آیت الله دژکام: حافظ زبان گویای حماسه های امروز است

به گزارش خبرگزاری مهر، آیت الله لطف الله دژکام شامگاه دوشنبه در مراسم یادروز حافظ شیرازی، با اشاره به موضوع «بن مایه های دینی در غزل های حماسی حافظ»، به بررسی دلایل ماندگاری شعر این شاعر بزرگ پرداخت و با اشاره به ظرفیت های معنایی دیوان حافظ، نمونه هایی از کاربرد ابیات او در روایت رویدادهای تاریخی و حماسی معاصر را تشریح کرد.

امام جمعه شیراز با طرح این پرسش که چرا حافظ در طول تاریخ ماندگار شده است، به دیدگاه مولوی درباره راز ماندگاری سخن اشاره کرد و گفت: سخنی که ریشه در حکمت و معنا داشته باشد، می تواند از گذر زمان عبور کند و در حافظه تاریخی ملت ها باقی بماند.

وی با اشاره به ابیاتی از مولوی درباره دگرگونی آب جوی و ماندگاری آسمان، افزود: سخن ماندگار باید از بن مایه ای عمیق برخوردار باشد و حکمت و معارف دینی از مهم ترین سرچشمه های چنین سخنی به شمار می روند.

حافظ با زبان مشترک مردم، سخن دل آنان را بیان می کند

نماینده ولی فقیه در استان فارس با اشاره به مقدمه گلستان سعدی و ابیاتی درباره تفاوت ماندگاری گل و گلستان، یکی دیگر از دلایل ماندگاری شاعران بزرگی همچون حافظ را ظرفیت سخن آنان برای بیان مقاصد و احساسات دیگران دانست.

آیت الله دژکام با بیان اینکه حافظ تنها بیانگر اندیشه و احساس شخصی خود نیست، افزود: شعر او به بستری تبدیل شده است که دیگران نیز می توانند مقصود و پیام خود را با بهره گیری از زبان و ظرفیت ادبی آن به مخاطبان منتقل کنند.

وی با اشاره به مفهوم اقتباس در ادبیات، توضیح داد: سخنرانان و نویسندگان در بسیاری از مواقع از شعر حافظ و سعدی بهره می گیرند تا مفاهیم موردنظر خود را با بیانی زیباتر، رساتر و اثرگذارتر به مخاطب منتقل کنند.

اقتباس از حافظ؛ پیوند میان ادبیات کهن و روایت های امروز

امام جمعه شیراز با اشاره به تفاوت میان معنای اولیه ابیات حافظ و کاربردهای جدید آن ها گفت: در اقتباس ادبی، گاهی قرائن و فضای اولیه یک شعر تغییر می کند و با قرار گرفتن آن در موقعیتی تازه، معنای جدیدی شکل می گیرد؛ در حالی که ساختار هنری و بلاغت سخن شاعر همچنان حفظ می شود.

وی با اشاره به تلاش های پژوهشگران حافظ شناس برای بررسی قرائن درون متنی دیوان حافظ، اظهار کرد: شناخت فضای اصلی شعر برای فهم دقیق اندیشه شاعر اهمیت دارد؛ با این حال، در اقتباس های معاصر، گاهی هدف آن است که از ظرفیت زبانی و هنری حافظ برای بیان مفاهیم جدید استفاده شود.

از شعر حافظ تا روایت حماسه و مقاومت

آیت الله دژکام در ادامه با اشاره به تصویرهایی از دوران انقلاب اسلامی و حضور امام خمینی(ره) در بهشت زهرا(س)، به ظرفیت ابیاتی از حافظ برای بازنمایی نقش انسان های به ظاهر بی قدرت در تحولات بزرگ تاریخی پرداخت و با استناد به این بیت که «مبین گدایان عشق را کاین قوم شاهان بی کمر و خسروان بی کله اند»، بر امکان بازخوانی مفاهیم حماسی در شعر حافظ تأکید کرد.

نماینده ولی فقیه در فارس همچنین با اشاره به تصاویر مرتبط با دفاع مقدس و شهدای معاصر، ابیاتی از حافظ را در پیوند با مفاهیمی همچون وفاداری، ایستادگی و فداکاری بازخوانی کرد.

پیوند شعر حافظ با مفاهیم دینی و قرآنی

امام جمعه شیراز با اشاره به بن مایه های دینی در برخی ابیات حافظ، بر امکان بررسی ارتباط میان شعر این شاعر و مفاهیم قرآنی و روایی تأکید کرد.
وی با اشاره به کاربرد مفاهیمی همچون صبر، نماز، توکل و یاری الهی در روایت های حماسی، نمونه هایی از بهره گیری معاصر از شعر حافظ را مطرح کرد و به ابیاتی پرداخت که می توان آن ها را در چارچوب مفاهیم دینی و مقاومت بازخوانی کرد.

آیت الله دژکام همچنین با اشاره به حضور عشایر و گروه های مختلف مردم در صحنه های حماسی، ابیاتی از حافظ درباره هویت، وفاداری و پایداری را یادآور شد و بر ظرفیت شعر او برای بازتاب پیوند میان دین، هنر و حماسه تأکید کرد.

حافظ؛ سرمایه ای ادبی برای بیان مفاهیم امروز

وی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به ظرفیت دیوان حافظ برای بازخوانی مسائل روز، اظهار کرد: می توان با بهره گیری از شعر حافظ، بخشی از تجربه های زندگی معاصر را در قالب زبان ادبی و هنری روایت کرد؛ رویکردی که ضمن حفظ ارزش های ادبی این اثر، امکان انتقال مفاهیم تازه به مخاطبان را فراهم می کند.

امام جمعه شیراز در پایان با اشاره به ابیاتی درباره ایستادگی در برابر دشمن و تسلیم در برابر حکم الهی، بر پیوند میان مفاهیم دینی و حماسی در بازخوانی شعر حافظ تأکید کرد.