تشکیل یک سازوکار خرید تجمیعی با مشارکت مصرف کنندگان عمده

به گزارش خبرگزاری صدا وسیما، نخستین گردهمایی بررسی و تحلیل چالش های زنجیره تأمین و توسعه صنعت چاپ و بسته بندی به همت اتحادیه صنف چاپخانه داران و صحاف تهران و اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان صنعت چاپ ایران در اتاق بازرگانی تهران برگزار شد.

ابتدای این نشست، بابک عابدین، با اشاره به مهم ترین مشکلات فعلی این صنعت گفت: مهم ترین موضوعی که امروزه صنعت چاپ با آن دست وپنجه نرم می کند، مواد مصرفی، به خصوص در بخش سلولزی و مشخصاً کاغذ و مقواست، در بحث زنجیره ارزش و قیمت تمام شده، حدود 75 تا 80 درصد قیمت تمام شده یک کالای بسته بندی به مواد اولیه مربوط می شود. بنابراین، چالش اصلی ما در این بخش، نبود ثبات در نرخ این کالاهاست.

عابدین با اشاره به نوسانات شدید بازار کاغذ و مقوا افزود: شرایط بازار به گونه ای شده که می توان آن را به یک وضعیت عجیب و غیرقابل پیش بینی تشبیه کرد؛ به عنوان مثال، ساعت حدود 11 صبح، با تغییر نرخ ارز، کاغذ در بازار قیمت گذاری می شود، اما ساعت دو بعدازظهر همان کاغذ دیگر در بازار موجود نیست. گویی کاغذ تبدیل به عصا می شود و دوباره در دست توزیع کنندگان عمده قرار می گیرد تا روز بعد، با مشخص شدن دوباره نرخ دلار، مجدداً به بازار برگردد و با نرخ جدید به فروش برسد.

وی ادامه داد: این در حالی است که حتی در شرایطی که نرخ ارز مثلاً از 25 به محدوده های بالاتر نزدیک شده، شاهد بوده ایم که طی دو یا سه هفته، کاغذ با نرخ هایی بسیار متفاوت از نرخ واقعی ارز عرضه شده است؛ به عنوان مثال، کاغذ با نرخ دلار 400 هزار تومان محاسبه شده، در حالی که مبنای قبلی آن حدود 200 هزار تومان بوده است.

عابدین با انتقاد از نبود انسجام در بدنه صنعت چاپ و بسته بندی گفت: متأسفانه در بدنه صنعت چاپ و بسته بندی هنوز انسجام لازم ایجاد نشده است تا بتوانیم به عنوان یک مجموعه واحد درباره مسائل و مشکلات این زنجیره صحبت و از منافع صنعت دفاع کنیم.

وی افزود: خیلی ها صنعت چاپ و بسته بندی را صنایع پایین دستی می دانند، اما من معتقدم ما صنایع بالادستی هستیم؛ زیرا این صنعت تقاضا را در بازار ایجاد می کند. وقتی تقاضای ما وجود نداشته باشد، بسیاری از بخش های دیگر که برای تأمین نیاز ما فعالیت می کنند نیز نمی توانند در بازار زنده بمانند.

به گفته عابدین، در واقع، چاپ و بسته بندی در نقطه بسیار مهمی از زنجیره قرار دارد و اگر این بخش تضعیف شود، آثار آن در بخش های مختلف زنجیره تأمین و تولید دیده خواهد شد.

عابدین در ادامه به وضعیت بازار کاغذ و مقوا اشاره کرد و گفت: مشکلی که امروز به وجود آمده این است که در بخشی از زنجیره تأمین، یعنی واردکنندگان کاغذ، توزیع کنندگان و فعالان حوزه بازرگانی، انسجام بیشتری شکل گرفته است؛ در حالی که چنین انسجامی در بخش چاپ و بسته بندی وجود ندارد.

وی افزود: واردکنندگان عمده کاغذ و مقوا نوعی انسجام میان خود ایجاد کرده اند و قیمت کاغذ در بازار تقریباً با یک رویه مشخص عرضه می شود. به عنوان نمونه، مقوای ایندربرد که روز گذشته حدود 520 تا 530 هزار تومان قیمت داشت، در مقطعی فروش آن به طور کامل متوقف شد.

عابدین با بیان اینکه درباره کاغذ نیز امروز اختلاف قیمت ها بسیار محدود است و گاهی نهایتاً با اختلاف 10 تا 20 هزار تومان می توان همان کالا را خریداری کرد، گفت: این نشان می دهد که در بازار کاغذ و مقوا، نوعی انسجام در سمت عرضه وجود دارد و کالا با قیمت هایی نزدیک به یکدیگر عرضه می شود.

وی تأکید کرد: در چنین شرایطی، ما عملاً اختیار چندانی برای اعتراض یا اثرگذاری بر قیمت نداریم؛ زیرا عرضه در اختیار تعداد محدودی از فعالان است و تقاضا نیز بالاست. بنابراین، امکان تعیین نرخ روزانه برای کاغذ و مقوا وجود دارد.

عابدین در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نحوه قیمت گذاری و صدور فاکتور در بازار کاغذ گفت: موضوع دیگری که فکر می کنم همه دوستان در جریان آن هستند، تفاوت میان مبلغ درج شده در فاکتور و مبلغ واقعی پرداختی است، گاهی فاکتور هایی برای چاپخانه داران صادر می شود که قیمت کاغذ در آنها مثلاً به ازای هر کیلو 130 هزار تومان ثبت شده، اما مابه التفاوت آن تا قیمت واقعی، که ممکن است به 500 یا 550 هزار تومان برسد، از طریق حساب های دیگر دریافت می شود.

او افزود: این مابه التفاوت ممکن است به شکل افزایش وزن کاغذ در فاکتور یا دریافت مبلغی خارج از فاکتور اتفاق بیفتد و فکر می کنم بسیاری از دوستان حاضر در این جمع با چنین مسئله ای مواجه بوده اند.

عابدین تصریح کرد: اگر کاغذ با یک نرخ مشخص وارد کشور شده است، من نمی گویم سود بازرگانی و هزینه تأمین مالی و قدرت خرید بازرگان باید از بین برود؛ اما دیگر نباید کاغذ با نرخ هایی معادل دو برابر نرخ ارز محاسبه شود، صرفاً به این دلیل که عرضه در اختیار تعداد محدودی است و تقاضا نیز وجود دارد.

وی با اشاره به رفتار برخی فعالان صنعت اظهار کرد: بسیاری از ما وقتی به صورت فردی و انفرادی فکر می کنیم، ممکن است منافع خودمان را در اولویت قرار دهیم. برای مثال، ممکن است فردی کارت بازرگانی داشته باشد، سهمیه ای برای خود ایجاد کرده باشد و کاغذ و مقوای مورد نیاز پروژه های خودش را تأمین کند.

عابدین ادامه داد: در چنین شرایطی، وقتی مواد اولیه مورد نیاز خودمان را با قیمت بازار تأمین کرده ایم، ممکن است دیگر انگیزه ای نداشته باشیم که برای کاهش قیمت و بهبود شرایط برای سایر فعالان صنعت تلاش کنیم.

وی گفت: حتی خود من نیز اگر در چنین شرایطی قرار بگیرم، ممکن است بگویم وقتی برای پروژه های خودم کاغذ و مقوا دارم و آن را با همین نرخ محاسبه می کنم، چرا باید برای دیگران وارد میدان شوم و تلاش کنم قیمت را پایین بیاورم؟

او تأکید کرد: به نظر من بخشی از مشکل به همین تفکر شخصی و فردی بازمی گردد؛ یعنی در شرایطی که انسجام لازم وجود ندارد، منافع جمعی فدای منافع فردی می شود.

عابدین در ادامه با اشاره به قیمت مقوای ایندربرد گفت: برای مقوای ایندربرد، قیمت حدود 580 دلار مطرح است و در شرایط مختلف، میانگین قیمت تحویل آن حدود 890 دلار عنوان می شود، قیمت حمل یک تراک 22 تنی تا تهران نیز حدود 5 هزار دلار است. بنابراین، وقتی هزینه های مختلف واردات، حمل، تأمین مالی و سایر هزینه ها را در نظر می گیریم، باید بررسی شود که قیمت نهایی کالا بر چه مبنایی تعیین می شود.

او ادامه داد: امروز اگر قیمت را به دلار محاسبه کنیم، باید مشخص باشد که این کالا با چه نرخ ارزی وارد شده، چه میزان هزینه به آن اضافه شده و نهایتاً قیمت تمام شده آن برای مصرف کننده چقدر است.

عابدین در ادامه به فرآیند تخصیص ارز و ثبت سفارش اشاره کرد و گفت: در این بخش نیز شرایط طی سال های اخیر تغییر کرده است. من وارد جزئیات فعالیت چاپخانه دار نمی شوم، اما در حوزه تخصیص ارز، امروز ممکن است تخصیص ها با فاصله های 10، 20 یا حتی 30 روزه انجام شود و در مجموع فرآیند طولانی تری شکل بگیرد.

وی افزود: بسیاری از فعالان ما نیز مواد اولیه را به صورت مدت دار خریداری می کنند؛ برای مثال، چهارماهه، پنج ماهه یا شش ماهه و حتی به صورت روزشمار. در مقطعی، چک ها و تخصیص ها نیز به تدریج به روز شدند و از دوره های طولانی تر به دوره های هفتگی و روزانه نزدیک شدند.

عابدین ادامه داد: ثبت سفارش نیز در مقاطعی باز و بسته می شود، همین چند روز پیش، سهمیه باز شد و امکان ثبت سفارش فراهم شد. اما در کنار این فرآیند، افرادی نیز هستند که مانند خرید خودرو، پشت کامپیوتر می نشینند و سهمیه ها را به سرعت ثبت سفارش می کنند.

وی با اشاره به تجربه حضور در دفتر یکی از مسئولان این حوزه گفت: ما در دفتر آقای ترحمی بودیم و خود ایشان نیز در جریان فرآیند تخصیص ارز قرار داشتند. بنابراین، این مسائل در فرآیند تأمین مواد اولیه و واردات باید به صورت دقیق مورد بررسی قرار گیرد.

عابدین همچنین با اشاره به نرخ ارزی که برای واردات برخی مواد اولیه مورد استفاده قرار می گیرد، گفت: بخشی از این کالا ها با نرخی پایین تر از نرخ ارز آزاد وارد می شوند و در برخی موارد، نرخ هایی در محدوده 160، 170، 180 یا 190 هزار تومان مطرح است؛ در حالی که نرخ ارز در بازار مبادله ای یا آزاد متفاوت است.

وی تأکید کرد: مجموعه این شواهد نشان می دهد که در نقطه تأمین کاغذ و مقوا، نوعی همبستگی و انسجام در زنجیره تأمین وجود دارد، اما در بخش چاپ و بسته بندی چنین انسجامی شکل نگرفته است.

عابدین در ادامه گفت: البته تعدادی از واحد های تولیدی ما آن قدر قوی هستند که خودشان نیازهایشان را تأمین می کنند و توانسته اند برای مواد اولیه مورد نیاز خود راهکار هایی پیدا کنند. اما ما باید به کل صنعت چاپ و بسته بندی نگاه کنیم، نه فقط به واحد های بزرگ و قدرتمند.

وی افزود: امروز باید توجه داشته باشیم که هرچه صنعت چاپ و بسته بندی ضعیف تر شود، همه ما در مجموع ضعیف تر خواهیم شد. در مقابل، هرچه این صنعت قوی تر و پویاتر باشد، طبیعتاً امکان توسعه بیشتری نیز فراهم خواهد شد.

عابدین با اشاره به پیشنهاد های خود برای حل مشکلات صنعت گفت: من پیشنهاد هایی دارم، اما نمی خواهم تمام زمان جلسه را به بیان آنها اختصاص دهم. به نظرم ابتدا باید درباره مسائل و مشکلات موجود گفت و گو کنیم تا ببینیم چه ایده ها و راه حل هایی می توان از این نشست استخراج کرد.

وی افزود: پس از آن می توانیم این موضوعات را در سطح کلان و با حضور تعداد بیشتری از فعالان صنعت و همچنین نمایندگان سازمان ها و دستگاه های تصمیم گیر پیگیری کنیم.

او در پایان تأکید کرد: هدف این است که از چنین نشست هایی، ایده ها و راهکار های عملی بیرون بیاید و بتوانیم با انسجام بیشتر، مسائل زنجیره تأمین، قیمت مواد اولیه و توسعه صنعت چاپ و بسته بندی را در سطوح بالاتر دنبال کنیم.

در ادامه این نشست دیگر حاضران درباره چالش ها، فرصت ها و راهکار های توسعه زنجیره تأمین و صنایع چاپ و بسته بندی ،به طرح نکات و موضوعات خود درباره زنجیره تامین و توسعه صنعت چاپ پرداختند.