معرفی میراث قرآنی آیت الله مدرسی با تاکید بر تفسیر ایشان

به قلم حجت الاسلام سید محمدمهدی رفیع پور استاد حوزه علمیه:

گرچه پرداختن به تراث علمی افراد زنده به جهت تداوم و در جریان بودن فعالیت آنها کامل نخواهد بود اما با قابلیت های ویرایش که اخیراً امکان پذیر شده است می توان به تدریج یادداشت ها را بروزرسانی و تکمیل کرد.

از جمله عالمان معاصر که اهمیت زیادی به قرآن کریم داده است عالم پرکار و موفق آیت الله حاج سید محمد تقی مدرسی متولد1364 قمری در کربلا هستند.

ایشان تحصیلات خود را در زادگاه خویش به پایان برد و در مقطع درس خارج از محضر دایی خود مرحوم آیت الله سید محمد شیرازی و نیز آیت الله شیخ یوسف خراسانی بیارجمندی نویسنده مدارک العروة استفاده کرد.

ایشان پس از اتمام تحصیلات به تدریس و تالیف رو آورد.

من هدی القرآن

طلوع قرآنی آقای مدرسی و معروفترین و مهمترین اثر قرآنی ایشان تفسیر من هدی القرآن است.

این تفسیر در طول 11 سال به نگارش درآمده است. از ابتدای آن تا پایان سوره نحل در مدت سه سال به صورت قلمی و از اینجا تا پایان قرآن به صورت پیاده سازی از نوارها و تنظیم و ویرایش نویسنده تدوین شده است.

آقای مدرسی در این زمینه از برخی از شاگردان و دوستان خود کمک گرفته است.

تفسیر من هدی القرآن در سال 1398 در کویت آغاز و در سال 1409 در شهر مشهد به اتمام رسیده است و لذا مدت نگارش آن 11 سال بوده است.

تعجب از مرحوم آیت الله معرفت است که در جلد آخر التمهید(ج10، ص512) تاریخ پایان تالیف این کتاب را سال 1405 ذکر کرده اند که حتما اشتباه است.

مشخصات چاپ:

این تفسیر در 18 جلد در ایران، انتشارات دار محبی الحسین در سال 1419 منتشر شد.

چاپ دوم این کتاب در لبنان توسط دارالقاری در 12 جلد همراه با یک جلد فهارس انجام شده است.

آقای مدرسی ثواب نگارش این تفسیر را به همسر مرحومه اش ام صالح که در جوانی فوت کرده، هدیه کرده است(ج12ص445 از چاپ دوم).

تفسیر هدایت

ترجمه فارسی این تفسیر توسط انتشارات آستان قدس رضوی به نام تفسیر هدایت چاپ شده است. احمد آرام، عبدالمحمد آیتی و پرویز اتابکی و پرویز شعار مترجمان این تفسیر هستند.

مرحوم آیت الله واعظ زاده خراسانی مقدمه مفصل و سودمندی بر ترجمه این کتاب نگاشته اند که متاسفانه در برخی نرم افزارها و اینترنت حذف شده است.

پس از چند سال در سال 1393 خلاصه این اثر مجددا توسط حمیدرضا آژیر ترجمه و با نام «پرتویی از هدایت قرآن» در شش جلد توسط انتشارات آستان قدس رضوی منتشر شد.

مرحوم آیت الله واعظ زاده خراسانی

در مقدمه کوتاه خود بر این اثر از نویسنده و مترجم تمجید کرده و خوانندگان را به مقدمه مفصل خود بر چاپ اول و اصلی حواله دادند.

در مقدمه ناشر محترم، دلیل ترجمه مجدد این اثر اشتباهات مترجمان پیشین از یک سو و بازنگری های نویسنده از سوی دیگر ذکر شده است.

مناسب بود که موارد بازنگری های مولف و اضافات ایشان نیز در چاپ عربی و اصلی و همچنین در ترجمه مشخص می شد تا پژوهشگران قرآنی بهره بیشتری ببرند و نیاز به ملاحظه و مقایسه مطالب در چاپ های مختلف نباشند.

این ترجمه از روی تلخیص و تحریری است که اکنون به معرفی آن می پردازیم:

المنتقی من تفسیر من هدی القرآن

اقدام خوب دیگری که روی تفسیر من هدی القرآن انجام شده است تلخیص و برگزیده کردن مطالب تفسیری آن با حذف فضائل، مقاصد و اهداف سور و مانند آن است که توسط مرکز العصر در بیروت انجام شده است.

این اثر در سال 1434 در شش جلد چاپ شده است و مدرسی مقدمه کوتاهی بر آن نوشته و تشکر کرده اند.

بینات من القرآن

غالب مفسران پس از آنکه دوره تفسیر آنها منتشر شود به کار های دیگر می پردازند، اما آیت الله مدرسی با تداوم جلسات تفسیر وارد مرحله جدیدی از فعالیت های قرآنی شدند و مجموعه دیگری را با نام بینات من فقه القرآن کلید زدند که تاکنون بیش از ده جلد از آن منتشر شده است و هر جلد آن به تفسیر یک سوره از قرآن کریم اختصاص دارد.

این مجموعه حاصل دروس قرآنی جاری آیت الله مدرسی است و طبعا ادامه دارد.

مفسر در دوره جدید و دوم تفسیری خود با فراغت و حوصله بیشتری به تفسیر قرآن کریم پرداخته و در نتیجه مباحث بیشتر و مفصل تری را در ذیل آیات مطرح کرده است.

در سال 1395 تفسیر سوره مبارکه روم از این مجموعه به فارسی تحقیق و ترجمه شده و با نام در پیشگاه قرآن توسط انتشارات پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی منتشر شده و فرج الله میرعرب این پروژه را به انجام رسانده است.

نگاه تفسیری اجتماعی و تحلیل و الهام گرفتن از آیات قرآن و استفاده از آن در مسائل تربیتی و اجتماعی و سیاسی به مناسبت های مختلف ویژگی مجموعه کار های قرآنی مدرسی است.

از دیگر آثار قرآنی «بحوث فی القرآن الکریم» است که در سال 1379 شمسی با نام مباحثی پیرامون معارف قرآن کریم توسط حمیدرضا آژیر به فارسی ترجمه شده است.

مقاصد السور فی القرآن الکریم، القرآن حکمة الحیاة، بصائر القرآن فی التحرک الاسلامی از دیگر پژوهش های قرآنی ایشان است.

ناگفته پیداست که بحث از آثار متعدد فقهی و اصولی و سیاسی مدرسی مجال دیگری می خواهد.

با آرزوی سلامتی و موفقیت بیشتر برای آیت الله سید محمد تقی مدرسی.

انتهای پیام