر انداخت.

کشاورز با مقایسه وضعیت منابع آب زیرزمینی در دهه های گذشته و شرایط کنونی، به افزایش چشمگیر تعداد چاه ها اشاره کرد و گفت: تا سال 1360، تعداد چاه های کشور حدود 47 هزار حلقه بود و میزان برداشت تقریباً با تغذیه منابع آب زیرزمینی تناسب داشت؛ اما امروز تعداد چاه ها به حدود یک میلیون حلقه رسیده است.

وی با اشاره به تفاوت برآورد ها درباره میزان اضافه برداشت از منابع آب زیرزمینی افزود: بر اساس ارقام مطرح شده از سوی برخی مراجع رسمی و علمی، میزان اضافه برداشت از حدود 150 میلیارد مترمکعب تا ارقام بالاتر برآورد شده است.

به گفته این استاد دانشگاه اختلاف میان این برآورد ها هرچند نیازمند بررسی کارشناسی است، اما اصل مسئله روشن است: منابع آب زیرزمینی کشور تحت فشار شدید قرار دارند و ادامه این روند، پایداری سرزمین را تهدید می کند.

فرونشست زمین؛ پیامد پنهان برداشت بی رویه آب

سرپرست سابق وزارت جهاد کشاورزی با هشدار درباره پیامد های افت سطح آب زیرزمینی تصریح کرد: با تخلیه آب از لایه های زیرزمینی، ساختار خاک تغییر می کند و زمینه برای فرونشست زمین فراهم می شود؛ پدیده ای که می تواند زیرساخت ها، تأسیسات، سکونتگاه ها و فعالیت های اقتصادی را با خطر مواجه کند.

وی افزود: فرونشست زمین تنها یک مسئله زمین شناختی نیست، بلکه می تواند پیامد هایی مانند تخریب زیرساخت ها، کاهش قابلیت سکونت در برخی مناطق و مهاجرت اجباری جمعیت را به دنبال داشته باشد.

کشاورز با تأکید بر ضرورت آگاهی بخشی عمومی خاطرنشان کرد: جامعه باید ابعاد واقعی بحران آب و پیامد های آن را بشناسد تا مطالبه گری برای اصلاح سیاست ها و مدیریت منابع آب به یک خواست عمومی تبدیل شود.

طبیعت نیز از آب سهم دارد

کشاورز با انتقاد از رویکرد های مبتنی بر مصرف حداکثری منابع آب اظهار کرد: در مدیریت آب، نباید تمام منابع موجود را صرف مصارف انسانی کرد و سهم طبیعت از آب را نادیده گرفت.

وی با اشاره به رودخانه هایی مانند سفیدرود، زاینده رود و کارون و همچنین دریاچه ها و تالاب هایی نظیر دریاچه ارومیه، هورالعظیم، گاوخونی و شادگان گفت: محروم کردن محیط زیست از حقابه طبیعی، پیامد های گسترده ای برای اکوسیستم ها، اقلیم محلی و کیفیت زندگی مردم دارد.

به گفته وی، خشک شدن تالاب ها و کاهش جریان های طبیعی آب، علاوه بر آسیب به تنوع زیستی، می تواند شرایط اقلیمی و زیست محیطی مناطق را دشوارتر کند و بر زندگی و تولید کشاورزی اثر بگذارد.

برنامه های کاهش برداشت آب؛ فاصله اهداف تا عملکرد

سرپرست سابق وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به برنامه های پیش بینی شده برای کاهش برداشت از منابع آب زیرزمینی اظهار کرد: در جریان تدوین برنامه ششم توسعه، پیشنهاد هایی برای کاهش تدریجی برداشت آب زیرزمینی مطرح شد تا فشار بر سفره های آب کاهش یابد و امکان احیای تدریجی منابع فراهم شود.

وی با انتقاد از فاصله میان اهداف تعیین شده و عملکرد اجرایی گفت: میزان کاهش برداشت محقق شده، در مقایسه با اهداف مورد انتظار، بسیار ناچیز بوده است.

کشاورز تأکید کرد: صرف مشاهده کاهش برداشت در برخی چاه ها به معنای موفقیت مدیریت منابع آب نیست؛ بلکه باید مشخص شود در مقیاس ملی چه میزان از اضافه برداشت کاسته شده و آیا روند تخلیه آبخوان ها واقعاً اصلاح شده است یا خیر.

امنیت غذایی بدون حفظ منابع آب امکان پذیر نیست

کشاورز با اشاره به ضرورت ایجاد تعادل میان نیاز های کشاورزی و الزامات زیست محیطی گفت: برنامه ریزی برای آینده کشور باید به گونه ای باشد که هم نیاز های تولید غذا تأمین شود و هم حقابه محیط زیست و تغذیه منابع آب زیرزمینی مورد توجه قرار گیرد.

وی افزود: اصلاح الگوی مصرف آب، کاهش برداشت های بی رویه و ساماندهی مصارف در بخش های مختلف، نیازمند برنامه ریزی علمی، هماهنگی میان دستگاه های مسئول و همراهی بهره برداران است.

به گفته وی، مدیریت آب نباید صرفاً به توزیع منابع میان مصرف کنندگان محدود شود، بلکه باید میزان برداشت مجاز، نیاز های محیط زیستی، ظرفیت واقعی منابع و الزامات پایداری سرزمین را به طور هم زمان در نظر گرفت.

ضرورت بازنگری در مفهوم مصرف آب

سرپرست سابق وزارت جهاد کشاورزی همچنین با اشاره به تبخیر آب در بخش های مختلف، از جمله کشاورزی و نیروگاه های حرارتی، بر ضرورت توجه به سرنوشت آب در فرایند های مصرف تأکید کرد.

وی خاطرنشان کرد: سیاست گذاری آب باید بر پایه شناخت دقیق مصارف، تلفات و میزان واقعی آب در دسترس انجام شود؛ زیرا بدون محاسبه درست، نمی توان برای تخصیص منابع و کاهش فشار بر آبخوان ها تصمیم های مؤثر گرفت.