تربیت دینی نیازمند استاد اخلاق است

سید محمود طباطبایی، مدیر گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی مشهد در گفت وگو با ایکنا، تربیت دینی و اخلاقی در دانشگاه را نه یک امر حاشیه ای، بلکه بخشی از رسالت اصلی دانشگاه برای تربیت انسان آگاه و مسئول دانست و اظهار کرد: دانش تخصصی توانایی انجام کار را در اختیار انسان قرار می دهد، اما اخلاق به این توانایی جهت می بخشد؛ مهم است که دانش آموخته دانشگاه، علاوه بر مهارت حرفه ای، بداند دانش و تصمیم های او چه تأثیری بر زندگی دیگران و منافع جامعه دارد. این استاد دانشگاه با بیان اینکه در نگاه اسلامی علم از مسئولیت جدا نیست، افزود: قرآن کریم در تبیین فلسفه بعثت انبیا، تزکیه و رشد اخلاقی را هم گام و حتی پیش از آموزش کتاب و حکمت یاد می کند: «هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّنَ رَسُولًا مِّنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ»؛ صداقت، عدالت، امانت داری و رعایت حقوق دیگران، ارزش هایی هستند که باید در نحوه آموختن و به کارگیری دانش حضور داشته باشند.

تربیت دینی صرفاً انتقال مجموعه ای از اطلاعات نیست

وی با تأکید بر اینکه تربیت دینی صرفاً انتقال مجموعه ای از اطلاعات نیست، بلکه باید به فهم عمیق تر مسئولیت انسان در برابر خداوند، خود و دیگران کمک کند، تصریح کرد: حدیث نبوی «إِنَّمَا بُعِثْتُ لِأُتَمِّمَ مَکَارِمَ الْأَخْلَاقِ» هدف بعثت را تکمیل اخلاق معرفی می کند و استاد در تداوم این رسالت، وظیفه اخلاقی دارد، چراکه رابطه استاد و دانشجو صرفاً رابطه انتقال دهنده و دریافت کننده اطلاعات نیست. طباطبایی ادامه داد: استاد با شیوه تدریس، ارزیابی، پژوهش و تعامل خود در شکل گیری نگرش دانشجو اثر می گذارد، البته مسئولیت تربیتی استاد به معنای تحمیل عقیده یا دخالت در حریم خصوصی دانشجو نیست، بلکه فراهم کردن زمینه رشد آگاهانه و انتخاب مسئولانه اوست؛ قرار نیست همه اساتید مدرس معارف باشند، اما همه باید نسبت به بعد اخلاقی استادی خود احساس مسئولیت کنند. این عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی با اشاره به اینکه تجربه تاریخی نشان داده دانش تخصصی عاری از اخلاق می تواند به ابزار سلطه گری تبدیل شود، گفت: آموزش مستقیم مباحث دینی ضروری است، به ویژه زمانی که به پرسش های واقعی دانشجویان پاسخ دهد، اما تربیت دینی الزاماً از این مسیر نمی گذرد. رفتار استاد نوعی آموزش است که به دلیل ملموس بودن اثر عمیق تری دارد و طبق حدیث امام صادق(ع): «کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ»، باید مردم را با رفتار دعوت کرد. وی افزود: دانشجو عدالت را در نحوه نمره دادن استاد و فرصت برابر برای مشارکت و امانت داری را در رعایت حقوق علمی دیگران می بیند. زمانی که استاد با صراحت می گوید نمی دانم یا اشتباه خود را می پذیرد، تواضع علمی را به دانشجو می آموزد، اگر از کرامت انسان سخن بگوییم اما پرسش دانشجو را با تحقیر پاسخ دهیم، میان پیام و رفتار ما تعارض ایجاد می شود. اعتبار سخن دینی به صداقت گوینده وابسته است؛ بنابراین تربیت دینی بیش از کلاس اخلاق، نیازمند استاد اخلاق است. طباطبایی با تأکید بر اینکه نسل جدید دانشجویان یکدست نیست، اظهار کرد: نمی توان درباره همه دانشجویان با یک تعبیر قضاوت کرد. تفاوت در سبک زندگی یا شیوه بیان لزوماً به معنای بی اعتنایی به دین و اخلاق نیست، زیرا دانشجویان امروز پرسش های خود درباره معنا، عدالت و هویت را با زبان متفاوتی مطرح می کنند و استاد زمانی می تواند با آن ها ارتباط برقرار کند که پیش از پاسخ دادن، برای شناخت و شنیدنشان وقت بگذارد. وی افزود: قرآن کریم خط مشی دعوت را بر حکمت، موعظه حسنه و گفت وگویی به بهترین شکل بنا نهاده است. کلاس معارف باید محیطی باشد که دانشجو بدون نگرانی از برچسب خوردن، ابهام و نقد خود را محترمانه بیان کند و رابطه استاد و دانشجو باید مبتنی بر مراد و مرید باشد نه آمر و مأمور؛ این تأثیرگذاری با تحمیل محقق نمی شود بلکه با نفوذ طبیعی ممکن است.

ضرورت تبدیل تربیت اخلاقی به مسئولیتی مشترک

مدیر گروه معارف دانشکده الهیات دانشگاه فردوسی تصریح کرد: گفت وگومحوری به معنای کنارگذاشتن مبانی دینی نیست، بلکه به معنای تبیین مستدل آن ها و احترام به انتخاب مخاطب است. باید تربیت اخلاقی از یک فعالیت جانبی به مسئولیتی مشترک در دانشگاه تبدیل شود و نمی توان آن را تنها به استادان معارف یا بخش های فرهنگی واگذار کرد. وی بیان کرد: اساتید همه رشته ها می توانند مسائل اخلاقی مرتبط با تخصص خود را وارد آموزش کنند؛ از حقوق بیمار و ایمنی عمومی گرفته تا صداقت پژوهشی و حفاظت از محیط زیست. این انتظار نیازمند حمایت دانشگاه از جمله آموزش مهارت های گفت وگو و روش های تدریس مشارکتی است، همچنین جهت دهی پژوهش ها به سمت حل مشکلات مردم و تقویت روحیه نفی سلطه پذیری نیز باید در اولویت قرار گیرد. طباطبایی در پایان با بیان اینکه دانشگاه باید الگوی عملی ارزش هایی باشد که از دانشجو انتظار دارد، گفت: دانشگاهی که از عدالت سخن می گوید باید در توزیع فرصت ها منصف باشد. سیاست بازی و حاشیه سازی، سم محیط علمی است و باید از محیط دانشگاه برکنار بماند؛ تنها در این صورت است که دانشگاه به محیطی زنده تبدیل می شود که در آن تخصص در خدمت رشد انسان و استقلال جامعه قرار می گیرد. انتهای پیام