تأکید بر تقویت رویکرد جامعه محور در پیشگیری از خودکشی

به گزارش خبرنگار خبرگزاری مهر، سیدحسن موسوی چلک، در همایش تخصصی پیشگیری از خودکشی با اشاره به اهمیت مداخله به موقع در موارد اقدام به خودکشی اظهار کرد: در مواردی که فردی اقدام به خودکشی کرده و خدمات لازم را دریافت می کند، نگرانی خانواده ها و ضرورت تداوم مراقبت و حمایت باید مورد توجه قرار گیرد.

وی با اشاره به جایگاه سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری از آسیب های اجتماعی افزود: بهزیستی یکی از سازمان های باسابقه و گسترده در این حوزه است و خوشبختانه در شعار امسال نیز موضوع پیشگیری از خودکشی مورد تأکید قرار گرفته است.

موسوی چلک با بیان اینکه رویکرد جامعه محور باید محور برنامه های پیشگیری از خودکشی باشد، گفت: برنامه ای با محوریت شورای اجتماعی کشور، وزارت بهداشت و سازمان بهزیستی و با مشارکت دستگاه ها و سازمان های مختلف در حال اجراست که تلاش می کند مداخلات پیشگیرانه را در سطوح مختلف و با جزئیات لازم دنبال کند.

وی ادامه داد: یکی از ظرفیت های مهم در این زمینه، اورژانس اجتماعی و خط تماس 123 است که به صورت شبانه روزی برای ارائه خدمات تخصصی در دسترس مردم قرار دارد.

معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی همچنین به توسعه خدمات متناسب با شرایط مختلف افراد اشاره کرد و گفت: همه افراد در شرایط بحرانی امکان تماس تلفنی ندارند؛ به همین دلیل، سامانه پیامکی نیز برای افرادی که به هر دلیل امکان برقراری تماس ندارند، به صورت شبانه روزی فعال است و کارشناسان پاسخگوی پیام های دریافت شده هستند.

وی، تربیت نیروی متخصص را یکی دیگر از محورهای مهم برنامه های سازمان بهزیستی دانست و افزود: در حوزه پیشگیری و مداخله در خودکشی، نیازمند نیروهای تخصصی و آموزش دیده هستیم و به همین منظور دوره های مختلف آموزشی و تخصصی در این زمینه برگزار شده است.

موسوی چلک همچنین بر ضرورت افزایش تعاملات بین بخشی تأکید کرد و گفت: هیچ سازمانی به تنهایی نمی تواند مسئله خودکشی را حل کند. همکاری با دستگاه های مختلف، انجمن ها و نهادهای تخصصی از الزامات موفقیت برنامه های پیشگیری است.

وی با اشاره به نقش انجمن های علمی اظهار کرد: سازمان بهزیستی تلاش کرده است در تدوین و اجرای برنامه ها از ظرفیت انجمن های تخصصی استفاده کند و بر این باوریم که بدون بهره گیری از دانش و تجربه انجمن های علمی، نمی توان برنامه های مؤثر و پایدار در حوزه آسیب های اجتماعی طراحی و اجرا کرد.

رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران ادامه داد: در حوزه مسائل اجتماعی باید از همه ظرفیت های موجود، از جمله ظرفیت های علمی، تخصصی و اجتماعی استفاده کنیم و این همکاری باید در سطوح مختلف استمرار داشته باشد.

وی همچنین بر ضرورت توجه به تفاوت های جغرافیایی و اجتماعی در برنامه ریزی ها تأکید کرد و گفت: نمی توان برای همه نقاط کشور با شرایط متفاوت، یک نسخه واحد در نظر گرفت. برنامه های پیشگیری باید متناسب با ویژگی ها، نیازها و اولویت های هر منطقه طراحی و اجرا شوند.

موسوی چلک، مراقبت از مراقبان را نیز یکی از موضوعات مهم در فعالیت های اورژانس اجتماعی عنوان کرد و گفت: افرادی که به صورت مستمر در معرض مداخلات و موقعیت های بحرانی قرار دارند، خود نیازمند حمایت و مراقبت هستند تا از فرسودگی شغلی و پیامدهای ناشی از فشارهای کاری پیشگیری شود.

وی با بیان اینکه هنوز در دستگاه های دولتی آن گونه که باید به این موضوع توجه نشده است، افزود: مراقبت از مراقبان باید به عنوان بخشی جدایی ناپذیر از برنامه های حمایتی و حرفه ای مورد توجه قرار گیرد.

معاون سلامت اجتماعی سازمان بهزیستی با اشاره به ضرورت فراگیری، جامعیت، کفایت و پایداری برنامه های اجتماعی گفت: هدف این است که مردم در همه نقاط کشور به خدمات مورد نیاز دسترسی داشته باشند. البته باید پذیرفت که هنوز در برخی حوزه ها فاصله هایی وجود دارد و کار جزیره ای نمی تواند پاسخگوی مسائل پیچیده اجتماعی باشد.

وی افزود: برنامه کنترل و پیشگیری از خودکشی پس از بیش از یک سال کار کارشناسی تدوین شده و تلاش شده است در آن نگاه جامع به موضوع، توجه به سطوح مختلف پیشگیری و تناسب مداخلات با نیازهای مناطق مختلف کشور مورد توجه قرار گیرد.

موسوی چلک با تأکید بر ضرورت پایداری برنامه های پیشگیری گفت: راه اندازی یک برنامه یا طرح به تنهایی کافی نیست؛ برنامه های اجتماعی باید از پایداری لازم برخوردار باشند و تغییرات مدیریتی یا شرایط اجرایی نباید موجب توقف یا تضعیف آنها شود.

تشریح فرایند مداخلات پیشگیری از خودکشی در نظام سلامت

فربد عبادی فردآذر، معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران در همایش تخصصی پیشگیری از خودکشی با اشاره به روند ارائه خدمات در نظام سلامت اظهار کرد: در این فرایند، پزشک عمومی در سطح نخست وظیفه ارزیابی اولیه را بر عهده دارد و در صورت نیاز، فرد به سطوح تخصصی تر و در نهایت بیمارستان و اورژانس ارجاع داده می شود.

وی افزود: این فرایند با هدف جلوگیری از دست رفتن زمان طلایی مداخله در افرادی که در معرض خطر خودکشی قرار دارند، در نظام سلامت ایجاد شده است.

عبادی فردآذر با اشاره به اقدامات روان شناختی در برنامه پیشگیری از خودکشی گفت: روان شناسان با خانواده های افراد فوت شده بر اثر خودکشی تماس برقرار کرده و حداقل در پنج جلسه مداخلات لازم را انجام می دهند. همچنین پیگیری های لازم برای مراقبت های بعدی، برگزاری جلسات گروه درمانی و ارائه خدمات روان شناختی و آموزشی به سایر افراد در معرض خطر انجام می شود.

وی ادامه داد: در موارد اقدام به خودکشی، مصاحبه انگیزشی و ارزیابی سطح خطر توسط روان شناسان انجام شده و بر اساس پروتکل های وزارت بهداشت، مداخلات روان شناختی متناسب با وضعیت فرد ارائه می شود.

معاون بهداشت دانشگاه علوم پزشکی ایران افزود: برقراری ارتباط با فرد اقدام کننده، ارزیابی سطح خطر، انجام مداخلات تخصصی و پیگیری فرد در روزهای اول، دوم و سوم و سپس پیگیری های ماهانه از جمله اقدامات پیش بینی شده در این برنامه است.

وی با تأکید بر اهمیت ثبت و پایش اطلاعات گفت: اطلاعات مربوط به موارد خودکشی و اقدام به خودکشی در سامانه های نظام سلامت ثبت می شود و بهبود این سامانه ها و افزایش نیروی انسانی متخصص، از نیازهای مهم برای ارتقای کیفیت خدمات است.

عبادی فردآذر با اشاره به عوامل مؤثر بر خودکشی اظهار کرد: عوامل رفتاری و تجربه های قبلی، عوامل روان پزشکی و روان شناختی، عوامل زیستی، ژنتیکی و پزشکی، تجربیات دوران کودکی و تروما، عوامل اجتماعی، اقتصادی و محیطی و همچنین دسترسی به ابزارها و وسایل مورد استفاده برای خودکشی از جمله عواملی هستند که باید در برنامه های پیشگیری مورد توجه قرار گیرند.

وی بر ضرورت محرمانگی اطلاعات و جمع آوری کامل و دقیق متغیرهای مرتبط با موارد خودکشی و اقدام به خودکشی تأکید کرد و گفت: دسترسی به داده های دقیق و قابل اعتماد، نقش مهمی در شناسایی عوامل خطر و طراحی مداخلات مؤثر برای پیشگیری از خودکشی دارد.