مسئولیت اجتماعی هنر در قبال سلامت روان جامعه

به گزارش خبرنگار ایکنا، مجید صفاری نیا، معاون آموزش و پژوهش سازمان نظام روان شناسی و مشاوره طی سخنانی در نشست تخصصی، علمی هنر و سلامت روان که امروز شنبه، 18 مهرماه به مناسبت هفته جهانی سلامت روان و با حضور اساتید و متخصصان حوزه سلامت روان در محل باغ زیبای تهران برگزار شد، با تأکید بر ضرورت بهره گیری از ظرفیت هنر در ارتقای سلامت روان، اظهار کرد: هنر، به ویژه موسیقی، شعر و سینما، از ظرفیت های قابل توجهی برای تأثیرگذاری اجتماعی برخوردار است که تاکنون به اندازه کافی در حوزه روان شناسی مورد توجه قرار نگرفته است.

وی با اشاره به ضرورت تقویت همکاری میان متخصصان روان شناسی و فعالان حوزه هنر، افزود: با ایجاد تعامل میان این دو حوزه می توان از ظرفیت تولیدات فرهنگی و هنری، از جمله موسیقی و آثار نمایشی، برای ترویج امید، تاب آوری و ارتقای سلامت روان جامعه بهره گرفت.

صفاری نیا همچنین بر ضرورت توسعه پژوهش های علمی در زمینه هنر و سلامت روان تأکید کرد و گفت: موسیقی و سایر هنر ها می توانند در کنار مداخلات روان شناختی، به عنوان ابزار های مکمل مورد استفاده قرار گیرند. با این حال، ارزیابی علمی اثربخشی روش های هنر محور و توسعه پروتکل های کاربردی برای استفاده از آنها در مراکز درمانی ضروری است.

وی در پایان، تشکیل کارگروه تخصصی هنر و سلامت روان و گسترش همکاری میان روان شناسان، پژوهشگران و هنرمندان را از جمله اقداماتی دانست که می تواند به توسعه کاربرد های هنر در ارتقای سلامت روان و افزایش اثرگذاری اجتماعی روان شناسی کمک کند.

در ادامه، احمد علیپور، معاون انتظامی رسیدگی به تخلفات سازمان نظام روان شناسی و مشاوره نیز با تشریح یافته های علمی درباره تأثیر هنر بر سلامت روان، اظهار کرد: مطالعات علوم اعصاب نشان می دهند که هنر از طریق تأثیر بر شبکه های مغزی مرتبط با هیجان، حافظه، شناخت و پاداش می تواند در تنظیم هیجانات، کاهش استرس و تقویت تعاملات اجتماعی نقش داشته باشد.

وی با اشاره به بررسی های سازمان جهانی بهداشت در زمینه هنر و سلامت افزود: هنر های مختلف از جمله موسیقی، نقاشی، ادبیات و تئاتر می توانند در ارتقای سلامت، پیشگیری و مدیریت برخی بیماری ها مؤثر باشند؛ با این حال، میزان اثربخشی آن ها به نوع فعالیت هنری، شرایط فرد و نحوه اجرای مداخله بستگی دارد.

علیپور با تأکید بر نقش هنر در تقویت ارتباطات اجتماعی و بهزیستی روانی بیان کرد: فعالیت های هنری گروهی می توانند احساس تعلق اجتماعی را افزایش دهند و زمینه تعامل، همدلی و مشارکت بیشتر افراد را فراهم کنند. همچنین، موسیقی و هنر های تجسمی می توانند به پردازش تجربه های هیجانی و تقویت حافظه کمک کنند.

وی در پایان تأکید کرد: هنر و موسیقی درمانی باید عمدتاً به عنوان مداخلات مکمل و در کنار درمان های استاندارد مورد استفاده قرار گیرند. هرچند یافته های پژوهشی از ظرفیت این روش ها در کاهش برخی مشکلات روان شناختی، از جمله اضطراب و افسردگی، حکایت دارند، ارزیابی دقیق اثربخشی آن ها و انجام پژوهش های بیشتر برای تعیین کاربرد های درمانی ضروری است.

در ادامه، محمدهادی عسکری، معاون فرهنگی، اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز با تأکید بر اهمیت سلامت روان در محیط های کار و تولید، اظهار داشت: سلامت روان نیروی کار از ارکان اصلی سرمایه انسانی و از عوامل مؤثر بر بهره وری، کیفیت زندگی شغلی و پایداری تولید است. از این رو، هنر باید فراتر از یک فعالیت فرهنگی یا ابزار تفریحی، به عنوان عاملی مؤثر در ارتقای سلامت روان و تقویت سرمایه اجتماعی مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به ظرفیت هنر در کاهش فشار های روانی و تقویت ارتباطات اجتماعی افزود: فعالیت های هنری، از جمله موسیقی، شعر و نقاشی، می توانند به بیان تجربه های فردی، تقویت احساس تعلق اجتماعی، کاهش فاصله میان نسل ها و افزایش امید و معنا در زندگی کمک کنند.

عسکری با تشریح اقدامات وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در حوزه سلامت روان جامعه کار و تولید، به برنامه های حمایتی کارکنان، آموزش مهارت های زندگی، استقرار خدمات روان شناختی در محیط های تولیدی، توسعه خانه های بهداشت کارگری و گسترش ورزش کارگری اشاره کرد و توسعه همکاری با نهاد های فرهنگی و هنری را از محور های این اقدامات دانست.

وی همچنین بر ضرورت مشارکت دولت، کارفرمایان، کارگران و سازمان های مردم نهاد در ارتقای سلامت روان تأکید کرد و افزود: برنامه ریزی در این حوزه باید متناسب با شرایط و ویژگی های محیط های شغلی مختلف انجام شود؛ چراکه نیاز های روانی کارگران در بخش هایی مانند معدن، خدمات و مشاغل پلتفرمی متفاوت است.

معاون فرهنگی، اجتماعی وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در پایان بر ضرورت تقویت آگاهی عمومی، گسترش همکاری میان متخصصان و دستگاه های اجرایی و بهره گیری از ظرفیت هنر برای ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی جامعه کار و تولید تأکید کرد.

همچنین، عباس جواهری، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران نیز طی سخنانی با اشاره به ارتباط میان هنر و روان درمانی، بر ضرورت توجه به ظرفیت های مشترک این دو حوزه تأکید کرد و هنر و درمانگری را دو مقوله متمایز، اما مرتبط دانست که می توانند در فرایند تغییر نگرش، احساس و رفتار انسان نقش داشته باشند.

وی با تشریح نقش خلاقیت در فرایند درمان اظهار کرد: هنر می تواند زمینه ای برای تجربه شیوه های متفاوت اندیشیدن و مواجهه با مسائل زندگی فراهم کند. همچنین، آثار هنری مانند فیلم و موسیقی با ایجاد تجربه های عاطفی و امکان همذات پنداری با شخصیت ها، می توانند به تقویت شجاعت، تغییر نگرش و یادگیری غیر مستقیم مخاطبان کمک کنند.

جواهری همچنین بر اهمیت سکوت، مشاهده و تجربه در فرایند های آموزشی و درمانی تأکید کرد و نقش هنر را فراتر از انتقال مستقیم پیام دانست؛ چراکه بسیاری از تغییرات ذهنی و عاطفی افراد به تدریج و از طریق مواجهه و تعامل با تجربه های هنری شکل می گیرند.

وی در پایان با اشاره به تحولات فناوری و هوش مصنوعی در حوزه هنر، بر ضرورت توجه به فرایند یادگیری و پرورش خلاقیت، در کنار تولید محصول نهایی تأکید کرد.

در ادامه، محمدرضا شالبافان، مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نیز با تأکید بر ظرفیت هنر در ارتقای سلامت روان جامعه، آمادگی وزارت بهداشت را برای توسعه همکاری با هنرمندان و فعالان حوزه های فرهنگی و هنری اعلام کرد.

وی با اشاره به جایگاه تاریخی هنر در فرهنگ ایران، بهره گیری از ابزار های هنری و رسانه ای را فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی و تقویت سلامت روان دانست.

وی با بیان اینکه هنر می تواند زمینه بیان تجربه های عاطفی، تقویت حمایت اجتماعی و ایجاد احساس تعلق را فراهم کند، افزود: موسیقی، شعر، نمایش و سایر قالب های هنری ظرفیت قابل توجهی برای پیوند دادن افراد با یکدیگر و کمک به ارتقای سلامت روان دارند. از این رو، استفاده هدفمند از ظرفیت هنر در برنامه های سلامت روان می تواند به تقویت ارتباطات اجتماعی و بهبود وضعیت روانی جامعه کمک کند.

شالبافان در ادامه با اشاره به ضرورت توجه به مسئولیت اجتماعی هنرمندان و تولیدکنندگان آثار فرهنگی، نسبت به نحوه بازنمایی مسائل روان شناختی در برخی فیلم ها و مجموعه های نمایشی ابراز نگرانی کرد.

به گفته وی، نمایش غیرمسئولانه اختلالات روانی، خدمات روان پزشکی و روان شناسی و محیط های درمانی می تواند به شکل گیری نگرش های منفی در جامعه، افزایش انگ اجتماعی و کاهش اعتماد مردم به دریافت خدمات تخصصی منجر شود.

وی همچنین نسبت به بازنمایی نامناسب خودکشی در آثار نمایشی هشدار داد و تأکید کرد: نمایش جزئیات این رفتارها، به ویژه در صورت ارائه روش های اقدام، ممکن است پیامد های نامطلوبی برای سلامت روان مخاطبان داشته باشد. از این منظر، رعایت اصول علمی و اخلاقی در تولید آثار هنری مرتبط با مسائل روان شناختی و اجتماعی اهمیت ویژه ای دارد.

مدیرکل دفتر سلامت روان وزارت بهداشت با تأکید بر ضرورت تعامل سازنده میان متخصصان سلامت روان و فعالان سینما و رسانه، بازبینی تخصصی آثار پیش از تولید را یکی از راهکار های قابل بررسی برای کاهش آسیب های احتمالی دانست.

وی همچنین بر اهمیت نقد کارشناسی، گفت و گو با هنرمندان و افزایش آگاهی تولیدکنندگان آثار فرهنگی درباره پیامد های روان شناختی محتوای تولیدشده تأکید کرد.

شالبافان در پایان با اشاره به ضرورت بهره گیری از تجربه های جهانی در زمینه پیشگیری از آسیب های اجتماعی، بر لزوم همراهی تعامل فرهنگی با چارچوب های قانونی و سازوکار های اجرایی تأکید کرد و توسعه همکاری میان وزارت بهداشت، هنرمندان و رسانه ها را گامی مؤثر در جهت استفاده از ظرفیت هنر برای ارتقای سلامت روان جامعه دانست.

همچنین، مهدی شفیعی، معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نیز با تأکید بر نقش هنر در ارتقای سلامت روان و بهبود کیفیت زندگی مردم، بر ضرورت گسترش همکاری میان هنرمندان و متخصصان حوزه روان شناسی و علوم اجتماعی تأکید کرد.

وی با اشاره به ظرفیت هنر در بازتاب تجربه های انسانی و اجتماعی، اظهار کرد: آثار هنری می توانند بستری برای بیان احساسات، امید ها و رنج های انسان و شکل گیری گفت و گو در جامعه فراهم کنند.

شفیعی با بیان اینکه هنر صرفاً به خلق یک اثر محدود نمی شود و می تواند در تعامل با مسائل و نیاز های جامعه نقش آفرین باشد، مسئولیت اجتماعی هنرمندان را یکی از موضوعات مهم در شرایط کنونی دانست.

به گفته وی، هنرمندان به دلیل ارتباط گسترده با جامعه، ظرفیت قابل توجهی برای کمک به بهبود حال عمومی، تقویت امید اجتماعی و افزایش همبستگی میان افراد دارند.

معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی همچنین بر مسئولیت مدیران و سیاست گذاران فرهنگی در فراهم کردن زمینه دسترسی گسترده تر مردم به هنر تأکید کرد و افزود: هنر باید از فضا های محدود فرهنگی فراتر برود و در مدارس، محله ها، مراکز آموزشی و زندگی روزمره مردم حضور پررنگ تری داشته باشد. از این منظر، استفاده از ظرفیت هنر در برنامه های مرتبط با سلامت روان، کاهش آسیب های اجتماعی و تقویت امید و همبستگی اجتماعی اهمیت ویژه ای دارد.

وی با اشاره به ضرورت تقویت گفت و گو میان جامعه هنری و متخصصان روان شناسی و علوم اجتماعی، نشست های مشترک را فرصتی برای شکل گیری همکاری های مستمر دانست؛ همکاری هایی که می توانند به توسعه پژوهش های مشترک، طراحی برنامه های عملی و تدوین سیاست های مؤثر در زمینه هنر و سلامت روان منجر شوند.

شفیعی همچنین بر لزوم حرکت به سمت اجرای طرح هایی تأکید کرد و گفت: امکان تجربه مستقیم هنر را برای گروه های مختلف اجتماعی فراهم می کنند.

توسعه فعالیت های هنری در مدارس و مراکز آموزشی، اجرای تئاتر های اجتماعی، گسترش موسیقی در فضا های عمومی و طراحی برنامه های هنری متناسب با نیاز های کودکان، سالمندان و دیگر گروه های اجتماعی، از جمله زمینه هایی بود که وی برای همکاری های آینده مطرح کرد.

معاون هنری وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در پایان، هنر را یکی از ظرفیت های مؤثر برای ارتقای کیفیت زندگی و تقویت روابط انسانی دانست و تأکید کرد: هنر، افزون بر ارزش فرهنگی و زیبایی شناختی، می تواند در بهبود حال افراد، نزدیک تر کردن اعضای خانواده به گفت و گو، افزایش امید در کودکان و تقویت درک متقابل میان انسان ها نقشی اجتماعی ایفا کند.

در پایان این نشست مجید اخشابی، دبیر علمی نشست و دانشیار رشته هنر دانشگاه پیام نور نیز با اشاره به شکل گیری گفت و گو میان فعالان حوزه هنر و متخصصان سلامت روان، بر ضرورت تداوم این تعاملات و تبدیل آن ها به مسیری هدفمند و اثرگذار در جامعه تأکید کرد.

وی با قدردانی از تلاش های انجام شده برای برگزاری این نشست و هماهنگی میان مجموعه های مرتبط، ابراز امیدواری کرد که این گفتمان زمینه ساز همکاری های گسترده تر میان حوزه های هنری، روان شناسی و فرهنگی کشور باشد.

اخشابی با تأکید بر ضرورت توجه عمیق تر و هدفمندتر به ظرفیت هنر، نقش آن را فراتر از آفرینش آثار هنری دانست و بر توانایی هنر در بازتاب تجربه های انسانی، بیان ناگفته های اجتماعی و ایجاد زمینه ای برای گفت و گو تأکید کرد.

وی همچنین به رونمایی از اثر هنری جدید خود اشاره کرد که با همت کانون جوانان و با موضوع یادبود 168 شهید دانش آموز مدرسه شجره طیبه میناب که در روز نخست جنگ جان خود را از دست دادند، شکل گرفته است و ابراز امیدواری کرد که این اثر، با بازنمایی رویداد های مرتبط با فضای مدرسه و ثبت تصویری آنها، بتواند لایه های پنهان تجربه های انسانی را به تصویر بکشد و مخاطبان را به تأمل درباره مفاهیمی همچون فقدان، رنج، خشونت و ضرورت گفت و گو دعوت کند.

دبیر علمی نشست در پایان، بر اهمیت بهره گیری از ظرفیت های هنر برای بیان تجربه های جمعی و شکل دادن به گفت وگویی سازنده در جامعه تأکید و ابراز امیدواری کرد: برگزاری چنین نشست هایی به تداوم تعامل میان هنرمندان و متخصصان سلامت روان و شکل گیری فعالیت های مشترک و اثرگذار منجر شود.

انتهای پیام