اسلام؛ دین سوادآموزی و بیداری عقل

حجت الاسلام غلامرضا رضایی مدرس حوزه علمیه؛ در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی، ضمن تبریک فرارسیدن فصل علم آموزی و آغاز مهر و بازگشایی مدارس و دانشگاه ها، با تکیه بر آیات و روایات اصیل، به ترسیم نقش محوری علم در سیر تکوینی و تشریعی انسان پرداخت و اظهار کرد: در کتاب آسمانی مسلمانان، آیات فراوانی بر تفکر و اندیشه تأکید دارد. قرآن کریم تنها کتابی نیست که برای خواندن نازل شده، بلکه کتابی است که مدام از انسان می خواهد بیندیشد. بیش از 300 بار در قرآن از واژه هایی مانند «فَاعْقِلُوا»، «فَاعْتَبرُوا»، «فَتَدَبَّرُوا» و «أَفَلَا تَنْتَهُونَ» استفاده شده که همگی به سوی بیداری فکری و علمی انسان اشاره دارند.

وی با اشاره به اینکه نقطه آغازین مأموریت پیامبر اکرم(ص) و اسلام، آموزش و خواندن بوده است، بیان کرد: در آیه نخست سوره «علق» آمده است: «اقْرَأْ باسْمِ رَبّکَ الَّذی خَلَقَ»؛ لذا می بینیم امر به خواندن در صدر وحی است. همچنین خداوند در آیه 28 سوره «رعد» می فرماید: «أَلَا بذکْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ؛ با یاد خدا دل ها آرام می گیرد؟» این آیه علم آموزی را با محوریت الهی پیوند می زند. آرامش دل، نتیجه علم به خداست. می بینیم که علم آموزی در اسلام صرفاً جمع آوری اطلاعات نیست؛ بلکه مسیری است برای رسیدن به آرامش قلبی و شناخت حقیقت مطلق.

این مدرس حوزه علمیه در ادامه به آیه 11 سوره «مجادله» اشاره کرد و گفت: خداوند در این آیه می فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذَا قِیلَ لَکُمْ تَفَسَّحُوا فِی الْمَجَالس فَافْسَحُوا یَفْسَحِ اللَّهُ لَکُمْ ۖ وَإِذَا قِیلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا یَرْفَعِ اللَّهُ الَّذینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَالَّذینَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ ۚ وَاللَّهُ بمَا تَعْمَلُونَ خَبیرٌ؛ ای مؤمنان! هنگامی که گویند: در مجالس [برای نشستن دیگر برادرانتان] جا باز کنید، پس جا باز کنید، تا خدا برای شما [در بهشت] جا باز کند. و چون گویند: برخیزید، بی درنگ برخیزید تا خدا مؤمنان از شما را به درجه ای و دانشمندانتان را به درجاتی [عظیم و باارزش] بلند گرداند، و خدا به آنچه انجام می دهید، آگاه است.» در واقع، در این آیه علم در کنار ایمان قرار گرفته و خداوند وعده ارتقای درجه ای به علمای راستین می دهد. این یعنی علم آموزی در اسلام، یک مأموریت الهی و یک جایگاه رفیع معنوی دارد.

رضایی با اشاره به نگاه اهل بیت(ع) به مسئله علم آموزی، افزود: امام علی(ع) علم را گنجینه الهی می دانستند و در روایتی از ایشان آمده است: «اَلْعِلْمُ خَازنُ الدّینِ»؛ علم، خزانه دین است. یعنی دین بدون علم، مانند بدنی است بدون روح. علم آموزی، راه حفظ و زنده نگه داشتن دین است. حتی روایت مشهوری از امام صادق(ع) نقل می شود که علم آموزی را واجب تر از نماز و روزه می دانند. امام صادق(ع) فرمودند: «اَلطَّلَبُ لِلْعِلْمِ فَرِیضَةٌ عَلَی کُلِّ مُسْلِمٍ»؛ طلب علم بر هر مسلمان واجب است. این روایت، علم آموزی را از سطح مستحب به سطح فرض ارتقا می دهد. یعنی اگر مسلمان از طلب علم غافل شود، گناه کبیره ای مرتکب شده است، همان گونه که اگر نماز نخواند.

وی با بیان اینکه اهل بیت(ع) علم را نور می دانند؛ نوری که انسان را از تاریکی جهل نجات می دهد و او را به سوی خداوند هدایت می کند، بیان کرد: امام علی(ع) در نهج البلاغه می فرمایند: «اَلْعِلْمُ نُورٌ وَ الْجَهْلُ ظَلَامٌ؛ علم، نور است و جهل، تاریکی». از این رو می توان علم آموزی را راهی برای روشن تر شدن مسیر زندگی دانست.

این مدرس حوزه علمیه با تأکید بر اینکه در نگاه اهل بیت(ع)، علم آموزی صرفاً برای خود نیست، بلکه برای خدا و خلق است، تصریح کرد: امام رضا(ع) در حدیثی فرمودند: «اَلْعِلْمُ مَعَ الشُّکْرِ یَزْدَادُ؛ علم همراه با شکر، افزوده می شود.» یعنی علم باید با عمل و خدمت به مردم همراه باشد، وگرنه بار سنگینی بر دوش انسان خواهد بود.

وی با بیان اینکه اهل بیت(ع) خود را امامان علم دانسته و علم را ارثیه ای می دانند که از پیامبر(ص) به ایشان و سپس به شاگردانشان منتقل شده است، اظهار کرد: علم آموزی در این نگاه، پیوندی با سلسله علم الهی است. همچنین از امام علی(ع) این روایت نقل شده که «اَلْعُلَمَاءُ وَرَثَةُ الْأَنْبیَاءِ»؛ دانشمندان، وارثان پیامبران هستند.

رضایی به چالش های معاصر علم آموزی اشاره کرد و گفت: امروزه انسان ها در سیل بی پایان اطلاعات غرق شده اند، اما علم به معنای واقعی آن، یعنی شناخت حقیقت و عمل به آن، کم شده است. قرآن و اهل بیت(ع) به ما می آموزند که علم آموزی باید با تدبر، عمل و فروتنی همراه باشد. از این رو، در مواجهه با این چالش ها باید به قرآن پناه ببریم و قرآن را به عنوان منبع اصلی علم آموزی بخوانیم و در آن تدبر کنیم. همچنین با پیروی از اهل بیت(ع)، از کلام و سیره اهل بیت(ع) الگو بگیریم. علاوه بر این، تعادل بین علم دینی و دنیوی برقرار کنیم، هر دو را در کنار هم بپذیریم و از علم دینی به عنوان راهنمای علم دنیوی استفاده کنیم. با عمل گرایی، علم را در زندگی روزمره به کار ببریم و به خلق خدمت کنیم. در کنار این موارد باید فروتنی علمی داشته باشیم، از تکبر علمی پرهیز کنیم و همواره در حال یادگیری باشیم.

انتهای پیام