ورود افراد فاقد تخصص به حوزه قرآن و حدیث، زمینه ساز گسترش برداشت های سطحی و خرافات است

حجت الاسلام محمد نصیری، عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان، در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی، با اشاره به گسترش استفاده از شبکه های اجتماعی برای دریافت و انتقال اطلاعات دینی، اظهار کرد: امروزه فضای مجازی به یکی از بسترهای اصلی ارتباط مردم با مطالب دینی تبدیل شده است و بسیاری از افراد، بخشی از اطلاعات خود درباره قرآن، احادیث و مسائل اعتقادی را از طریق مطالب منتشرشده در این فضا به دست می آورند. این وضعیت، در کنار فرصت هایی که برای ترویج معارف دینی ایجاد کرده است، مسئولیت تولیدکنندگان محتوا را نیز افزایش داده است؛ زیرا هر مطلبی که در این فضا منتشر می شود، ممکن است در معرض دید شمار زیادی از مخاطبان قرار گیرد و بر نگرش و باورهای آنان تأثیر بگذارد.

وی افزود: در چنین شرایطی، لازم است میان علاقه مندی به مباحث دینی و برخورداری از تخصص لازم برای تفسیر و تبیین این مباحث تفاوت قائل شویم. علاقه به قرآن و حدیث ارزشمند است و افراد می توانند در حد توان خود در زمینه آشنایی با معارف دینی فعالیت کنند، اما این علاقه به تنهایی به معنای برخورداری از دانش کافی برای تفسیر آیات، بررسی اعتبار روایات یا ارائه نظر کارشناسی درباره مسائل پیچیده دینی نیست.

عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان با بیان اینکه پرداختن به قرآن و حدیث نیازمند دانش و آگاهی متناسب با موضوع است، ادامه داد: فهم متون دینی تنها به خواندن یک آیه یا نقل یک روایت محدود نمی شود. برای ارائه برداشتی دقیق از این متون، باید به زمینه و سیاق سخن، ارتباط آن با سایر آیات و روایات و همچنین دیدگاه های علمی و تفسیری توجه کرد. اگر فردی بدون برخورداری از این مقدمات، برداشت شخصی خود را به عنوان معنای قطعی یک آیه یا روایت مطرح کند، ممکن است مخاطب را به نتیجه ای نادرست برساند.

نصیری بیان کرد: یکی از آسیب های چنین رویکردی، شکل گیری برداشت های سطحی از آموزه های دینی است. در بسیاری از موارد، یک آیه یا روایت از مجموعه و زمینه اصلی خود جدا می شود و صرفاً بر اساس برداشتی محدود مورد استناد قرار می گیرد. در این وضعیت، مخاطب ممکن است تصور کند با مشاهده یک جمله یا شنیدن یک توضیح کوتاه، به معنای کامل و دقیق یک موضوع دینی دست یافته است؛ درحالی که فهم درست مسائل دینی در بسیاری از موارد به بررسی بیشتر و مراجعه به منابع معتبر نیاز دارد.

وی با اشاره به پیامدهای احتمالی برداشت های نادرست از متون دینی، بیان کرد: هنگامی که یک مطلب غیرتخصصی با قطعیت و بدون توضیح درباره محدودیت های آن منتشر می شود، مخاطب ممکن است آن را به عنوان یک حقیقت دینی بپذیرد و بر اساس آن قضاوت کند. این مسئله می تواند در درازمدت به ایجاد سوءبرداشت درباره آموزه های قرآن و سنت منجر شود و حتی بر روابط اجتماعی و نحوه مواجهه افراد با یکدیگر نیز اثر بگذارد.

عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان، یکی دیگر از آسیب های تولید محتوای غیرتخصصی در حوزه دین را فراهم شدن زمینه برای ترویج خرافات دانست و گفت: هنگامی که مرز میان آموزه معتبر دینی، برداشت شخصی و مطالب بی پایه مشخص نباشد، ممکن است برخی ادعاها با ظاهری دینی منتشر شوند و به تدریج در میان مخاطبان رواج پیدا کنند. استفاده از آیات و روایات برای تأیید یک ادعا، به خودی خود دلیل درستی آن ادعا نیست و لازم است اعتبار منبع و چگونگی استناد به آن نیز مورد بررسی قرار گیرد.

نصیری ادامه داد: گاهی افراد با نیت خیر و از سر علاقه به دین، مطالبی را منتشر می کنند که از نظر علمی بررسی نشده اند. بنابراین، نباید همه تولیدکنندگان محتوای ضعیف را افرادی با انگیزه های نادرست دانست؛ بخشی از این مسئله به کمبود آگاهی، نبود آموزش کافی و ناآشنایی با روش صحیح نقل و تبیین معارف دینی بازمی گردد. در چنین شرایطی، علاوه بر تذکر درباره اشتباهات، باید زمینه یادگیری و دسترسی به منابع قابل اعتماد نیز فراهم شود.

وی با اشاره به امکان شکل گیری نگاه های افراطی و تفریطی در نتیجه تفسیرهای نادرست، افزود: اگر یک موضوع دینی بدون توجه به مجموعه آموزه ها و ملاحظات مربوط به آن مطرح شود، ممکن است تصویری ناقص و یک جانبه از دین ارائه دهد. مخاطب در چنین شرایطی، به جای آنکه با مجموعه ای منسجم از معارف دینی مواجه شود، با مطالب پراکنده ای روبه رو می شود که گاه با یکدیگر سازگاری ندارند. این وضعیت می تواند موجب سردرگمی یا شکل گیری قضاوت های نادرست شود.

عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان بیان کرد: مقابله با این آسیب ها صرفاً با انتقاد از محتوای نامعتبر امکان پذیر نیست. اگر قرار است مردم برای پاسخ گویی به پرسش های دینی خود به منابع معتبر مراجعه کنند، باید محتوای قابل اعتماد، قابل فهم و متناسب با نیازهای آنان در دسترس باشد. در واقع، خلأ موجود در تولید محتوای درست می تواند زمینه دیده شدن مطالب کم اعتبار را فراهم کند؛ به ویژه زمانی که این مطالب با زبانی ساده، جذاب و متناسب با قالب های رایج شبکه های اجتماعی منتشر می شوند.

نصیری با بیان اینکه حضور کارشناسان دینی در فضای مجازی باید جدی تر گرفته شود، تصریح کرد: عالمان، پژوهشگران و افرادی که در حوزه قرآن و حدیث تخصص دارند، می توانند با حضور مؤثر در شبکه های اجتماعی، پاسخ گوی بخشی از نیازهای معرفتی جامعه باشند. البته این حضور زمانی اثرگذاری بیشتری خواهد داشت که محتوای تولیدشده، علاوه بر برخورداری از پشتوانه علمی، با زبانی روشن و متناسب با سطح آگاهی مخاطبان ارائه شود.

وی ادامه داد: گاهی محتوای تخصصی به گونه ای بیان می شود که برای مخاطب عمومی دشوار است و همین مسئله ارتباط مردم با آن را محدود می کند. ازاین رو، لازم است میان دقت علمی و شیوه بیان مطالب تعادل برقرار شود. می توان مسائل پیچیده را با زبانی ساده توضیح داد، بدون آنکه از دقت علمی کاسته شود یا معنای آیات و روایات تغییر کند. ساده سازی یک موضوع با سطحی کردن آن تفاوت دارد و تولیدکنندگان محتوای دینی باید به این نکته توجه کنند.

عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان با تأکید بر مسئولیت نهادهای فرهنگی و مذهبی در این زمینه، افزود: تولید محتوای معتبر نیازمند صرف وقت، دانش، امکانات و برنامه ریزی است. اگر از فعالان متخصص این حوزه انتظار می رود در فضای مجازی حضور داشته باشند، باید زمینه لازم برای فعالیت آنان نیز فراهم شود. حمایت از تولیدکنندگان محتوای علمی، ایجاد بسترهای مناسب برای انتشار مطالب و کمک به معرفی منابع قابل اعتماد می تواند در افزایش کیفیت محتوای دینی در فضای مجازی مؤثر باشد.

نصیری بیان کرد: نهادهای فرهنگی و مذهبی می توانند با شناسایی نیازهای مخاطبان، از تولید مطالبی حمایت کنند که به پرسش های رایج مردم پاسخ می دهند. این حمایت نباید صرفاً به انتشار سخنرانی ها یا متن های طولانی محدود شود، بلکه لازم است قالب های متنوع و متناسب با فضای مجازی نیز مورد توجه قرار گیرند. محتوای کوتاه آموزشی، پاسخ به پرسش های پرتکرار و توضیح دقیق درباره برداشت های نادرست از آیات و روایات، از جمله قالب هایی هستند که می توانند ارتباط بیشتری با مخاطبان برقرار کنند.

وی به ظرفیت وقف و مشارکت های مردمی در حمایت از فعالیت های دینی اشاره کرد و گفت: وقف و کمک های خیرخواهانه می توانند در صورت برنامه ریزی درست، برای تولید و انتشار محتوای معتبر در فضای مجازی نیز به کار گرفته شوند. همان طور که در حوزه های مختلف فرهنگی و دینی از ظرفیت مشارکت مردم استفاده می شود، می توان برای توسعه فعالیت های علمی و ترویجی در فضای دیجیتال نیز سازوکارهایی در نظر گرفت تا تولید محتوای باکیفیت به فعالیتی مستمر و هدفمند تبدیل شود.

عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان با بیان اینکه مقابله با مطالب نادرست باید با تقویت محتوای صحیح همراه باشد، بیان کرد: اگر مطلبی اشتباه منتشر شده است، صرفاً رد کردن آن ممکن است برای مخاطب کافی نباشد. در کنار بیان اشکال، باید توضیحی درست و مستند نیز ارائه شود تا مخاطب بداند برداشت صحیح چیست و بر چه اساسی می توان آن را پذیرفت. پاسخ گویی روشن و مستدل به شبهات و پرسش های دینی، یکی از راه های کمک به افزایش آگاهی عمومی و کاهش زمینه گسترش اطلاعات نادرست است.

نصیری بر اهمیت مسئولیت پذیری کاربران در بازنشر مطالب دینی تأکید کرد و افزود: مخاطبان نیز باید پیش از انتشار یک مطلب، به منبع آن و اعتبار محتوای ارائه شده توجه کنند. هر مطلبی که با عنوان آیه، حدیث یا سخنی از یک شخصیت دینی منتشر می شود، لزوماً معتبر نیست. بررسی منبع، مراجعه به پایگاه های قابل اعتماد و پرهیز از بازنشر مطالبی که صحت آن ها مشخص نیست، می تواند در کاهش گردش اطلاعات نادرست مؤثر باشد.

وی ادامه داد: فضای مجازی ظرفیت گسترده ای برای معرفی قرآن و معارف دینی فراهم کرده است و نباید این ظرفیت را تنها به دلیل وجود برخی آسیب ها نادیده گرفت. مسئله اصلی، چگونگی استفاده از این بستر و میزان توجه به اعتبار علمی محتواست. اگر افراد متخصص با زبان مناسب در این فضا حضور داشته باشند و نهادهای مسئول نیز از فعالیت های علمی و فرهنگی پشتیبانی کنند، می توان از فرصت های فضای مجازی برای افزایش آگاهی دینی جامعه بهره بیشتری برد.

عضو نخبگان تبلیغی مجمع خطبای خراسان گفت: صیانت از معارف دینی در فضای مجازی به همکاری مجموعه ای از افراد و نهادها نیاز دارد. متخصصان باید در تولید و تبیین محتوای معتبر نقش فعال تری ایفا کنند، نهادهای فرهنگی و مذهبی باید از این فعالیت ها حمایت کنند و کاربران نیز در انتخاب و بازنشر مطالب مسئولانه تر عمل کنند. با چنین رویکردی می توان ضمن بهره گیری از فرصت های فضای مجازی برای گسترش معارف قرآنی و حدیثی، زمینه برداشت های سطحی، ترویج خرافات و انتشار اطلاعات نادرست را کاهش داد.

انتهای پیام