وقتی همدردی، زخم را دوباره به صحنه می آورد

به قلم زهراسادات مرتضوی یکی از اقتضائات خبرنگار و عکاس خبری بودن، رصد اخبار و گزارش های خبری و تصویری رسانه های مختلف است. بنابر این اقتضا، چندی پیش در حال تماشای گزارشی تصویری از مراسم گرامیداشت روز ملی سینما بودم. در این رویداد، از خانواده شهید هلماسادات احمدی زاده، یکی از شهدای لامرد نیز تجلیل شده بود.

به قلم زهراسادات مرتضوی

یکی از اقتضائات خبرنگار و عکاس خبری بودن، رصد اخبار و گزارش های خبری و تصویری رسانه های مختلف است. بنابر این اقتضا، چندی پیش در حال تماشای گزارشی تصویری از مراسم گرامیداشت روز ملی سینما بودم. در این رویداد، از خانواده شهید هلماسادات احمدی زاده، یکی از شهدای لامرد نیز تجلیل شده بود. بخشی از تصاویر به بازتاب فوتوکال یا فرش قرمز اختصاص داشت؛ اهالی سینما و تلویزیون با ظاهری آراسته و آرایش ها و پوشش های خاص روی فرش قرمز حاضر شده و عکاسان تصاویری از آنان ثبت کرده بودند، مانند هر مراسم دیگری.

در این میان، تصویری از پدر و مادر شهید هلماسادات احمدی زاده نیز به چشم می خورد که عکس فرزند شهید خود را به دست گرفته بودند و لباسی مشکی و ساده بر تن داشتند که با فضای حاکم بر رویداد هماهنگی نداشت. غم و ماتم از چهره هر دوی آنان جاری بود و احساس می کردم پدر خانواده هر لحظه ممکن است از شدت ناراحتی، به گریه بیفتد.

تماشای تصاویر را ادامه دادم. همه چیز در آن رویداد، از نور گرفته تا سبک پوشش و برنامه هایی که اجرا شده بود، حس برگزاری یک جشنواره را به مخاطب القا می کرد. در عکس های بعدی، دو تصویر به چشم می خورد که تجلیل از والدین این شهید دانش آموز را نشان می داد، ولی این طور به نظر می رسید که حضور مسئولان مربوطه و خانواده هلمای شهید روی صحنه، بیشتر جنبه نمادین و تشریفاتی دارد و نشانه ای روشن از همدلی میان دست اندرکاران مراسم و این خانواده دیده نمی شد؛ حتی میان خانم مدیرعامل موزه سینما و مادر شهید.

در ذهنم سؤالاتی ایجاد می شود، مبنی بر اینکه دعوت از این خانواده برای حضور در چنین مراسمی چه لزومی داشته است؟ آیا واقعاً قصد همدردی با خانواده یکی از شهدای جنایت لامرد در میان بوده یا صرفاً اقدامی برای رفع تکلیف؟ حضور در این مراسم چه مرهمی بر زخم بزرگ این خانواده گذاشته است؟ اصلاً کسی که ایده دعوت آنان به این رویداد را بیان کرده، از مصیبتی که به زندگی آنان وارد شده، درک درستی داشته است؟

خودم را برای لحظاتی، جای آنان می گذارم. تصور اینکه فرزندم را در فاجعه ای انسانی از دست داده باشم و بعد از گذشت هفت ماه، روی یکی از صندلی های باغ فردوس تهران، در کنار جمعیتی نشسته باشم که برای حضور در رویدادی فرهنگی و شاد گردهم آمده اند؛ رویدادی که هیچ نسبتی با من، خانواده و فرزند از دست رفته ام ندارد، برایم طاقت فرساست.

در گزارش خبری این رویداد خواندم که پدر این شهید دانش آموز در سخنان خود در مراسم گفته بود: «امشب متعلق به جشن سینمای ایران است و نمی خواهم باعث رنجش حاضران شوم.» این جمله می تواند نشانه ای از فضای سنگین رویداد برای این خانواده شهید باشد. گویا این رسمی نانوشته در کشور ماست که به ویژه بعد از وقایع تلخ، بازمانده ها و مصیبت دیده ها را به رویدادهای متعدد بکشانیم و از آنان بخواهیم، در فضاهای اجتماعی، به ویژه چنین رویدادهای شادی حضور پیدا کنند. اگر هدف از این رسم، همدردی با شخص مصیبت دیده باشد، چنین عملکردی اصلاً حس همدردی القا نمی کند.

گاهی همدردی، ایستادن خانواده ای داغدار زیر نور صحنه و در کنار چهره های یک جشن نیست؛ شاید همدردی واقعی، این باشد که پیش از دعوت کردن، لحظه ای خودمان را جای آنان بگذاریم و بپرسیم: آیا اینجا واقعاً جایی است که دوست دارند باشند؟ آیا برای همدردی، باید شخص مصیبت دیده را به فضای شادی دیگران ببریم یا باید فضایی متناسب با رنج او برایش ایجاد کنیم؟

شیوه های فراوان دیگری برای ابراز همدردی با خانواده های دردکشیده، به ویژه در جنگ اخیر وجود دارد. می توان محفل یا رویدادی مختص آنان برگزار کرد یا در آیینی خصوصی تر از آن ها تقدیر و هدیه سفری زیارتی را به آنان تقدیم کرد. به هر روشی که باشد، می توان ملاحظه داغ سنگینی را که متحمل شده اند، داشت. گاهی لازم است خرده فرهنگ ها و رسومی را که مشخص نیست چه کسی آن ها را پایه گذاری کرده، بازنگری و اصلاح کنیم؛ به ویژه کسانی که زخمی عمیق بر دل دارند و مواجهه با آن ها مستلزم دقتی فراوان است.

انتهای پیام

نظرات

captcha