زنان پساجنگ و پارادوکس عاملیت؛ فرصت نوسازی یا مخاطره گسست

به قلم علی توسلی کجانی، پژوهشگر و فعال رسانه ای جنگ عامل تغییرات بزرگ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است. جنگ ایران با قدرت های جهانی شبیه یک زمین لرزه بزرگ است. زیرا بی تردید نظم سیاسی گذشته را ویران می کند و ساختار جدیدی را متناسب با انسان جدید تاسیس خواهدکرد.   جامعه ای که کوره جنگ را چشیده باشد، هرگز به مختصات پیش از شلیک اولین گلوله بازنمی گردد.

به قلم علی توسلی کجانی، پژوهشگر و فعال رسانه ای

جنگ عامل تغییرات بزرگ اجتماعی، فرهنگی و سیاسی است. جنگ ایران با قدرت های جهانی شبیه یک زمین لرزه بزرگ است. زیرا بی تردید نظم سیاسی گذشته را ویران می کند و ساختار جدیدی را متناسب با انسان جدید تاسیس خواهدکرد.

جامعه ای که کوره جنگ را چشیده باشد، هرگز به مختصات پیش از شلیک اولین گلوله بازنمی گردد. وقتی گردوغبار نبرد فرو می نشیند، سیاست مداران با انسان هایی روبه رو می شوند که دیگر نه شبیه دیروز فکر می کنند، نه با ابزارهای کهنه گذشته قابل اداره هستند.

دنیای امروز دنیای شتاب در تغییرات است و تغییرات اجتماعی و سیاسی یکی از مهم ترین تغییرات می باشد و یکی از پیشران های تغییرات اجتماعی فرهنگی و سیاسی زنان هستند.

زلزله در متن خانه و خیابان؛ ظهور کنشگر بازگشت ناپذیر

در تاریخ ایران از نهضت مشروطه تا انقلاب اسلامی و دفاع مقدس زنان ایران پیشتاز کنشگری بوده اند. یکی از عرصه های مهم کنشگری زنان حضور اجتماعی و سیاسی و پشتیبانی از نیروهای میدان در جنگ کنونی است؛ زنانی که برای آرمان های خود بیش از صد و چند روز حضور میدانی داشته اند در فردای پیروزی قطعا مطالبه آرمان می کنند.

این زنان و دختران دیگر انسان های پیش از جنگ نیستند آنها و نسلی که دفاع مقدس را ندیده کنشگری اجتماعی ، فرهنگی و سیاسی را در این شب های حضور تجربه کرده است و این تجربه او را به انسان مطالبه گر و کنشگر تبدیل خواهد کرد.

البته باید اضافه کرد که کنشگری این انسان جدید از نوع کنشگری حزبی نیست و کنشگری از نوع آرمان خواهی و تحقق آرمان است شاید بزرگ ترین توهم سیستم های حکمرانی این باشد که گمان کنند پس از جنگ، زنان به پستوی امن و نقش های حاشیه ای گذشته بازخواهند گشت.

تاریخ نشان داده است که جنگ، شتاب دهنده ترین عامل در بازتعریف عاملیت زن است. زنی که در آتش بحران، تصمیم گیری در شرایط اضطرار را تمرین کرده، شبکه های مردمی و حضور اجتماعی ساخته، بار فقدان را به دوش کشیده ، یک کنشگر بازگشت ناپذیر است.

او در فردای صلح، دیگر مصرف کننده منفعل تصمیمات سیستم حکمرانی نخواهد بود. او سرمایه ای از جنس اعتمادبه نفس آزموده شده در بحران دارد. در دوران پس از جنگ، مطالبه زنان فارغ از هر مرزبندی سیاسی، اعتقادی و غیره  برای حضور در کانون های تصمیم سازی است.

حاکمیتی که نتواند این انرژی متراکم و ظرفیت خودآگاه زنان پساجنگ را در ساختار اداره کشور بازتعریف کند، دچار یک انسداد بزرگ خواهد شد و حتی ممکن است دیده نشدن این مسئله این نیروی شکل گرفته را تبدیل به یک عصیان اجتماعی کند توضیح این مسئله به این صورت است که:

انقلاب انتظارات فزاینده و پایان صبر بر بی عدالتی

زنانی که در روزهای سخت معیشت خود را قربانی کردند، شهید دادند و اضطراب مداوم را تاب آوردند، پس از آرامش یک طلب بزرگ دارند: «ما سهم خود را برای خاک و شرف دادیم، حالا نوبت عدالت و کارآمدی است.»

این زنان کنشگر دیگر در برابر تنبلی اداری، ویژه خواری یا تعارفات سیاسی صبور نیستند. الکسی توکویل جامعه شناس مشهور قرن نوزدهم در توزیع نظریه های انقلاب بیان می کند، انقلاب ها ناشی از فقر مطلق نیستند، بلکه ناشی از شکاف میان آنچه مردم انتظار دارند داشته باشند و آنچه در واقعیت به دست می آورند، هستند زیرا آستانه تحمل جامعه در برابر تبعیض، پس از هر جنگی به صفر نزدیک می شود و اگر سیستم حکمرانی به این مسئله توجه نکند  این جاست که خطر عصیان زنان کنشگر بر ضد سیستم  وجود می آید.

سیستم بر سر دوراهی؛ پوست اندازی یا انقراض بوروکراسی فرسوده

در چنین فضایی، حاکمیت و نخبگان سیاسی با واقعیت عریانی روبه رو می شوند، با عقلانیت دوران ماقبل جنگ، نمی توان جامعه آبدیده در آتش و جامعه نوپدید را اداره کرد.

مدیران با ذهنیت ها و ادبیات پیش از جنگ دیگر نمی توانند برای نسل بازگشته از میدان نسخه بپیچند. در دوران پساجنگ، معیار مشروعیت دگرگون می شود. اینجاست که حاکمیت ناچار است درهای بسته اش را به روی زنان فداکار باز کند، وگرنه شکاف میان نخبگان حاکم و مردم تجربه کرده به گسل های عمیق اجتماعی تبدیل خواهد شد.

اینجاست که عقلانیت حکمرانی ایجاب می کند جلو عصیان اجتماعی را باید گرفت و زمینه های حضور این زنان را ایجاد کرد و گفتمان حاکمیت دینی را تقویت کرد و از سوی دیگر  تغییرات لازم را در راهبردها، سیاست ها حکومت متناسب با انسان جدید را پدید آورد در غیر این صورت سیستم این ظرفیت عظیم را به ضد گفتمان خود تبدیل خواهد کرد واعتماد اجتماعی را از بین خواهد برد.

انتهای پیام

نظرات

captcha