پایداری امنیت غذایی در گرو مقابله هوشمند با آفات

به گزارش گروه کشاورزی، توسعه روستایی و محیط زیست خبرگزاری صداوسیما، مریم خضری، کارشناس کشاورزی و دانشیار مؤسسه تحقیقات گیاه پزشکی کشور با اشاره به سهم 35 تا 40 درصدی آفات در اتلاف محصولات کشاورزی در جهان گفت: «در کشور ما از حدود 115 میلیون تن تولیدات سالانه کشاورزی، سرنوشت نزدیک به 40 میلیون تن محصول مستقیماً در گرو مدیریت اصولی آفات است.»

وی با تأکید بر اینکه مدیریت تلفیقی بر پایه «پیشگیری، پایداری و آستانه زیان اقتصادی» استوار است، افزود: «امروزه با بهره گیری از برنامه های پیش آگاهی، حسگر های محیطی، ایستگاه های دیجیتال هواشناسی، تصاویر ماهواره ای، پهپاد ها و هوش مصنوعی، می توان بدون دخالت فیزیکی، زمان اوج طغیان آفت و نیاز به مداخله را دقیقاً پیش بینی کرد.»

خضری با اشاره به موفقیت این سامانه در مهار آفاتی نظیر کرم سیب، خوشه خوار انگور، چوبخوار پسته و کرم ساقه خوار برنج، به الگوی موفق تدوین دستورالعمل جامع مدیریت تلفیقی برنج از سال 1402 اشاره کرد و گفت: «این طرح از سطح تحقیقاتی 10 هکتار آغاز شد و اکنون به 5000 هکتار توسعه یافته است؛ به طوری که با بهره گیری از تله های نوری و فرومونی، زنبور تریکوگراما و قارچ کش های بیولوژیک نظیر باسیلوس سوبتیلیس، مبارزه غیرشیمیایی با کرم ساقه خوار و بلاست برنج به ثمر نشسته است.»

سلامت دام و حلقه واسط زنجیره غذا / لزوم مهار مقاومت های زیستی

دکتر جمیله سالار آملی، استاد تمام دانشگاه تهران و رئیس مرکز تحقیقات سلامت مواد بیولوژیک، غذا و دارو، مفهوم امنیت غذایی را فراتر از تولید کمی دانست و تصریح کرد: «امنیت غذایی به معنای تولید غذا به هر قیمتی نیست، بلکه تضمین سلامت فرآورده ها و حداقل سازی باقیمانده سموم در زنجیره غذایی اولویت اصلی است.»

وی با تبیین نقش محوری دام در انتقال آلودگی ها و بیماری های مشترک (زئونوز) نظیر تب کریمه کنگو اظهار داشت: «دام در حلقه واسط ایمنی غذایی قرار دارد و وجود باقیمانده آفت کش ها در فرآورده های لبنی، تهدیدی جدی برای سلامت جامعه است. از سویی دیگر، بروز مقاومت در برابر سموم و آفت کش های رایج، نظام سلامت و دامپروری را ملزم به تغییر رویکرد به سمت مدیریت پایدار کرده است؛ امری که تحقق آن مستلزم حمایت های اقتصادی از دامداران برای جبران هزینه های گذار به این شیوه هاست.»

ضرورت رفع شکاف دانشگاه و مزرعه / بهره گیری از فناوری پهپادی

سپس دکتر میثم صمدی پور، مدیر اداره حفظ نباتات جهاد کشاورزی استان البرز، با انتقاد از فاصله موجود میان بخش های پژوهشی، اجرایی و بهره برداران میدانی گفت: «بیش از 60 تا 70 درصد آفات کشاورزی کشور را آفات پروانه ای و شب پره ها تشکیل می دهند که مهار بیولوژیک آنها از طریق حشرات مفید مانند زنبور های تریکوگراما و براکون امکان پذیر است.»

وی رهاسازی دستی و سنتی عوامل بیولوژیک را پرهزینه و کم بازده دانست و تأکید کرد: «برای رواج روش های غیرشیمیایی باید سیاست های حمایتی و یارانه ای اختصاص یابد و همگام با تجارب جهانی، به سمت فناوری های مکانیزه و مدرن نظیر رهاسازی هوایی با پهپاد حرکت کنیم.»

بومی سازی زنجیره دانش فنی فرومون ها؛ پایان دوران ریشه کنی کور آفات

دکتر محمدهادی قاسمی، عضو هیأت علمی جهاد دانشگاهی تهران و دبیر علمی رویداد، اتکای تقویمی و سنتی به سموم شیمیایی را عامل بروز بحران سه گانه «مقاومت ژنتیکی آفات»، «حذف شکارگران طبیعی» و «آلودگی زیست محیطی و پس زدگی محصولات صادراتی به دلیل بیش بود سموم (MRLs)» دانست.

وی با اعلام یک دستاورد فناورانه راهبردی گفت: «محققان جهاد دانشگاهی تهران موفق شدند زنجیره کامل دانش فنی حوزه سمیوکمیکال ها (فرومون ها و مولکول های پیام رسان حشرات) را از استخراج و سنتز دقیق شیمیایی با رعایت خلوص کایرال تا طراحی دیسپنسر های رهایش کنترل شده و آزمون های رفتاری بومی سازی کنند.»

قاسمی با بیان اینکه اثربخشی میدانی این بسته ها در مزارع و شالیزار ها برای مهار کرم ساقه خوار برنج با موفقیت به اثبات رسیده است، خاطرنشان کرد: «مدیریت آفات نیازمند فرماندهی یکپارچه منطقه ای (Area-Wide) است. جهاد دانشگاهی تهران آمادگی کامل دارد تا در قالب مدل های مشارکتی چندبخشی با وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفظ نباتات و تشکل های کشاورزی، زمینه جایگزینی نظام مند سموم پرخطر با فرومون های نوین را فراهم سازد.»