سقوط اخلاق در تریبون های رسمی؛ وقتی نام مشاغل دشنام سیاسی می شود

به قلم منوچهر صابر، پژوهشگر و مدرس دانشگاه

در روزهای اخیر، تکرار رفتارهای هیجانی و نطق های تند در تریبون های رسمی و بهره گیری از تعابیر موهن برای تخریب مدیران و تصمیم گیران اقتصادی، بار دیگر فضای رسانه ای کشور را به خود مشغول کرد. با این حال، آنچه در حاشیه این جنجال ها رخ داد، از خود رخداد نگران کننده تر بود. بررسی رفتار رسانه ها و فعالان سیاسی نشان می دهد که این دست وقایع همواره در دام تقلیل گرایی می افتند؛ تیترهای زرد بر حواشی عصبی و تهدیدهای نمایشی تمرکز می کنند و جریان های سیاسی نیز با پاسخ های متقابل، ماجرا را به یک شوخی روزمره یا دوئل باندی فرومی کاهند.

در این میان، یک فاجعه عمیق گفتمانی و اخلاقی در سکوت کامل مدفون می شود؛ تبدیل شدن نام شریف ترین و زحمت کش ترین مشاغل جامعه، از جمله رانندگی و کارگری، به ناسزا و ابزار تحقیر سیاسی در عالی ترین جایگاه های رسمی.

این رویکرد، از چند منظر گفتمانی، جامعه شناختی، حقوقی و رسانه ای قابل واکاوی است:

1. تناقض بنیادین؛ نقاب عدالت خواهی بر چهره تحقیر طبقاتی

گاهی گویندگان برای کسب مشروعیت کلامی و توجیه پرخاشگری خود، پای محرومان و رنج بیماران و دغدغه بیت المال را به میان می کشند اما درست در همان لحظه، عنوان یک پیشه شریف و طاقت فرسا را در کنار واژه های هتاکانه می نشانند تا طرف مقابل را بی کفایت نشان دهند. این شکاف عمیق میان ادعای حمایت از مستضعفان و ساختار واژگانی گوینده، پرده از یک واقعیت تلخ برمی دارد؛ اینکه رنج فرودستان برای برخی چهره ها نه یک دغدغه انسانی و اصیل، بلکه صرفاً ابزاری بلاغی برای حذف رقیب است. نمی توان صبحگاهان با نام محرومان سخن گفت و شامگاهان، هویت و منزلت اجتماعی همان اقشار را به نماد بی صلاحیتی بدل ساخت.

2. فراموشی پایگاه وکالت؛ تریبون داران نماینده چه کسانی هستند؟

جایگاه های رسمی و صندلی های تصمیم گیری، محصول رأی، حضور و اعتماد اقشار زحمت کش جامعه است. آیا وکلای مردم و مسئولان، امانت دار همان رانندگان شریف، کارگران و شاغلان بخش های خدماتی نیستند که در سرما و گرما چرخ کشور را می گردانند و بار اصلی وفاداری به میهن را به دوش می کشند؟ وقتی از یک تریبون، پایگاه اجتماعی و بدنه زحمت کش مردم با لحنی فرودست انگارانه مورد تخطئه قرار می گیرد، در حقیقت مشروعیت نمایندگی آسیب می بیند. اقشار خدماتی صرفاً در روزهای نیاز و مشارکت، شهروند صاحب حق نیستند که پس از آن، در محاورات سیاسی، به نشانه کم مایگی از آنان یاد شود.

3. شایستگی و تحرک اجتماعی؛ سدسازی طبقاتی در برابر زحمت کشان

شأن و منزلت یک انسان را عرق جبین، روزی حلال، امانت داری و خدمت به جامعه تعیین می کند، نه جایگاه های موروثی و امتیازات ویژه. در منطق انسانی، هیچ پیشه سالمی مانع رشد و صلاحیت مدیریتی نیست. تاریخ نشان داده است که بسیاری از مؤثرترین چهره های مدیریتی و رهبران جوامع از دل مشاغل دشوار، نظیر رانندگی در سیستم حمل ونقل عمومی، برخاسته و اراده ملت های خویش را شکل داده اند.

اگر هدف از نظارت و نقد، ایراد به ناترازی های اقتصادی یا فقدان تخصص یک مسئول است، اخلاق حرفه ای حکم می کند با ادله علمی، کارنامه و آمار با او مواجهه شود اما هنگامی که نام یک پیشه زحمت کش به عنوان برچسب ناکارآمدی به کار می رود، پیامی خطرناک به جامعه منتقل می شود؛ اینکه کارگران و رانندگان و سایر اقشار زحمتکش شایستگی حضور در مدارج بالا را ندارند. این همان بازتولید تفکر اشرافی است که می کوشد جامعه را به دو طبقه بالادست و فرودست تقسیم کند.

4. غفلت جریان های رسانه ای و عادی سازی توهین به کرامت انسانی

بخش تأسف بارتر این رویدادها، رویکرد منفعلانه رسانه هاست. هنگامی که یک صنف بزرگ دستاویز تخریب قرار می گیرد، جریان های رسانه ای به جای تذکر اخلاقی و دفاع از کرامت انسان ها، با بازنشر کنایه ها و تبدیل آن به طنزهای جناحی، وارد بازی می شوند. نادیده گرفتن قبح توهین به مشاغل خدماتی و بسنده کردن به تیترهای پربیننده، در عمل به عادی سازی تحقیر طبقاتی در فرهنگ عمومی دامن می زند.

کلام آخر

هر واژه ای که از تریبون های رسمی جاری می شود، نوری است که بر وجدان عمومی جامعه می تابد یا سایه ای که بر روح اعتماد ملی می افکند. تریبون داران باید حافظان حرمت کلمات باشند، نه ویرانگران کرامت انسان ها. نقد ناکارآمدی ها و سیاست های اشتباه، هر اندازه هم تند و قاطع، هرگز مجوزی برای نادیده گرفتن شرافت زحمت کشان نیست. حمله به کارگزاران اجرایی با ابزار تحقیر مشاغل، نه دادخواهی برای محرومان است و نه نشانه غیرت ملی؛ این رفتار، سقوط اخلاق کلامی و ذبح شرافت نان حلال در پای منازعات زودگذر است. وقت آن است که تریبون های عمومی، به جای پناهگاهی برای تنش کلامی، سنگر استوار حفظ کرامت یکایک شهروندان باشند.

تن آدمی شریف است به جان آدمیت/ نه همین لباس زیباست نشان آدمیت

انتهای پیام