مجید قیصری: مردم ما ناگزیر از مقاومت هستند

به گزارش خبرگزاری مهر، نشست «داستان جنگ؛ از رخداد تا تجربه» سه شنبه 14 مهر 1405، ساعت 16، در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب، با حضور مجید قیصری و علیرضا شفاه و به میزبانی محمدقائم خانی برگزار شد. این نشست، دومین جلسه از سلسله نشست های تخصصی «ادبیات، جنگ و جامعه» بود که مؤسسه شهرستان ادب با هدف توجه به زوایای مؤثر جنگ و ظرفیت های مغفول مانده ادبیات داستانی برگزار می کند.

در ابتدای این نشست، محمدقائم خانی با اشاره به سرراستی عناوین این سلسله نشست ها، پرداختن به موضوعات مطرح شده را برای مهمانان، از جنس امور «سهل ممتنع» دانست. او با بدیهی دانستن پیوند میان حادثه و تجربه در داستان و زندگی، بیان گفتاری نو و متمایز درباره نقش ادبیات در جنگ را دشوار عنوان کرد؛ چراکه هیچ داستانی بدون شکل گیری شخصیت ها در دل حوادث ساخته نمی شود و هیچ تجربه ای در زندگی انسان، فارغ از اتفاقات بزرگ پیرامون او نیست. به گفته او، در این جلسه قرار است با حرکت مداوم از حادثه به تجربه، امکان های ظهور شخصیت مورد بررسی قرار گیرد.

مجید قیصری، به عنوان نخستین سخنران، با تفکیک «زیست تجربی» از «تجربه زیسته»، اولی را امری عینی و عمومی دانست که میان گروهی از انسان ها مشترک است و دومی را حاصل تأثیر حادثه بر هر یک از انسان ها توصیف کرد. به اعتقاد او، ادبیات زمانی شکل می گیرد که زیست تجربی مشترک به سمت تجربه زیسته آدم ها حرکت کند. زمانی که امر بیرونی در انسان های مختلف به امری درونی تبدیل می شود، داستان شکل می گیرد.

او در ادامه افزود که ممکن است چند نفر در یک موقعیت واحد، مانند جنگ، حضور داشته باشند، اما روایت هر یک از آنها از آن موقعیت کاملاً متفاوت باشد. ادبیات، منظرهای متفاوت را به رسمیت می شناسد؛ درست شبیه حکایت مشهور مولانا درباره فیل در تاریکی. هرکس بخشی از فیل را درک می کند و با پرورش دریافت خود، تصویری متفاوت ارائه می دهد. ما به خود پدیده یا همان «فیل» دسترسی مستقیم نداریم، بلکه تجربه و درک خودمان از واقعیت را بیان می کنیم.

علیرضا شفاه: انسانِ داستان دار از نظر عاطفی به اصل زندگی نزدیک تر است

در ادامه نشست، علیرضا شفاه هر موقعیت مرتبط با داستان را در نسبت با ارتباط انسان با تجربه اصیل تر دانست. به گفته او، چه کسی که درگیر یک داستان است، چه کسی که آن را می نویسد و چه کسی که آن را می خواند، با عواطف انسانی اصیل تری درگیر است تا کسی که حادثه را صرفاً به مثابه یک تجربه و از موضعی بیرونی روایت می کند.

شفاه با اشاره به اینکه منظر تجربه نگارانه و فاصله گرفته از موضوع، معمولاً اخلاقی تر به نظر می رسد، تأکید کرد که این منظر لزوماً به اندازه انسان درگیر با حادثه اصیل نیست. به باور او، انسان در نبردی که در دل هر داستان شکل می گیرد، وجه انسانی خود را به نمایش می گذارد.

او در ادامه گفت: هر داستانی جنگی به راه می اندازد. جنگ بر زندگی انسان ها عارض نمی شود، بلکه انسان ها در تلاش برای رسیدن به خواسته های خود، جنگ را ایجاد می کنند. بنابراین، انسانِ داستان دار از نظر عاطفی به اصل زندگی نزدیک تر است.

مجید قیصری: ملت برای حفظ آینده خود می جنگد

در بخش دوم نشست، مجید قیصری به موضوع هویت ملی ایرانیان پرداخت. او با اشاره به اینکه فارغ از نسبت افراد با حاکمیت و دولت، هنگامی که کسی هویت یک ملت را هدف قرار می دهد و اعلام می کند که قصد نابودی تمدن ایران را دارد، صحنه ای تازه شکل می گیرد، گفت: در چنین شرایطی، نبردی وجودی پدید می آید که ناگزیر مقاومت ملی را رقم می زند.

به گفته قیصری، ملت برای حفظ آینده خود می جنگد، زیرا هویتش مورد تهدید قرار گرفته است. تک تک افراد ملت در برابر عبور بیگانه از خط قرمز تجزیه ایران، خود را مسئول می دانند. در این نقطه، جنگ به مسئله آنها تبدیل می شود و آنان را به واکنش وامی دارد.

او در ادامه، ادبیات را دارای ظرفیتی برای پاسخ گویی به این مسئله دانست و گفت ادبیات با «آشنایی زدایی» پاسخی به مسئله ارائه می دهد که می تواند در روایت رسمی خدشه ایجاد کند و صحنه را رنگارنگ سازد. به تعبیر او، ادبیات نورهای متفاوتی بر «فیل» می تاباند تا ما را به واقعیت نزدیک تر کند.

در ادامه این بخش، علیرضا شفاه با اشاره به نقش ادبیات در یکپارچه کردن ذهن جامعه، داستان را عاملی دانست که پراکندگی را از میان می برد. به گفته او، پایان هر عمل ما نسبت یکسانی با اراده انسانی ندارد. انسان برخی امور را با اراده خود و به صورت پیگیرانه دنبال می کند؛ اموری که اتفاقاً در تاریکی قرار دارند.

شفاه افزود: ابهام و خطری که در پس تاریکی موقعیت عمل وجود دارد، تناقضی با عمومی بودن داستان ندارد. اراده کردن به معنای به استقبال سرنوشت رفتن در گوشه ای تاریک است. جهل ما نسبت به آینده، زندگی را به امری خطرناک تبدیل می کند. انسان به دلیل خطر ناشناخته ها، جنگ را برپا می کند. چرا انسان نباید بداند آینده چیست؟ اما نمی داند. به همین دلیل، داستان ها با یکدیگر یکسان نیستند.

او در ادامه تأکید کرد که تجربه های متفاوت، ارزش داستانی یکسانی ندارند؛ چراکه هرکدام به میزان متفاوتی مخاطب را متوجه تاریکی های زندگی خود می کنند.

در ادامه نشست، حاضران تا ساعت 18 به ارائه دیدگاه ها و گفت وگو با مهمانان پرداختند.

لازم به یادآوری است سلسله نشست های تخصصی «ادبیات، جنگ و جامعه» به صورت ماهانه در محل مؤسسه فرهنگی هنری شهرستان ادب، واقع در خیابان شریعتی، بالاتر از سه راه طالقانی، روبه روی سینما صحرا، پلاک 168 برگزار خواهد شد.