رهبر شهید انقلاب بر نقش هویت ساز شعر فارسی تأکید داشتند

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حمیدرضا نویدی مهر ، استاد زبان و ادبیات فارسی، امروز 21 مهرماه، در سه شنبه کتابی - ادبی مشهد که در حرم مطهر رضوی برگزار شد، با اشاره به شناخت گسترده رهبر شهید انقلاب از ادبیات فارسی و جهان، اظهار کرد: آشنایی ایشان با ادبیات به آثار شاعران پارسی گو محدود نبود، بلکه ادبیات داستانی جهان به ویژه آثار نویسندگان روس و دیگر چهره های برجسته ادبیات کلاسیک را نیز به خوبی می شناختند.

به گزارش ایکنا از خراسان رضوی، حمیدرضا نویدی مهر، استاد زبان و ادبیات فارسی، امروز 21 مهرماه، در سه شنبه کتابی - ادبی مشهد که در حرم مطهر رضوی برگزار شد، با اشاره به شناخت گسترده رهبر شهید انقلاب از ادبیات فارسی و جهان، اظهار کرد: آشنایی ایشان با ادبیات به آثار شاعران پارسی گو محدود نبود، بلکه ادبیات داستانی جهان به ویژه آثار نویسندگان روس و دیگر چهره های برجسته ادبیات کلاسیک را نیز به خوبی می شناختند. هنگامی که درباره آثاری همچون «جنایت و مکافات» و «جنگ و صلح» سخن می گفتند، عمق آشنایی و نگاه ایشان به ادبیات جهان آشکار می شد. وی ادامه داد: نوع نگاه رهبر شهید انقلاب به شعر و ادبیات نیز درخور توجه است. در شرایطی که برداشت های متفاوتی از ماهیت شعر وجود دارد و گاهی شعر صرفاً حاصل تجربه های ذهنی شاعر تلقی می شود، ایشان نگاهی جامع به ادبیات داشتند و شعر و ادبیات را با هویت ملی و فرهنگی درهم تنیده می دانستند. این استاد زبان و ادبیات فارسی با بیان اینکه در این دیدگاه، شاعران و ادیبان برجسته میراث داران هویت ملی هستند، افزود: آثار بزرگان ادب فارسی بخشی از میراثی است که هویت ملی و فرهنگی ما را شکل می دهد، بنابراین، ادبیات تنها مجموعه ای از آثار هنری برای لذت بردن از زیبایی های زبان نیست، بلکه می تواند هویت فرهنگی یک ملت را تقویت کند، به غنای آن بیفزاید و این هویت را به نسل های آینده انتقال دهد. نویدی مهر با اشاره به تأکید رهبر شهید انقلاب بر نقش هویت ساز شعر فارسی، بیان کرد: ایشان در یکی از سخنان خود، هویت فرهنگی را از مهم ترین ارکان حیات یک ملت دانسته و بر این نکته تأکید کرده اند که اگر هویت فرهنگی از ملتی گرفته شود، آن ملت در دیگر فرهنگ ها هضم خواهد شد و از این منظر، شعر و ادبیات در حفظ و تقویت هویت فرهنگی جامعه نقشی اساسی دارند. در سخنان ایشان درباره شاعران و ادیبان پارسی گو، مفاهیمی همچون توحید، خدا باوری، درستکاری، انصاف و حکمت برجستگی خاصی دارد. ایشان شاعران بزرگ فارسی را صرفاً افرادی نمی دانستند که برای بیان احساسات شخصی خود شعر سروده اند، بلکه برای آثار آنان نقش معرفتی، اخلاقی و فرهنگی قائل بودند. این شاهنامه پژوه با اشاره به بخشی از سخنان رهبر شهید انقلاب درباره بزرگان ادب فارسی ادامه داد: ایشان با اشاره به آثاری همچون «بوستان» سعدی، «شاهنامه» فردوسی، «خمسه» نظامی، دیوان حافظ و «مثنوی» مولوی، این آثار را سرشار از حکمت دانسته و تأکید کرده اند که این بزرگان توانسته اند برای ملت ایران هویتی تعریف کنند و به تعبیر ایشان بسیاری از امتیازهای فرهنگی ملت ایران از همین هویت فرهنگی سرچشمه می گیرد. نویدی مهر با بیان اینکه توجه رهبر شهید انقلاب به شاعران تنها در سخنرانی های ادبی خلاصه نمی شد، افزود: دیدارهای سالانه ایشان با شاعران معاصر و پیام های تسلیت درگذشت چهره های برجسته شعر فارسی نیز نشان دهنده جایگاهی است که برای ادیبان و سرایندگان قائل بودند. در خراسان نیز شاعران و ادیبانی همچون محمد قهرمان، کمال خراسانی، ذبیح الله صاحبکار و قدسی مشهدی از چهره هایی بودند که در شمار بزرگان شعر و ادب این خطه قرار می گیرند و توجه به آنان بخشی از همین نگاه فرهنگی است. وی گفت: موضوع جایگاه ادبیات و ادیبان پارسی گو در سخنان رهبر شهید انقلاب باید به صورت مستقل در قالب یک همایش علمی بررسی شود و این موضوع ظرفیت آن را دارد که محور یک همایش تخصصی قرار گیرد. به نظر من آستان قدس رضوی می تواند برگزارکننده چنین رویدادی باشد. ما در دانشگاه بین المللی امام رضا(ع) نیز آمادگی داریم با مشارکت سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی در برگزاری چنین همایشی همکاری کنیم.

آشنایی دیرینه رهبر شهید انقلاب با حافظ

این پژوهشگر فرهنگی به آشنایی و علاقه رهبر شهید انقلاب به حافظ پرداخت و بیان کرد: اهدای مجموعه ای شامل حدود 16 هزار و 200 نسخه کتاب به مرکز نسخ خطی استان، آن گونه که در این برنامه مطرح شده است، نشان دهنده توجه ویژه ایشان به کتاب و میراث مکتوب است و در میان این آثار نسخه ای از دیوان حافظ نیز مورد توجه قرار گرفته است. نویدی مهر با اشاره به کتاب «شرح اسم» نوشته هدایت الله بهبودی که به زندگی رهبر شهید انقلاب می پردازد، افزود: این کتاب اطلاعات ارزشمندی درباره علاقه و آشنایی ایشان با ادبیات در اختیار مخاطب قرار می دهد. در بخشی از این روایت ها از نسخه خطی دیوان حافظی یاد می شود که از پدربزرگ مادری ایشان به مادرشان رسیده و وارد خانه خانواده شده بود. وی بیان کرد: رهبر شهید انقلاب در خاطرات خود گفته اند که از دوران کودکی با این دیوان مأنوس بوده اند. پدربزرگ ایشان که از علمای زاهد مشهد بود، در حاشیه دیوان یادداشت هایی نوشته بود، از جمله یادداشتی درباره خواندن یکی از غزل های حافظ در کشتی، در مسیر سفر حج و این نکته نشان می دهد که دیوان حافظ در خانواده ایشان صرفاً یک کتاب ادبی نبود، بلکه در زندگی و تجربه های معنوی آنان نیز جایگاهی ویژه داشت. این استاد زبان و ادبیات فارسی با اشاره به سخنرانی رهبر شهید انقلاب در 27 آبان 1367 در کنگره جهانی بزرگداشت حافظ در شیراز، اظهار کرد: مرور این سخنرانی نشان می دهد که نگاه ایشان به حافظ حاصل آشنایی سطحی و مقطعی با دیوان او نبود، بلکه بر شناختی عمیق از زبان، اندیشه و جهان بینی این شاعر استوار بود. نویدی مهر با بیان اینکه رهبر شهید انقلاب حافظ را فراتر از مرزهای ایران می دیدند، ادامه داد: در نگاه ایشان، دیوان حافظ گنجینه ای برای حفظ و تقویت هویت فرهنگی ایرانیان است، اما ارزش آن به یک ملت محدود نمی شود، زیرا معارف والای انسانی مرز نمی شناسد و می تواند برای ملت های دیگر نیز الهام بخش باشد. وی با اشاره به تأثیر حافظ بر یوهان ولفگانگ گوته، شاعر و ادیب آلمانی، افزود: توجه گوته به حافظ و تأثیرپذیری او از دیوان این شاعر، نمونه ای از ظرفیت جهانی شعر فارسی است. گوته در مجموعه «دیوان غربی ـ شرقی» نیز به حافظ ادای احترام کرده است که این ارتباط ادبی نشان می دهد اندیشه حافظ توانسته است مخاطبانی فراتر از زبان و فرهنگ ایرانی پیدا کند. این شاهنامه پژوه با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره جایگاه حافظ در تاریخ ادبیات فارسی، بیان کرد: ایشان در همان سخنرانی با وجود آنکه انتخاب یک شاعر به عنوان برترین شاعر فارسی را موضوعی دشوار می دانستند، تأکید کرده اند که هیچ سخن دیگری به اوج سخن حافظ نرسیده است. از نگاه ایشان، غزل حافظ به دلیل برخورداری هم زمان از زیبایی زبانی، استحکام ساختاری و محتوای والا به جایگاهی ممتاز در ادبیات فارسی دست یافته است. در این نگاه، بزرگداشت حافظ تنها تجلیل از یک شاعر نیست، بلکه بزرگداشت بخشی از فرهنگ ایرانی، اسلامی و قرآنی است. حافظ با زبانی هنرمندانه، مفاهیم اخلاقی، عرفانی و انسانی را بیان کرده و همین ویژگی موجب شده است که آثار او در دوره های مختلف همچنان خوانده و تفسیر شوند.

حافظ؛ شاعری عارف با نگاهی چندلایه به زندگی

وی با تأکید بر اینکه نگاه رهبر شهید انقلاب به حافظ، نگاهی یک سویه و مبتنی بر افراط و تفریط نبود، ادامه داد: ایشان ضمن تأکید بر جنبه عرفانی اندیشه حافظ، همه ابیات دیوان او را الزاماً دارای معنای عرفانی نمی دانستند. این نکته از نظر پژوهش ادبی اهمیت دارد، زیرا در مواجهه با شعر حافظ باید ظرفیت های گوناگون معنایی آن را در نظر گرفت و از تحمیل یک تفسیر واحد بر تمام غزل ها پرهیز کرد. این پژوهشگر فرهنگی افزود: رهبر شهید انقلاب در یکی از سخنان خود تصریح کرده اند که نباید حتی شعرهایی را که هیچ محمل عرفانی روشنی ندارند، به عرفان حمل کرد. برخی از اشعار حافظ می توانند ظاهری مادی یا عاشقانه داشته باشند که چنین برداشتی نشان می دهد برای شناخت حافظ باید میان وجوه مختلف شعر او تمایز قائل شد و از تفسیرهای شتاب زده فاصله گرفت. نویدی مهر با اشاره به نگاه اجتماعی حافظ بیان کرد: بخش مهمی از غزل های حافظ متوجه نقد ریاکاری، زهد فروشی و دین فروشی است. او در اشعار خود، رفتار مدعیان دینداری و عرفان را به نقد می کشد و از این طریق نسبت میان ظاهر و باطن را به پرسش می گیرد، بنابراین شناخت حافظ تنها با توجه به جنبه های عرفانی شعر او کامل نمی شود و باید ابعاد اجتماعی و انتقادی آثارش را نیز بررسی کرد. وی با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب درباره جهان بینی حافظ اظهار کرد: ایشان جهان بینی حافظ را عارفانه می دانستند و عشق را بارزترین جلوه این جهان بینی معرفی می کردند. در این برداشت، عشق و محبت صرفاً عواطفی فردی نیستند، بلکه جایگاهی اساسی در سلوک عرفانی و حرکت انسان به سوی کمال دارند. در اندیشه عرفانی، انسان برای پیمودن مراحل سلوک به سوی لقاءالله، نیازمند عشق، محبت و جذبه عاشقانه است. رهبر شهید انقلاب نیز با اشاره به جایگاه عشق در دیوان حافظ، این مفهوم را یکی از ارکان اصلی جهان بینی شاعر می دانستند، رویکردی که در بسیاری از غزل های حافظ و ابیات شناخته شده او نمود پیدا می کند.

پیوند حافظ با قرآن و معارف اسلامی

نویدی مهر با اشاره به جایگاه قرآن در شعر حافظ، افزود: یکی از موضوعات مهم در شناخت این شاعر، ارتباط عمیق او با قرآن کریم است. حافظ در شعر خود به این آشنایی اشاره می کند و در بیتی می گوید: «عشقت رسد به فریاد ار خود به سان حافظ / قرآن ز بر بخوانی با چهارده روایت». این بیت از جمله شواهدی است که در بررسی پیوند میان دانش قرآنی حافظ و شعر او مورد توجه قرار می گیرد. وی بیان کرد: در نگاه رهبر شهید انقلاب نیز دیوان حافظ با فرهنگ قرآنی پیوندی عمیق دارد. ایشان دیوان حافظ را برخاسته از معارف قرآن می دانستند و بر این باور بودند که بزرگداشت حافظ، بزرگداشت بخشی از فرهنگ قرآنی، اسلامی و ایرانی است؛ فرهنگی که در زبان و بیان هنری این شاعر به شکلی ممتاز جلوه گر شده است. قرابت میان غزل حافظ و مفاهیم قرآنی برای کسانی که با قرآن مأنوس هستند، قابل بررسی و مشاهده است. این پیوند را باید با مطالعه دقیق شعر، توجه به زمینه های فکری شاعر و بررسی شواهد متنی شناخت، زیرا همین ارتباط یکی از عوامل مهم در ماندگاری و نفوذ شعر حافظ در فرهنگ ایرانی بوده است. نویدی مهر با اشاره به یکی از موضوعات مهم در پژوهش های حافظ شناسی، یعنی استحکام و انسجام زبان غزل حافظ، ادامه داد: یکی از ویژگی های برجسته شعر حافظ آن است که میان زیبایی واژگان، لطافت بیان و استواری ساختار پیوندی دقیق برقرار شده است. در بسیاری از غزل های او واژه ها چنان سنجیده در کنار یکدیگر قرار گرفته اند که تغییر یا جابه جایی آنها می تواند به انسجام و زیبایی سخن آسیب بزند. وی با اشاره به دیدگاه رهبر شهید انقلاب در این زمینه، افزود: ایشان معتقد بودند اگر غزلی افزون بر لطف سخن و لطافت کلمات از استحکام و استواری برخوردار باشد، به گونه ای که نتوان کلمه ای به آن افزود یا از آن کاست و جای هیچ واژه ای را تغییر داد، می توان آن را در مرتبه اوج سخن دانست، ویژگی ای که در شمار قابل توجهی از غزل های حافظ دیده می شود. این استاد زبان و ادبیات فارسی اظهار کرد: شناخت حافظ نیازمند توجه هم زمان به زبان، ساختار، اندیشه، جهان بینی، زمینه های فرهنگی و پیوندهای قرآنی شعر اوست و نگاه جامع به این ابعاد می تواند درک دقیق تری از جایگاه حافظ در ادبیات فارسی و ظرفیت های جهانی آثار او به دست دهد. انتهای پیام

نظرات

captcha