آیا هوش مصنوعی می تواند به جای عالمان دینی، مرجعیت فکری پیدا کند؟

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، حجت الاسلام احمد واعظی، استاد حوزه و دانشگاه و نظریه پرداز اسلامی، در نشست «هوش مصنوعی و میراث اسلامی» در حاشیه هفته فرهنگی ایران در روسیه در شهر کازان، با اشاره به تفاوت هوش مصنوعی با رایانه های ساده گذشته اظهار کرد: هوش مصنوعی با کامپیوتر های ساده گذشته متفاوت است؛ هوش مصنوعی یک ماشین دیجیتال یادگیرنده است و رایانه های ساده گذشته چنین امکانی نداشتند. یکی از تفاوت های مهم نیز توانایی تولید محتواست.

وی افزود: رایانه ها در گذشته میراث موجود و محتوای گذشته را ارائه می کردند، اما هوش مصنوعی خودش محتوا تولید می کند و فعالیت هایی در جهت هوش طبیعی انجام می دهد؛ هرچند میان هوش مصنوعی و هوش طبیعی تفاوت های جدی وجود دارد.

واعظی با اشاره به دو دسته اصلی هوش مصنوعی گفت: ما یک هوش مصنوعی پیش بینی کننده و یک هوش مصنوعی مولد داریم. در حوزه اقتصاد و بازار سهام، هوش مصنوعی پیش بینی کننده با رصد بازار می تواند به شما توصیه کند که چه اقدامی انجام دهید. در حوزه امنیت نیز می تواند زمینه های وقوع جرم در جامعه را پیش بینی کند یا تحلیل شخصیت افراد را ارائه دهد.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: دسته دوم، هوش مصنوعی جنریتیو یا مولد است که در حوزه هایی مانند فیلم و موسیقی، ویدئو و موسیقی تولید می کند و حتی می تواند معماری یک ساختمان را طراحی کند. بیشترین مدل های این نوع هوش مصنوعی، متن تولید می کنند و حتی می توانند کتاب تولید کنند.

وی با اشاره به ارتباط این موضوع با میراث اسلامی تصریح کرد: با توجه به اینکه میراث اسلامی، از قرآن گرفته تا تفاسیر، احادیث و منابع ما، عمدتاً متن است، هوش مصنوعی متن محور اکنون محل بحث ماست که در رابطه با تراث اسلامی چه کارکرد هایی دارد.

واعظی با تشریح چهار هدف و کارکرد هوش مصنوعی مولد در حوزه میراث اسلامی اظهار کرد: هوش مصنوعی تولیدکننده در چهار هدف قابل استفاده است. نخست اینکه می تواند به دستیار پژوهشی تبدیل شود. دوم اینکه کاربری آموزشی داشته باشد و به جای یک انسان، هوش مصنوعی تدریس کند.

وی افزود: سال گذشته در دانشگاه هاروارد، دانشجویان را به دو دسته تقسیم کردند؛ یک عده با هوش مصنوعی آموزش دیدند و عده ای دیگر با استاد آموزش دیدند و آنهایی که با هوش مصنوعی آموزش دیده بودند، رتبه هایشان از آن دسته دانشجویان بهتر شد.

استاد حوزه و دانشگاه، سومین کارکرد را استفاده افراد عادی از هوش مصنوعی برای کسب اطلاعات درباره اسلام و علوم اسلامی دانست و گفت: افراد معمولی می توانند برای کسب اطلاعات درباره اسلام و علوم اسلامی به هوش مصنوعی مراجعه کنند.

واعظی ادامه داد: هدف چهارم که از اهمیت بیشتری برخوردار است، این است که آیا هوش مصنوعی می تواند به جای عالمان دینی، مرجعیت فکری پیدا کند؟ یک مسلمان عقاید دینی خود را با مراجعه به عالمان فرا می گیرد و آن عالم برای او مرجع فکری می شود. مسلمان با اعتماد به آن عالم، عقاید خود را کسب می کند. همچنین در حوزه شریعت، یک مسلمان کیفیت نماز، حج و دیگر اعمال خود را با اعتماد به فتوای فقیه و عالم دینی انجام می دهد؛ بنابراین این سؤال مطرح است که آیا می توان به جای اعتماد به عالم دینی، به هوش مصنوعی اعتماد کرد؟

وی با بیان اینکه از نظر او چنین جایگزینی امکان پذیر نیست، گفت: از نظر بنده، این مسئله نمی تواند اتفاق بیفتد. هوش مصنوعی برای سه هدف اول می تواند تا حدی مورد استفاده قرار گیرد. احتمال خطا یا اشتباه در هر منبعی وجود دارد، اما در امور ایمانی و باور دینی ما نمی توانیم نسبت به خطا ها و اشتباه هایی که رخ می دهد چشم پوشی کنیم.

واعظی با اشاره به سازوکار فعالیت هوش مصنوعی اظهار کرد: الگوریتم هایی که هوش مصنوعی دارد به گونه ای نیست که هوش را موظف به استفاده از محتوای صحیح و مطابق با واقع کند. هوش مولد متن، سازوکارش این است که نشانه به نشانه مطالب را کنار هم قرار می دهد و پیش بینی می کند پاراگراف بعدی چه باشد.

وی افزود: الگوریتم های این چت بات ها مبتنی بر این هستند که متنی باورپذیر و پذیرفتنی ارائه دهند، نه متنی که لزوماً درست و مطابق با حقیقت باشد. بار ها اتفاق افتاده است که چت جی پی تی جعل کرده یا منبعی را معرفی کرده که اصلاً وجود نداشته است. فعلاً چت باتی نداریم که اگر مطلبی را نادرست تشخیص داد، آن را ارائه نکند و همچنین ممکن است منبعی را ذکر کند که وجود خارجی ندارد.

استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به حجم عظیم داده های موجود در اختیار چت بات ها گفت: حجم عظیم داده ها در دست چت جی پی تی، بیشتر از مطالب غلط است و این سامانه به همه آنچه در اینترنت در دسترس است رجوع می کند. هیچ کس نمی تواند بگوید میزان مطالب باطل در این «بیگ دیتا» بیشتر از مطالب درست است؛ اتفاقاً برعکس، میزان محتوای درست بیشتر از مطالب غلط است.

واعظی در پایان خاطرنشان کرد: به همین خاطر، هوش مصنوعی برای سه هدف اول که گفتم خوب و مفید است و می تواند کاملاً مؤثر باشد، اما برای هدف چهارم، یعنی اینکه باور و اعتقاد خود را از مطالبی که گاهی جعلی هستند بگیریم، قابل اعتماد نیست. هوش مصنوعی به دلیل همین خطا ها هیچ وقت جای عالم دینی را در باور سازی و پشتوانه عمل به شریعت نمی گیرد.