یقین؛ حلقه پیوند تسلیم و تصدیق در کلام امام علی(ع)

به گزارش ایکنا از همدان، در پی عمل به فرمایش امام شهید که فرمودند: «فعالان فرهنگی به مطالعه و آموزش نهج البلاغه توجه ویژه ای داشته باشند.» ایکنای همدان بازخوانی و بیان برخی از نکات حکمت ها، نامه ها و خطبه ها را دنبال می کند؛ محمدرضا فریدونی مدیر کانون دعاپژوهی صادقین و عضو هیئت علمی گروه الهیات دانشگاه بوعلی سینا همدان در ادامه شرح و تفسیر حکمت های نهج البلاغه در این نوشتار به تفسیر حکمت 124 تا 128 این کتاب پرداخته است که در ادامه با هم می خوانیم:

حضرت امیرالمؤمنین(ع) در حکمت 124 می فرماید: «غَیْرَةُ الْمَرْأَةِ کُفْرٌ، وَ غَیْرَةُ الرَّجُلِ إِیمَانٌ. غیرت زن، کفر آور، و غیرت مرد نشانه ایمان اوست.»

برخی از صفات در بعضی موارد برای زنان از فضیلت خارج شده و به رذیلت تبدیل می شود. برای مثال، ترس صفتی ناپسند است، اما در برخی موقعیت ها برای بانوان می تواند صفتی درست و پسندیده باشد. بخل و تکبر نیز از صفات ناپسند هستند، اما در جای خود می توانند کارکرد مثبتی داشته باشند؛ برای مثال، بخل می تواند مانع از هدر رفتن ثروت همسر شود و تکبر نیز می تواند در کنترل روابط میان محرم و نامحرم از سوی زن مؤثر باشد.

بیشتر بخوانید:

 خودبینی؛ عامل تنهایی انسان در کلام امام علی(ع)  محبت اهل بیت(ع)؛ راهی که با صبر و تحمل سختی ها همراه است  شاخص های اخلاقی در برآوردن نیازهای مردم در کلام حضرت امیر(ع)   امتحان الهی، معیار جداساز ادعا از ایمان است   رابطه انسان با خدا؛ زیربنای تنظیم روابط فردی و اجتماعی   عبادت با اکراه، بندگی محسوب نمی شود   کمال عقل در کم گویی و عمل گرایی نمود می یابد   پرهیز از افراط و تفریط؛ نقشه راه زندگی در کلام امیرالمؤمنین(ع)   بخشندگی؛ کلید رسیدن به خوشبختی و برکت زندگی 

حکمت 125 می فرماید «لَأَنْسُبَنَّ الْإِسْلَامَ نِسْبَةً لَمْ یَنْسُبْهَا أَحَدٌ قَبْلِی؛ الْإِسْلَامُ هُوَ التَّسْلِیمُ وَ التَّسْلِیمُ هُوَ الْیَقِینُ وَ الْیَقِینُ هُوَ التَّصْدیقُ وَ التَّصْدیقُ هُوَ الْإِقْرَارُ وَ الْإِقْرَارُ هُوَ الْأَدَاءُ وَ الْأَدَاءُ هُوَ الْعَمَلُ. اسلام را چنان می شناسانم که پیش از من کسی آنگونه معرّفی نکرده باشد. اسلام همان تسلیم در برابر خدا و تسلیم همان یقین داشتن، و یقین اعتقاد راستین، و باور راستین همان اقرار درست، و اقرار درست انجام مسئولیّت ها، و انجام مسئولیّت ها همان عمل کردن به احکام دین است.»

«لَأَنْسُبَنَّ» به این معناست که برای شما می گویم و تعریف می کنم. حضرت در این حکمت می فرماید می خواهم اسلام را به گونه ای برای شما تعریف کنم که پیش از این نشنیده اید. حقیقت اسلام، تسلیم است؛ بنابراین اگر بخواهیم عصاره اسلام را به دست آوریم، باید آن را در تسلیم جست وجو کنیم.

تسلیم نیز به معنای پذیرش خداوند از هر نظر است و خود دارای مرتبه ای بالاتر است که آن یقین است. یقین، حد بالای تسلیم و حصاری است که تسلیم را در خود نگه می دارد و به معنای علم جازم و قطعی به یک امر است.

یقین زمانی شکل می گیرد که انسان چیزی را تصدیق کند و تصدیق نیز در دل یقین قرار دارد؛ یعنی انسان به آنچه باور دارد، اعتقاد قلبی داشته باشد و صدق سخن درباره آن وجود داشته باشد.

صدق به معنای واقعیت است. اینکه به امام علی(ع) «صدیق» گفته می شود، به این معنا نیست که ایشان صرفاً بسیار راستگو هستند، بلکه به این معناست که خود واقعیت و حقیقت اند. همچنین وقتی قرآن می خوانیم و می گوییم «صدق الله العلی العظیم»، منظور راستگویی خداوند نیست؛ بلکه به این معناست که خداوند معیار حق، حقیقت و واقعیت است؛ چراکه خداوند خود میزان است و با چیزی مقایسه نمی شود.

تصدیق نیز باید به اقرار منجر شود. اینکه اعتقاد و یقین در دل انسان وجود داشته باشد، کافی نیست؛ بلکه این باور باید در زبان نیز جاری شود. همان گونه که ائمه(ع) در دعاهای خود به فقر و نیاز خویش به خداوند اقرار کرده اند.

در نهایت، اقرار باید به مرحله عمل و اجرا برسد. بنابراین اسلام در نهایت به عمل می رسد؛ یعنی عمل کردن به آنچه به آن اعتقاد و یقین داریم.

حکمت 126 می فرماید «عَجِبْتُ لِلْبَخِیلِ یَسْتَعْجِلُ الْفَقْرَ الَّذی مِنْهُ هَرَبَ وَ یَفُوتُهُ الْغِنَی الَّذی إِیَّاهُ طَلَبَ، فَیَعِیشُ فِی الدُّنْیَا عَیْشَ الْفُقَرَاءِ وَ یُحَاسَبُ فِی الْآخِرَةِ حِسَابَ الْأَغْنِیَاءِ؛ وَ عَجِبْتُ لِلْمُتَکَبِّرِ الَّذی کَانَ بالْأَمْسِ نُطْفَةً وَ یَکُونُ غَداً جِیفَةً؛ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ شَکَّ فِی اللَّهِ وَ هُوَ یَرَی خَلْقَ اللَّهِ؛ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ نَسِیَ الْمَوْتَ وَ هُوَ یَرَی [مَنْ یَمُوتُ] الْمَوْتَی؛ وَ عَجِبْتُ لِمَنْ أَنْکَرَ النَّشْأَةَ الْأُخْرَی وَ هُوَ یَرَی النَّشْأَةَ الْأُولَی؛ وَ عَجِبْتُ لِعَامِرٍ دَارَ الْفَنَاءِ وَ تَارِکٍ دَارَ الْبَقَاءِ.» «در شگفتم از بخیل: به سوی فقری می شتابد که از آن می گریزد، و سرمایه ای را از دست می دهد که برای آن تلاش می کند. در دنیا چون تهیدستان زندگی می کند، امّا در آخرت چون سرمایه داران محاکمه می شود. و در شگفتم از متکبّری که دیروز نطفه ای بی ارزش، و فردا مرداری گندیده خواهد بود، و در شگفتم از آن کس که آفرینش پدیده ها را می نگرد و در وجود خدا تردید دارد، و در شگفتم از آن کس که مردگان را می بیند و مرگ را از یاد برده است، و در شگفتم از آن کس که پیدایش دوباره را انکار می کند در حالی که پیدایش آغازین را می نگرد، و در شگفتم از آن کس که خانه نابود شدنی

را آباد می کند، اما جایگاه همیشگی را از یاد برده است.»

یکی از صفاتی که انسان را نزد خدا و مردم کوچک می کند، بخل است و در مقابل، سخاوت صفتی است که انسان را نزد خدا و مردم بالا می برد.

ثروت و غنایی که فرد بخیل به دنبال آن است، با بخل از دست او می رود؛ چراکه نه خودش از آن ثروت استفاده می کند و نه آن را در اختیار دیگران قرار می دهد. به همین دلیل، بخیل در دنیا مانند فقرا زندگی می کند، در حالی که در آخرت مانند ثروتمندان مورد حسابرسی قرار می گیرد.

فرد متکبری که از نطفه به وجود آمده و پس از مرگ به مردار و لاشه تبدیل می شود، دلیلی برای تکبر ورزیدن ندارد.

امام خمینی(ره) در کتاب «چهل حدیث» درباره تکبر و انواع آن، تعابیر بسیار دقیق و ظریفی دارد و انواع تکبر را معرفی می کند؛ از جمله تکبر به عمل صالح، تکبر به عمل طالح، تکبر به اعتقادات درست و تکبر به اعتقادات غلط. اگر کسی بخواهد تکبر داشته باشد، باید به این موضوع افتخار کند که خداوند به او لیاقت بندگی داده است.

حکمت 127 میفرماید « مَنْ قَصَّرَ فِی الْعَمَلِ ابْتُلِیَ بالْهَمِّ، وَ لَا حَاجَةَ لِلَّهِ فِیمَنْ لَیْسَ لِلَّهِ فِی مَالِهِ وَ نَفْسِهِ نَصِیبٌ. آن کس که در عمل کوتاهی کند، دچار اندوه گردد، و آن را که از مال و جانش بهره ای در راه خدا نباشد خدا را به او نیازی نیست.»

کسی که در امور دنیا یا آخرت کوتاهی و تنبلی کند، غصه و اندوه او را فرا می گیرد. کسی که در راه خدا کم کاری کند نیز به اندوه مبتلا می شود و خداوند به چنین فردی اعتنایی نمی کند.

اعتنا نکردن خداوند به این معناست که فرد برای خدا اهمیتی ندارد؛ کسی که نه از جان خود برای دین هزینه می کند و نه از مالش در راه دین می گذرد، در زمان جنگ می گوید این موضوع به من مربوط نیست و هنگام انفاق نیز حاضر نیست از مال خود چیزی در راه خدا هزینه کند.

در حکمت 128 آمده است «تَوَقَّوُا الْبَرْدَ فِی أَوَّلِهِ وَ تَلَقَّوْهُ فِی آخِرِهِ، فَإِنَّهُ یَفْعَلُ فِی الْأَبْدَانِ کَفِعْلِهِ فِی الْأَشْجَارِ، أَوَّلُهُ یُحْرِقُ وَ آخِرُهُ یُورِقُ.در آغاز سرما خود را بپوشانید، و در پایانش آن را دریابید، زیرا با بدن ها همان می کند که با برگ درختان خواهد کرد: آغازش می سوزاند، و پایانش می رویاند.» با آغاز فصل سرما باید بدن را پوشاند؛ چراکه بدن در فصل گرما گرم است و با ورود به فصل سرما ممکن است دچار بیماری شود. همچنین در پایان فصل سرما، یعنی با آغاز فصل بهار، دیگر نیازی به پوشاندن بدن نیست.

انتهای پیام