سه سال پس از «طوفان الاقصی»؛ فلسطین چگونه به مرکز معادلات بازگشت؟

به گزارش مشرق ، در سومین سالگرد آغاز نبرد «طوفان الاقصی» در هفتم اکتبر 2023، تحولات ناشی از مسئله فلسطین و تغییرات چشم انداز منطقه ای و بین المللی از زمان وقوع این رویداد بزرگ، بار دیگر به کانون توجهات بازگشته است. این جنگ، چهره فلسطین، منطقه و جهان را بازترسیم کرده و تحولات بزرگی را در مسیر مسئله فلسطین و ماهیت روابط و توازن های مرتبط با آن ایجاد نموده است.

ناظران مسائل سیاسی معتقدند که هفتم اکتبر، مسئله فلسطین را به قلب صحنه بین المللی بازگرداند و ثبات منطقه ای را دوباره با سرنوشت فلسطین پیوند زد. این رویداد در اوج پیشبرد طرح عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی شکل گرفته و علاوه بر توقف این طرح، تل آویو را به عنوان دشمن واحد امت اسلامی و عربی نشان داد و مسئله فلسطین را بار دیگر به عنوان یک موضوع سیاسی و حقوقی مرتبط با اشغالگری، حق تعیین سرنوشت و حقوق ملی فلسطینی ها مطرح کرد.

تمرکز بر اولویت فلسطین

«مصطفی محمد شاهین»، نویسنده و تحلیل گر سیاسی در گفتگو با خبرگزاری شهاب، ابراز داشت که هفتم اکتبر، پس از سال ها تلاش غربی صهیونیستی برای انزوای مسئله فلسطین در اولویت های سیاسی و رسانه ای و ترتیبات منطقه ای جدید، بار دیگر این موضوع را به هسته مرکزی صحنه بین المللی بازگرداند.

وی افزود که وقایع پس از این عملیات یادآور شد که نادیده گرفتن ریشه های درگیری در فلسطین، به معنای نابودی آن نیست و مسئله فلسطین یک پرونده حاشیه ای نیست که بتوان با توافقات منطقه ای، از آن عبور کرد.

طوفان الاقصی ترمز عادی سازی را کشید

به گفته وی؛ هفتم اکتبر، فلسطین را نه صرفاً به عنوان یک بحران انسانی در نوار غزه، بلکه به عنوان یک موضوع سیاسی و حقوقی مرتبط با اشغالگری، حق تعیین سرنوشت و حقوق ملی ملت فلسطین بازتعریف کرد. وی خاطرنشان کرد که نهادهای بین المللی بار دیگر با شدت بیشتری به بحث درباره وضعیت فلسطین پرداخته اند و مفاهیمی همچون «اشغالگری»، «سرزمین های اشغالی»، «حقوق ملی» و «راهکار سیاسی» به صدر گفتمان دیپلماتیک بین المللی بازگشته اند.

شاهین خاطرنشان کرد که توافقات عادی سازی با رژیم صهیونیستی، از سال 2020 مسیری را برای عادی سازی روابط میان رژیم صهیونیستی و تعدادی از کشورهای عربی باز کرد که در آن، مرکزیت پرونده فلسطین در محاسبات منطقه ای نسبتاً کاهش یافته بود.

شاهین گفت آنچه «شکست طرح های عادی سازی» نامیده می شود، نباید به معنای پایان تمام روابط عادی سازی موجود تلقی شود، بلکه تزلزلی در این ایده ی سیاسی ایجاد کرد. جنگ در غزه، ثبات منطقه ای را دوباره با سرنوشت فلسطین گره زد و نشان داد که عبور از مسئله، به معنای عبور از عوامل ایجادکننده درگیری نیست.

فلسطین در اولویت دیپلماسی بین المللی

وی افزود که زبان دیپلماسی بین المللی نیز تغییر کرده است؛ چرا که پیش از این، مسئله فلسطین اغلب در قالب مذاکرات دوجانبه و طولانی مدت خلاصه می شد، اما اکنون سازمان ملل بار دیگر تأکید می کند که راهکار پایدار با حقوق بین الملل، حقوق سیاسی ملت فلسطین، پایان دادن به اشغالگری و دستیابی به یک توافق سیاسی مبتنی بر قطعنامه های سازمان ملل گره خورده است.

به نوشته این مقاله، برخی می خواستند آرمان فلسطین را از یک مسئله سیاسی به یک مسئله امنیتی تبدیل کنند، اما نسل کشی در غزه باعث شد، موضوع غزه بار دیگر در اولویت های سیاسی کشورها قرار بگیرد. به این ترتیب، پرسش مطرح در سطح بین المللی تنها این نیست که «چگونه جنگ را متوقف کنیم»، بلکه این است که «چگونه فضای سیاسیِ تولیدکننده این درگیری را اصلاح کنیم».

وی افزود که واقعیت های سیاسی تنها با توافقنامه ها ساخته نمی شوند؛ بلکه مشروعیت سیاسی نیازمند یک پایگاه اجتماعی، تاریخی و حقوقی است؛ در غیر این صورت، این ترتیبات در اولین آزمون بزرگ دچار لرزش خواهند شد. وی اشاره کرد که تلاش برای ساختن یک «خاورمیانه جدید» بدون رسیدگی به مسئله فلسطین، با بازگشت این موضوع به مرکز آگاهی عمومی و سیاسیِ منطقه برخورد کرده است.

فلسطین در اولویت حقوق بین الملل

وی همچنین خاطرنشان کرد که حجم ویرانی و تلفات انسانی در غزه، باعث شده است که این مسئله از منظر حقوق بشری، حفاظت از غیرنظامیان، کمک های بشردوستانه و حق تعیین سرنوشت، در بحث های جهانی حضور یابد؛ امری که نهادهای بین المللی را واداشته تا با این جنگ به عنوان بحرانی برخورد کنند که پیامدهای آن از مرزهای نوار غزه فراتر رفته و امنیت و ثبات منطقه ای را تحت تأثیر قرار داده است.

در پایان، شاهین اظهار داشت که هفتم اکتبر«محیط سیاسی» حاکم بر عادی سازی را تغییر داد و فلسطین را به مرکز محاسبات منطقه ای و بین المللی بازگرداند و بار دیگر ثابت کرد که ثبات واقعی با نادیده گرفتن مسئله فلسطین حاصل نمی شود، بلکه از طریق رسیدگی به ریشه های سیاسی، حقوقی و تاریخی آن میسر می گردد.

طوفان الاقصی رژیم صهیونیستی را منزوی کرد

در همین راستا، «طه عبدالعزیز»، نویسنده و پژوهشگر سیاسی گفت که یکی از عوامل جدید در واقعیتِ دورانِ پس از «طوفان الاقصی»، توقف روند ادغام رژیم صهیونیستی در منطقه و منزوی شدن این رژیم است، به طوری که تل آویو بار دیگر به عنوان دشمن واحد جهان عرب و اسلام شناخته می شود. این امر می تواند یکی از بزرگترین و تأثیرگذارترین عوامل در ترسیم چشم انداز سیاسیِ پس از جنگ محسوب شود.

«هاکان فیدان»، وزیر امور خارجه ترکیه، در تشریح این موضوع گفت که «جهان اسلام سرانجام از خواب عمیق صد ساله خود بیدار شده است»، آن هم در شرایطی که «طرف های خارجی تلاش می کنند بر مشکلات کشورهای منطقه تأثیر بگذارند».

طوفان الاقصی جهان اسلام را تا حدی متحد کرد

طه عبدالعزیز خاطرنشان کرد که اتحاد قدرت های بزرگ در منطقه و جهان اسلام و هم پوشانی اهداف آن ها در برابر گسترش تجاوزات صهیونیست ها، در واقعیتِ پیش از «طوفان الاقصی» تنها یک رویا و خیال باطل بود. در آن دوران، منطقه برای شکل جدیدی از «عادی سازی» آماده می شد که در آن، رژیم «اسرائیل» به عنوان یک متحد نظامی قابل اعتماد برای نیروهای منطقه در برابر یکی از اجزای امت اسلامی یعنی «ایران» شناخته می شد و در آن مقطع، مسئله فلسطین نیز در معرض فراموشی و محو شدن قرار داشت.

وی خاطرنشان کرد که وقوع یک تحول انقلابی بزرگ در ابعاد هفتم اکتبر، باعث شد که انگاره های نظام سیاسیِ پیشین و «تابوهای سیاسی» که بر رفتار سیاسی منطقه و جهان نسبت به مسئله فلسطین حاکم بود، شکسته شود. وی افزود که این عملیات و نسل کشیِ متعاقب آن، واقعیت جدید و عوامل تأثیرگذاری متفاوتی را پدید آورده است که بخشی از آن ها شکل گرفته و بخشی دیگر همچنان در مرحله تکوین و بلوغ قرار دارد.

وی در پایان تأکید کرد که آثار رویدادهای بزرگ تاریخی برای دهه ها امتداد می یابد و شرایط پس از آن ها به گونه ای شکل می گیرد که هرگز با دوران پیش از خود شباهتی نخواهد داشت.