مسجد جامع 600 ساله پلوودیف، نمادی از پویایی اسلام در قلب لهستان

به گزارش ایکنا به نقل از آناتولی، در شهر تاریخی پلوودیف در بلغارستان، گنبدها و مناره مسجد جامع جمعه در کنار بقایای ورزشگاه رومی و کوچه های تاریخی شهر، تصویری از هم نشینی تمدن هایی را به نمایش می گذارد که طی قرن ها یکی پس از دیگری در این منطقه حضور داشته اند.

داستان ساخت این مسجد در این نقطه به ورود عثمانی ها به پلوودیف در سال های 1363 و 1364 میلادی و دوران سلطان مراد اول بازمی گردد؛ یعنی نزدیک به 9 دهه پیش از فتح قسطنطنیه به دست سلطان محمد دوم، معروف به فاتح، در سال 1453.

اکرم خوجیف، مفتی منطقه پلوودیف، در گفت وگو با خبرگزاری آناتولی، قدمت مسجد در این محل را به سال 1363 میلادی نسبت داده و آن را یکی از نمونه های مهم معماری عثمانی نخستین در بلغارستان دانسته است.

مسجد امروز یادگار دو مرحله از تاریخ نخستین حضور عثمانی در بالکان است: آغاز شکل گیری این مکان در دوران مراد اول و ساخت بنایی که تا امروز باقی مانده، در دوران مراد دوم.

معماری متفاوت یک مسجد عثمانی

مسجد جامع جمعه از نظر معماری نیز نمونه ای قابل توجه از دوره نخست تحول معماری مساجد عثمانی است. برخلاف بسیاری از مساجد دوره های بعد که بر یک گنبد مرکزی استوارند، این مسجد در گروه مساجد چندگنبدی قرار می گیرد و سقف شبستان آن با 9 گنبد پوشیده شده است.

ترکیب سنگ و آجر در دیوارهای بنا، از تأثیر برخی شیوه های معماری بیزانسی و بلغاری بر ساخت آن حکایت دارد. در فضای داخلی نیز نقوش گیاهی شامل شاخه ها، گل ها و حلقه های تزئینی در کنار کتیبه های قرآنی دیده می شود.

بر اساس اطلاعات ارائه شده از سوی مفتی منطقه، مسجد حدود 30 متر طول و 40 متر عرض دارد و ظرفیت آن به حدود هزار و 500 نمازگزار می رسد.

خوجیف می گوید که در سمت چپ محراب نیز «مقصوره سلطانی» قرار دارد؛ عنصری معماری که از ویژگی های کم نظیر در میان مساجد عثمانی به شمار می رود.

اهمیت مسجد جامع جمعه تنها به ساختمان آن محدود نمی شود. این مسجد بخشی از داستان بزرگ تر تحول پلوودیف در دوران عثمانی است؛ دوره ای که شهر با مجموعه ای از بناهای مذهبی، تجاری و خدماتی توسعه یافت.

امروز نیز بخشی از این میراث در بافت تاریخی شهر باقی مانده است؛ از مسجد جامع جمعه و مسجد جامع امارت گرفته تا حمام «چیفتی» و برج ساعت. به همین دلیل، مسجد را نمی توان بنایی جدا از تاریخ شهری پلوودیف دانست؛ بلکه یکی از نشانه های دوره ای است که عبادت، تجارت، معماری و زندگی اجتماعی در کنار یکدیگر توسعه یافتند.

میراثی فراتر از یک مسجد

مسجد جامع جمعه همچنین بخشی از میراث گسترده اسلامی و عثمانی بلغارستان است؛ میراثی که مسجد، مدرسه، حمام، پل، بازار و دیگر بناهای تاریخی را در شهرهای مختلف این کشور دربرمی گیرد.

حفظ این بناها تنها به معنای نگهداری از ساختمان های قدیمی نیست؛ بلکه بخشی از تاریخ مسلمانان بلغارستان و تنوع معماری و فرهنگی این کشور را برای نسل های آینده حفظ می کند.

مسجد جامع جمعه نیز در طول تاریخ بارها مورد مرمت قرار گرفته است. منابع گردشگری از عملیات بازسازی در سال های 1785 و 1818 خبر می دهند.

اما مهم ترین مرمت معاصر مسجد بین سال های 2006 تا 2008 انجام شد. این عملیات با حمایت شهرداری استانبول انجام گرفت و شامل استحکام بخشی دیوارها و ستون ها، بازسازی پوشش سقف و گنبدها و مرمت بخش بالایی مناره بود؛ بخشی که در زلزله سال 1928 آسیب دیده بود. تزئینات داخلی مسجد نیز در جریان این عملیات مرمت شد.

یکی از ویژگی های منحصربه فرد مسجد جامع جمعه، موقعیت آن در قلب منطقه پیاده راه پلوودیف و در مجاورت مستقیم ورزشگاه باستانی روم است.

گردشگران در فاصله ای کوتاه می توانند از کنار بنایی متعلق به دوران روم عبور کند و به مسجدی برسند که داستان حضورش در این نقطه به قرن چهاردهم میلادی بازمی گردد و سپس راه خود را به سمت بافت قدیمی شهر و دیگر بناهای تاریخی ادامه دهند.

در اینجا تاریخ در موزه ها محصور نیست؛ در خیابان های شهر دیده می شود. آثار دوره های مختلف در کنار یکدیگر قرار گرفته اند و میراث اسلامی عثمانی نیز یکی از لایه های همین تاریخ چندلایه است.

اما شاید مهم ترین ویژگی جامع جمعه این باشد که برخلاف بسیاری از بناهای تاریخی که تنها به موزه تبدیل شده اند، همچنان یک مسجد فعال است.

این مسجد در طول هفته و مناسبت های مذهبی پذیرای نمازگزاران است و به گفته مفتی منطقه، هر هفته حدود 500 تا 600 نفر برای نماز جمعه در آن حضور می یابند. در نمازهای عید نیز شمار نمازگزاران افزایش می یابد و همزمان صدها گردشگر از این بنای تاریخی بازدید می کنند.

پلوودیف سه مسجد فعال دارد؛ مسجد جامع جمعه، مسجد جامع امارت و مسجد جامع طاش کوپری یا «مسجد پل سنگی». اما مسجد جامع جمعه به دلیل قدمت، موقعیت تاریخی و ویژگی های معماری، جایگاه ویژه ای در میان آنها دارد.

رابطه مسجد با زندگی مردم نیز تنها به نماز محدود نمی شود. در تابستان دوره های آموزش قرآن برای کودکان برگزار می شود و در زمستان نیز برنامه های وعظ و آموزش دینی در مسجد ادامه دارد. خانواده ها نیز در آموزش فرزندان خود مشارکت می کنند و به این ترتیب، پیوند نسل های جدید با این مکان تاریخی حفظ می شود.

انتهای پیام