آموختن محاسبه نفس؛ حلقه مهم و مفقوده تربیت + فیلم

اسلام دین اعتدال است و پیامبر اسلام(ص) برای احیای مکارم اخلاقی مبعوث شده اند.

اسلام دین اعتدال است و پیامبر اسلام(ص) برای احیای مکارم اخلاقی مبعوث شده اند. پس چرا شاهد تندروی ها، کندروی ها و رفتارهای ضد اخلاقی و حتی ضد انسانی به نام دین اسلام در جامعه هستیم و هر کس با برداشتی از دین، دیگران را به بی دینی متهم می کند؟ چگونه می توان به اصل اسلام و دستورات اسلامی دست یافت و مسلمانی مؤمن و متعادل شد؟

برای دست یافتن به پاسخ این سؤال ها، مسعود اسماعیلی، پژوهشگر حوزه تربیت دینی ، کتابی با عنوان « مؤمن متعادل و تربیت متعادل» را به رشته تحریر درآورده است و طی درس گفتارهایی، با محور قرار دادن مطالب این کتاب، تشریح می کند که چگونه می توان مؤمنی متعادل، همان طور که اسلام ناب محمدی مدنظر دارد، بود.

در ادامه، قسمت بیست و ششم این مجموعه با موضوع « محاسبه نفس » را با هم می بینیم و می خوانیم.

در ادامه درس «انسان بودن انسان به چیست؟» به این نکته اشاره می کنیم که یکی از تعالیم جدی اهل بیت(ع) که فرمودند: «از ما نیست کسی که این کار را انجام ندهد»، محاسبه نفس است. دیده اید شرکا هر چند وقت یک بار می نشینند و حسابرسی انجام می دهند تا ببینند چه قدر سود و زیان کرده اند.

محاسبه نفس ما را به آرامی حرکت می دهد، چراکه ما به طور فطری و طبیعی از خودمان چهره خوبی داریم و خودمان را بی نیاز از این می دانیم که کسی به ما تذکری بدهد یا خودمان عملکرد خودمان را مورد بررسی قرار دهیم. یکی از حکمت های ادعیه، مناجات و حتی زیارات همین است که آنها را بخوانیم و بدانیم چه قدر با مفهوم مطرح شده در دعا و حقیقتی که در ادعیه مطرح شده فاصله داریم؟

تنها روشی که به کمک آن می توان فهمید که افکار، رفتار و تصمیم های ما انسانی و عقلانی است همین محاسبه نفس است. اما متأسفانه یاددادن محاسبه نفس حلقه مفقوده تربیت است و در بسیاری از موارد اصلاً هدف ما در تربیت اصلاح نیست بلکه ارائه اطلاعات دینی است.

اما باید دقت کنیم؛ اگر در تربیت هدف ما اصلاح نباشد، وقت تلف شده است. شما در علوم، تاریخ و جغرافیا دانش را منتقل می کنید در کلاس ها، ما در مقام شاگرد یا معلم یا دانش را می گیریم یا منتقل می کنیم اما در تعالیم دینی دانش مقدمه برای محاسبه نفس است و ثمره محاسبه، اصلاح نفس است.

به مدیری که بسیار فعال، علاقه مند و فکور بود گفتم بعد از سه سال تلاش آیا شاگردان شما بنای خودشان را بر این می گذارند که با تعالیم شما رو به رشد و اصلاح حرکت کنند؟ پاسخ داد: خیر. ما هدفی بالاتر از اصلاح نفس نداریم. در اوج و نقطه تربیت باید تزکیه و خودسازی را قرار دهیم؛ حال راه حرکت به این سمت چیست؟ باید از خودمان حساب کشی کنیم.

روایات، توصیه ها و آیات زیادی داریم که مطرح کرده اند: «به خودتان برسید»؛ ما عموماً به خودمان رسیدن را این می دانیم که مقابل آینه بایستیم و موهایمان را شانه و مرتب کنیم و ... اما حقیقت انسان، روح انسان است که باید به آن برسد.

پس چگونه می توان به خود رسید؟ حضرت رسول(ص) فرمودند: «زرنگ ترین زرنگ ها کسی است که از خودش حساب بکشد» یعنی از خود بپرسد چرا چنین حرفی زدم؟ چرا چنین کاری کردم؟ چرا آنجا رفتم؟ و ... .

هیچ کس از خود ما مهربان تر به خود ما نیست. اگر کسی از بیرون این مطالب را به ما تذکر بدهد از دست او ناراحت شده و از او دلگیر می شویم، اما خودمان اگر از خودمان حساب بکشیم این مسئله ما را رشد می دهد.

حضرت رسول(ص) فرمودند: «زرنگ ترین زرنگ ها کسی است که از خودش حساب می کشد و برای بعد از مرگش کار می کند و احمق ترین احمق ها کسانی هستند که در کوچه و بازار به دنبال هواهای نفسانی هستند. مبنای آنها به جای اصلاح نفس، لذت محوری است. بدبخت ترین بدبدخت ها کسی است که به دنبال خواهش های نفسانی خودش است و می گوید خدا می بخشد و آمرزنده است».

یعنی با واژه های به ظاهر درست مسیر غلط خود را توجیه می کند. لذا در روایات فراوان فرموده اند مبنایی ترین امور و از قضا فراموش شده ترین امور در تربیت همین محاسبه نفس است.

فرموده اند از خودتان حساب بکشید قبل از اینکه روز حساب فرا برسد. همچنین فرموده اند: نیت هایتان را مورد نقد و بررسی قرار دهید قبل از اینکه به شما بگویند این چه نیتی بود که داشتی». قیامت دیگر جای حاشا کردن نیست و در انتها فرمودند: «خود را آماده کنید برای روزی که اعمالتان را بر خدای بزرگ عرضه خواهید کرد».

از خداوند می خواهیم ما نیز جزو اهل بیت(ع) باشیم؛ چراکه فرموده اند: از ما نیست کسی که هر روز از خودش حساب نکشد و اگر کار خوبی انجام داده باشد بگوید خدا را شکر، و خدا انجام کار خیر را بیشتر بخواهد و اگر کار بدی کرد از خدا طلب مغفرت کند و اینگونه به آرامی با محاسبه نفس خود را به مسیر درست بکشاند.

از ملامت نفس نترسید. ملامت گر نفس و ملامت گر خود، همان عقل است و ملامت خود علامت وجود عقل و درست کار کردن آن است.

برخی می گویند من را با عذاب وجدان مواجه نکن؛ این حرف درست نیست باید با عذاب وجدان مواجه شویم تا به مسیر بندگی خدا بازگردیم.

var player = videojs('player_469704_4417115',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4417115',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4417115"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4417115"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })(); انتهای پیام

نظرات

captcha