تفاوت های بنیادین نسل قدیم و نسل دیجیتال در حوزه تربیت

حجت الاسلام والمسلمین عبدالحمید نعمتی، رئیس مرکز پاسخگویی به سؤالات شرعی استان قزوین، به مناسبت روز کودک  در گفت وگو با خبرنگار ایکنا از قزوین، در خصوص تفاوت های نسل های مختلف، گفت: یکی از تفاوت های بنیادین نسل جدید با نسل قدیم، بحث آموزش است، نسل قدیم تربیت محور بود، یعنی امور تربیتی از نهاد خانواده آغاز می شد و در مدرسه ادامه می یافت.

وی افزود: در دهه های پیشین موضوع درس و آموزش برای دانش آموزان و خانواده ها تا این اندازه جدی نبود، بلکه بیشتر بحث تربیت در خانواده و مدرسه مطرح بود، در مهمانی ها نیز شاهد بودیم بیشتر روی رفتار بچه ها تمرکز می شد، اما از اواخر دهه 80 به بعد، با رونق گرفتن بحث کنکور، حتی در شهرهای کوچک و روستاها نیز آموزش نسبت به موضوعات تربیتی و پرورشی اولویت پیدا کرد.

رئیس مرکز پاسخگویی به سؤالات شرعی استان قزوین اظهار کرد: در آموزش سنتی شما باید یک حجم از اطلاعات را در ذهن مخاطب جا می دادید، اما نسل جدید یعنی نسل دیجیتال دیگر حافظه محور نیست، در نسل جدید نحوه استفاده از داده ها و برقراری ارتباط بین محتواها حائز اهمیت است، نسل جدید این را از فضای دیجیتال یاد می گیرد، یعنی با خود می گوید من چرا باید این حجم از اطلاعات را به مغزم بسپارم؟ در حالی که همه این مطالب در یک فلش کوچک جا می شوند؛ یک زمان داده ها در ذهن ما بودند و از آن ها استفاده می کردیم، اما امروز دنیای دیجیتال این کار را برای ما ساده کرده است، یعنی نیاز نیست این حجم بالا از اطلاعات را در ذهن خود ذخیره کنیم، بلکه استفاده بهینه از داده ها برای ما اولویت دارد، این همان تربیت دیجیتال است.

وی در پاسخ به این پرسش که تغییر رویکرد تربیتی والدین نسل امروز نسبت به نسل های گذشته چه پیامدهای مثبت و منفی را به همراه دارد، بیان کرد: پیامد مثبت این تغییر رویکرد این است که کودکان امروزی منطقی تر و استدلالی تر بار آمده اند، در حالی که کودکان نسل قدیم پذیرش یک طرفه داشتند، این تغییر رویکرد باعث رشد عقلانیت شده است.

نعمتی خاطرنشان کرد: یکی از پیامدهای منفی این تغییر رویکرد تربیتی این است که والد در عرصه اطلاعات از فرزند عقب افتاده است، امروز شاهدیم والدین در بسیاری از موارد حرف حق را می زنند، اما نمی توانند از این حرف حق خود دفاع کنند، در اینجا هوش کاذب و اعتماد به نفس کاذبی که فرزند به خاطر دارا بودن برخی فاکتورهای مثبت دارد، باعث مغلوب شدن والدین می شود، لذا فرزند تک بعدی تربیت می شود.

وی بیان کرد: تربیت تک بعدی، محتوامحور و بدون تجربه است، این امر منجر به شکست می شود، شکست هم منجر به آسیب های روحی خواهد شد، این امر موجب پایین آمدن تاب آوری نسل جدید شده است.

این کارشناس حوزه علمیه در خصوص لزوم ایجاد تعادل بین آزادی دادن به فرزندان و تعیین مرزهای ضروری، تصریح کرد: تربیت نسل قدیم بر اساس تجربه و تربیت محور بود، کودکان در آن زمان خیلی به دنبال استدلال نبودند و تصور می کردند هر چه والدین یا معلم می گویند باید اطاعت کنند، امروز بچه ها استدلال می کنند، اما متأسفانه شاهد افراط و تفریط هستیم، برای مثال امروز والدین می گویند ما در زمان قدیم برای ازدواج یا انتخاب رشته از خودمان اختیاری نداشتیم، دلیل شکست امروزمان هم این عدم اختیار است، پس اجازه دهیم فرزندمان آزاد باشد تا مثل ما شکست نخورد.

وی اظهار کرد: به دلیل پرهیز از چنین اندیشه ای، باید در رفتارمان تعادل داشته باشیم، یعنی هم از تجربه ای که داریم تولید علم کنیم، و هم از علم موجود استفاده کنیم، ترکیب تجربه و علم نجات دهنده است، بنابراین هم آزادی مطلق و هم سختگیری های زیاد آسیب زاست، باید در این دو رفتار تعادل برقرار کرد تا به یک. تربیت متعادل و صحیح رسید.

نعمتی در خصوص افزایش آمار افسردگی در کودکان و نوجوانان، بیان کرد: افسردگی دو حالت شامل افسردگی فعال و افسردگی منفعل دارد، در افسردگی فعال شاهد پرخاش و بزه هستیم، در افسردگی منفعل شاهد گوشه گیری هستیم، این رفتارهای افراطی و تفریطی نتیجه همان آزادی های بی قید و شرط دادن به فرزندان است.

وی ادامه داد: کودکان و نوجوانان نیاز به گفت وگو دارند، ما به عنوان والدین نباید از مسئولیت تربیت شانه خالی کنیم، در برخی موارد شاهدیم والدین به این دلیل که نسبت به فرزند خود اطلاعات کافی ندارند یا به این دلیل که زورشان به او نمی رسد و توان گفت وگو ندارند، به فرزند خود می گویند برو هر کاری دوست داری بکن، یعنی رهایش می کنند، این همان شانه خالی کردن از زیر بار مسئولیت تربیت است.

این کارشناس حوزه علمیه خاطرنشان کرد: هر یک از والدین باید مسئولیت پذیر باشند و سهم خود را در تربیت فرزند عهده دار بوده و تلاش کنند با نسل جدید گفت وگو و مذاکره کنند، برخی والدین تلاش می کنند خلأ عاطفی فرزند خود را با دستگاه های مدرن پر کنند، یعنی چون نمی توانند با فرزند خود ارتباط برقرار کنند برایش ابزارهای دیجیتال دارای جذابیت می خرند و این را جایگزین تربیت می کنند.

وی در خصوص تغییر نقش پدران در تربیت نسل های جدید و قدیم، گفت: امروز پدران خود را ابزار رشد فیزیکی فرزند می بینند، یعنی به جای ایفای نقش پدرانه و رشد دادن تعقل فرزند، نقش ابزار را برای او بازی می کنند و قدرت دسترسی به امکانات را برای او افزایش می دهند، و وجه اصلی تربیت یعنی تلاش برای رشد عقلانی کودک را انجام نمی دهند، چنین فرزندی رشد فیزیکی دارد، اما رشد عقلانی ندارد، لذا رفتارهای هیجانی دارد.

نعمتی تصریح کرد: مرد در خانه مظهر جلال یعنی مدیریت و عقلانیت است، زن در خانه مظهر جمال یعنی رأفت، عطوفت و مهربانی است، وقتی فرزند ما تک بعدی بار می آید، یعنی یکی از سهم های مادرانه یا پدرانه را دریافت نکرده است.

وی در پاسخ به پرسش نحوه مدیریت استفاده از ابزارهای هوشمند در کودکان، اظهار کرد: امروز رسانه جزء لایفک زندگی افراد شده است، اگر قرار است استفاده از رسانه را مدیریت کنیم، این محتاج پیش نیاز است، پیش نیاز آن هم قانون مدار بودن خانواده است، اگر خود والدین قانون گریز باشند، چطور می توانند به فرزندشان بگویند قانون پذیر باش؟

این کارشناس ادامه داد: امروز خانواده ای موفق است که بتواند از کودکی برای فرزند خویش قوانینی را وضع کند و خود والدین هم بر این قوانین پایبند باشند، زمانی که ما به فرزندمان می گوییم اگر فلان کار را انجام بدهی، تشویق می شوی، اما پس از انجام آن کار، کودک را تشویق نکرده و به وعده مان عمل نمی کنیم، اینجا ما قانون گریزی کرده ایم.

وی بیان کرد: برخی از والدین وعده هایی به فرزندانشان می دهند که خودشان هم می دانند که از پس انجام آن ها بر نمی آیند، این همان قانون گریزی است، نتیجه این کار این است که فرزند ما یاد می گیرد قانون گریز باشد.

نعمتی ضمن اشاره به لزوم تمرین نظم در خانه، خاطرنشان کرد: بنابراین لازم است والدین در منزل قوانین معقول و منطقی بگذارند و نسبت به آن قوانین پایبند باشند، از سوی دیگر در صورت عدم اجرای قانون توسط فرزند، نمی توان به طور کلی کودک را از چیزی محروم کرد، چرا که این رفتاری غیرمنطقی است، بلکه لازم است محدودیت ها به صورت مقطعی و در بازه زمانی مشخصی باشند، در این صورت فرزندان هم خود را مکلف می دانند قانون پذیر باشند.

انتهای پیام