روانشناسی اسلامی را از تطبیق گرایی به خلق علم ارتقا دهیم

به گزارش خبرنگار ایکنا، دومین همایش ملی «قرآن و روانشناسی» با محوریت «نقش روانشناسی و مشاوره با رویکرد اسلامی و قرآن محور در سمت دهی به دانش آینده» از امروز چهارشنبه 22 مهر ماه به مدت دو روز در دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران آغاز شد.

به گزارش خبرنگار ایکنا، دومین همایش ملی «قرآن و روانشناسی» با محوریت «نقش روانشناسی و مشاوره با رویکرد اسلامی و قرآن محور در سمت دهی به دانش آینده» از امروز چهارشنبه 22 مهر ماه به مدت دو روز در دانشکده روانشناسی و علوم تربیتی دانشگاه تهران آغاز شد.

در مراسم افتتاح این همایش هادی بهرامی احسان، استاد تمام گروه روانشناسی دانشگاه تهران و رئیس انجمن ایرانی روانشناسی اسلامی ضمن اظهار امیدواری از اینکه این همایش دید ما را نسبت به رابطه بین روانشناسی و قرآن بازتر کند، گفت: در شرایطی که ایران درگیر جنگی تحمیلی است، دانشمندان، استادان و دانشجویان زیادی در ایجاد یک تحول مفهومی کاربردی و روش شناسانه در ساحت روانشناسی در تلاش هستند.

وی ادامه داد: آنچنان که رهبر شهیدمان بارها تأکید کردند، علوم انسانی زمانی تربیت کننده انسان خواهد بود که براساس تفکر الهی باشد. بر این اساس تحول در علوم انسانی نیازمند جهادی علمی و حضور تام و تمام اساتید و دانشجویانی است که کرامت انسانی را سرلوحه فعالیت خود قرار داده اند.

بهرامی احسان از دریافت 517 و پذیرش و ارزیابی 325 مقاله و برگزاری هشت پنل تخصصی در این همایش خبر داد و گفت: تمام این فعالیت ها محصول دو سال تلاش 910 نفر از بزرگانی است که در برگزاری این همایش مشارکت دارند.

وی به تحولات بسیار گسترده در حوزه سیاسی، اجتماعی و فناورانه اشاره و ضمن هشدار نسبت به عقب ماندن علوم انسانی به ویژه روانشناسی از این تحولات و پیشرفت ها، گفت: پدیدار شدن یک عنصر پرقدرت هوش مصنوعی آینده ای پردغدغه را رقم زده است؛ این دغدغه ناشی از عقب ماندگی اخلاق و محافظت از جان انسان و بشر و عقب ماندن علوم انسانی به ویژه علوم روانشناسی است.

استاد تمام گروه روانشناسی دانشگاه تهران این پرسش را مطرح کرد که آیا زمان آن نرسیده بر نقش و مسئولیت خود بر این دنیای متحول شده تأمل کنیم؟ و افزود: قتل ها، بحران ها، جنگ ها و ... نشان دهنده غفلت انسان از اصل خود است و این همایش در تلاش است با رویکردی بین رشته ای و از منظری متفاوت مسائل روانشناسی را بازخوانی کند.

روانشناسی اسلامی از نظریه به سمت کاربست حرکت کند

فاطمه فیاض، دبیر اجرایی همایش نیز گفت: روانشناسی اسلامی در همه حوزه های آن از نظریه باید به سمت کاربست و عمل حرکت کند؛ باید به سمت و سویی برویم که نه فقط در نظریه بلکه در عمل در بحث های حاکمیتی، جوانان، کاهش طلاق، افزایش امید به زندگی، ارتقای سلامت روان و امید آفرینی در جامعه نقش مهمی داشته باشیم و این محقق نمی شود جز با رجوع به مبانی توحیدی و اتکا به جهان بینی توحیدی که داریم.

وی اظهار کرد: همه نظریه های روانشناسی مبانی فلسفی دارند؛ ما منبع قوی به اسم وحی داریم که تا وقتی به آن رجوع نکنیم مسائل و مشکلات ما در حوزه فرد و جامعه به درستی رفع نخواهد شد.

دفاع از 100 رساله قرآن و روانشناسی

فیاض اضافه کرد: هسته پژوهشی قرآن و روانشناسی دانشگاه تهران از سال 1380 آغاز به کار کرد و در حوزه اختلال شناسی، استعدادشناسی، تعارض خانواده، روان درمانی، تدوین بسته های آموزشی و درمانی، تربیت فرزند و ... پژوهش های خوبی طی 15 سال گذشته در این هسته انجام شده است و 100 پایان نامه و رساله دکتری نیز با همین محور به نتیجه رسیده است.

وی اعلام کرد: یکی از کارهای مهم این هسته تدوین ساختار و نظام روانشناسی از منظر قرآن بوده است؛ اما اگر بخواهیم ساختار روانشناسی را از قرآن استخراج کنیم آیا همه حوزه های روانشناسی را دربرخواهد گرفت؟ این سؤالی بود که پیگیری و تاکنون 14 موضوع اصلی را از قرآن استخراج کردیم که حقایق شناسی، اخلال شناسی، درمان و سلامت، رشد و کمال، خلقت شناسی، نعمت شناسی و ... از جمله این ساختارها بوده است که به دست آمدن این ساختار لازمه ایجاد رشته روانشناسی قرآن را نشان می دهد.

دبیر اجرایی همایش قرآن و روانشناسی به تأسیس انجمن ایرانی روانشناسی اسلامی و فعالیت سه ساله آن نیز اشاره کرد و گفت:  این انجمن در نتیجه نیازی که پژوهشگران به توسعه این مبحث داشتند شکل گرفت و هدف آن حمایت از همه پژوهشگرانی است که در حوزه روانشناسی اسلامی کار می کنند.

سیر صعودی روانشناسی اسلامی در جهان

وی اظهار کرد: از 10 سال گذشته روانشناسی اسلامی سیر صعودی در جهان داشته است؛ در همایش قبلی که در ایام کرونا برگزار شد، 200 مقاله دریافت کردیم اما در دوره دوم 530 مقاله دریافت کردیم که در پایان همایش نیز از مقالات برتر تقدیر خواهدشد.

رضا پورحسین، استاد تمام گروه روانشناسی دانشگاه تهران و رئیس دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران نیز گفت: در حوزه روانشناسی و دین که دو مفهوم نزدیک به هم هستند کوشش هایی اتفاق افتاده اما در ابتدا کوشش ها به تطبیق گرایی سطحی منجر شد به نحوی که گویی شواهد قرآنی برای برخی نظریه ها دست و پا می کردیم. اما در ادامه اتفاقات خوبی افتاد و افرادی برای بحث روانشناسی و دین نقطه عزیمتی تعریف کردند و آن موضوع «فطرت» بود و فطرت آغاز تدوین روانشناسی و دین شد.

وی با اشاره به انتشار کتاب «روانشناسی شخصیت از دیدگاه اسلامی» نوشته علی اصغر احمدی، تدوین این کتاب را حرکتی خوب در راستای مبحث قرآن و روانشناسی تحلیل کرد و گفت: این کوشش ادامه یافت تا اکنون که از تقلیل گرایی، جزئی نگری و تطبیق سطحی به تدوین طرح کلی روانشناسی در نگاه قرآن ارتقا یافته ایم.

پورحسین با مطرح کردن این سؤال که آیا می توان نگاهی کلی به روان انسان را در متن وحی پیدا کرد؟ گفت: در این مسیر دوگانه انگاری و دو قطبی سازی به صلاح نیست؛ نباید این تصور ایجاد شود که مثلاً افسردگی از نگاه قرآن و علم متفاوت هستند و هر کدام برای درمان این بیماری مبحث متفاوتی مطرح کرده اند. می خواهیم طرح کلی از نگاه وحی در مورد روان انسانی مطرح کنیم و نمی خواهیم آن را در تقابل با روانشناسی کلاسیک قرار دهیم؛ اما خواهیم گفت چون روانشناسی کلاسیک بر مبنای انسان شناسی غیر الهی حرکت می کند، قاعدتاً مجبور است پوزیتیویستی و بر آزمایشگاه تکیه کند.

وی تصریح کرد: ما می خواهیم بر مبنای انسان شناسی الهی طرح کلی از نظام روانی انسان به دست دهیم و توصیف و تبیین کنیم. همچنین راه های ارتقای آن را مبتنی بر نگاه فطری نگر و راه های رسیدن به آرامش را تعریف کنیم.

رئیس دانشکده روانشناسی دانشگاه تهران در پایان از روانشناسان هسته روانشناسی و قرآن که در بحران ها تا شهر میناب می روند و روانشناسی را در جهت کمک به مردم پی می گیرند، تشکر کرد.

علی رضا آقایوسفی، رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره کشور نیز در مراسم افتتاح دومین همایش ملی قرآن و روانشناسی، گفت: در حوزه ای می خواهم صحبت کنم که دیدگاه شخصی خودم است و آن، پاسخ این سؤال است که چگونه می توان بین آموزه های قرآنی و روانشناختی پیوند برقرار کرد بدون اینکه نه مسیر آموزه های وحیانی آسیب ببیند و نه متدولوژی علمی دچار خدشه شود؟

وی به مقاله خود که دی ماه 1388 در مجله فلسفه دین منتشر شده است، اشاره کرد و گفت: در این مقاله مطرح کردم اگر می خواهیم در حوزه روانشناسی اسلامی گام برداریم به این معنا نیست که یک یافته تجربی را پیدا کنیم بعد برویم معادلی را در قرآن پیدا کنیم و بگوییم ما این مسئله را قبلاً در قرآن داشته ایم؛ داده های تجربی داده های ابطال پذیری هستند، پس این کار منطقی به نظر نمی رسد.

فلسفه اسلامی را وارد روش شناسی تجربی کنیم

رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره ادامه داد: این اقدام که بخواهیم مستقیماً آیات الهی را مورد آزمون قرار دهیم هم منطقی نیست، چراکه این آیات مستقیماً از طرف خداوند بر پیامبر اسلام(ص) وحی شده است. راه حلی که به ذهن من می رسد این است که همچنان که مکتب های دیگر مثل اگزیستانسیالیسم، فانکشنالیسم و ... فلسفه خود را وارد تجربه کردند، ما هم می توانیم فلسفه اسلامی را وارد روش شناسی تجربی کنیم.

وی اظهار کرد: اگر در این مسیر حرکت کنیم یافته های گسترده و امیدبخش پیدا خواهیم کرد. البته اگر در بین آموزه های قرآنی و روانشناختی تطبیق انجام دهیم تطابق قابل توجهی پیدا خواهیم کرد. یکی از مهم ترین آموزه های روانشناختی کنترل هیجان است. بیشتر درمان ها می خواهند به منِ انسان بگویند تو از سطح مغز خزندگانی خارج شدی، کورتکس داری، تو می توانی داده ها را از جهان بگیری و براساس پردازش های خودت هیجان هایت را کنترل کنی که درمان های شناختی و روان پویشی نیز عمدتاً بر همین مبنا هستند.

کنترل هیجانات براساس آموزه های قرآنی

آقایوسفی اضافه کرد: در آیات الهی هم می بینیم نوع نگرش این است که انسان باید صبر داشته باشد؛ انسان باید هیجانات خود را کنترل کند و آیاتی هست که می گوید مؤدت داشته باشید. خداوند در آیاتی نیز مطرح می کند که بین شما مؤدت قرار داده است، یعنی از هیجانات مثبت خود استفاده کنید. در جای دیگر می گوید: «مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ وَالَّذینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَی الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَیْنَهُمْ؛ محمد [ص] پیامبر خداست و کسانی که با اویند بر کافران سختگیر [و] با همدیگر مهربانند»(آیه 29 سوره فتح). این آیه به ما می آموزد هیجانات خود را در چه جایی و چگونه استفاده کنیم؛ جایی باید جنگید، جایی نه؛ جایی می گوید شما حق ندارید صدای خود را بلند کنید و فریاد بزنید مگر آنکه ظلمی بر شما روا داشته شده باشد و ... .

وی ادامه داد: آموزه قرآنی دیگر ما امید است. روانشناسی مثبت نگر که بعد از جنگ دوم جهانی شکل گرفت و تحولات گسترده ای در نگاه به سلامت روان ایجاد کرد نیز بر مبنای همین مفهوم امید است. قرآن می فرماید: «وَ مَن یَتَوَکَّل عَلَی اللهِ فَهُوَ حَسبُهُ». توکل یعنی امید، یعنی مثبت اندیشی. اگر ما به این نگاه قرآنی توجه کنیم، می بینیم نگاه بسیار جامع و کمک کننده ای است که پژوهش های روانشناسی به تازگی در حال پیدا کردن آنها هستند.

فلسفه اسلامی به عنوان مشرب وارد متدولوژی تجربی شود

رئیس سازمان نظام روانشناسی و مشاوره با تأکید بر اینکه این اقدامات که یک آموزه روانشناسی و قرآنی را پیدا کنیم و با هم تطبیق دهیم، کفایت نمی کند، گفت: باید فلسفه اسلامی را به عنوان یک مشرب وارد متدولوژی تجربی کنیم و به قول آیت الله جوادی آملی نگاه الهی قرآنی وارد کار علمی شود.

حجت الاسلام احد آزادی خواه، نماینده مجلس نیز ضمن خاطرنشان کردن این مسئله که بدترین شیوه برخورد با موضوع ارتباط قرآن و روانشناسی این است که از علوم مسائلی را استخراج و بعد با موضوعات قرآنی تطبیق دهیم، گفت: اگر کسی بتواند به کمک قرآن در علوم انسانی خلقت و آفرینش کند، توانسته است که جامعه علمی کشور خدمت کند اما متأسفانه کمتر این اتفاق می افتد.

وی با ابراز تأسف از اینکه بیشتر مقالات در حوزه قرآن و روانشناسی بر مبنای همین تطبیق گرایی است، گفت: اما شخصیت های غیر مسلمانی هستند که کتاب هایی در خصوص قرآن نوشته اند که انصافاً خود آن کتاب ها بسیار ارزشمند هستند.

خردورزی اولین شعار قرآنی است

حجت الاسلام آزادی خواه تصریح کرد: خردورزی اولین شعار قرآنی است. در حوزه جبر، اختیار یا فطرت پاک که خداوند به انسان داده، قرآن با صراحت می گوید پایه تربیتی انسان ها پایه مثبت است و این پایه نیز هرگز بد نخواهدشد؛ قرار بر این نیست که انسان ذلیل باشد و ادبیات قرآنی انسان را عزیز می شمارد.

وی ادامه داد: در حوزه تفکر و تعقل، قرآن ما را توبیخ کرده و می گوید اول تفکر کن بعد سخن بگو؛ قرآن می گوید کسی که می خواهد تصمیم بگیرد نباید غفلت زده باشد؛ انسان نباید با اما و اگر قضاوت کند؛ هیجانات خشم، غم، نگرانی و ... در مؤمنان راه ندارد چون بر خدا توکل کرده اند؛ در بحث ازدواج نگاه قرآن این است که بین زن و شوهر مودت قرار داده ایم؛ در شخصیت شناسی مطرح می کند با آرامش و وقار رفتار کنید و غرور و تکبر نداشته باشید؛ در مسئولیت پذیری قرآن همه انسان ها را مسئول می داند؛ در رشد و تحول، نقش خانواده را برجسته می داند؛ همچنین مبحث تعاون را در بلوغ فکری و رشد اخلاقی در حوزه اجتماعی و خانواده مطرح می کند. همه این مباحث روانشناختی که در قرآن مطرح شده است منجر به حیات طیبه انسان می شود.

حجت الاسلام مصطفی رستمی، رئیس نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه ها نیز ضمن اشاره به اینکه دو مسیر در حوزه قرآن و روانشناسی داریم، گفت: یا باید به دنبال شواهد قرآنی باشیم تا با مباحث علمی تطبیق دهیم و یا با استفاده از مباحث قرآنی تولید دانش روانشناسی داشته باشیم؛ این دو مسیری است که دو نتیجه متفاوت خواهد داشت.

وی ضمن تأکید بر اینکه باید تلاش کنیم با استفاده از مباحث قرآنی تولید دانش روانشناسی داشته باشیم، گفت: اگر به دنبال مستندات قرآن باشیم ممکن است مطالب ارزشمندی ارائه کنیم اما خدمتی با این کار به قرآن نکرده ایم و قرآن طبیعتاً منبع تأیید یافته های دیگران نیست بلکه می توان از آن برای نقد نظریه های موجود و جهت دهی به دانش ها استفاده کرد. این اقدامات البته به این معنی نیست که با بسنده کردن خود به قرآن، از دانش های بشری اعلام بی نیازی کنیم.

انتهای پیام

نظرات

captcha