سالمندی یک سرمایه عظیم ملی است

حسین باقری، عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی، ضمن واکاوی ابعاد مختلف پدیده سالمندی در ایران، به تبیین ضرورت های مدیریت این دوران با رویکرد علمی و دینی پرداخت و درباره چالش ها و ضرورت های مدیریت پدیده سالمندی اظهار کرد: با توجه به روند تغییرات جمعیتی، تا چند سال آینده پنجره جمعیتی ایران بسته شده و پیش بینی می شود تا سال 1430، 30 درصد از جمعیت کشور را سالمندان تشکیل دهند. وی با اشاره به تبعات اقتصادی این روند بیان کرد: صندوق های بازنشستگی در حال حاضر نیز وابستگی شدیدی به بودجه دولت دارند و روند سالمندی جمعیت می تواند بار مالی بسیار سنگینی بر دوش کشور بگذارد، با این حال سالمندی نباید به معنای ناتوانی مطلق تلقی شود، زیرا بسیاری از سالمندان همچنان در جامعه فعال و تأثیرگذار هستند. باقری به چالش های روان شناختی و اجتماعی اشاره کرد و گفت: جامعه به صورت ناخودآگاه با نگاهی منفی به سالمندان می نگرد که به آن تبعیض سنی یا ایجی سم (Ageism) گفته می شود؛ این نگاه که برپایه کاهش توان تولیدی و زایشگری است منجر به حذف سالمندان از مسئولیت ها و سوءرفتار با آن ها می شود. این استاد دانشگاه درباره افسردگی در سالمندی بیان کرد: اگرچه نشانه های بالینی آن مانند انزوا، کاهش انرژی و ناامیدی مشابه جوانان است، اما ریشه ها و عوامل ایجادکننده آن متفاوت است و اغلب ناشی از احساس پوچی یا ناامیدی از اثرگذاری در گذشته می باشد. آموزش هنر سالم پیر شدن و برنامه ریزی از سنین میانی برای سرمایه گذاری های جسمی، روانی و اجتماعی در دوران سالمندی از ضرورت های اساسی است. عضو هیئت علمی دانشگاه فردوسی مشهد درباره مراقبت و نگهداری از سالمندان تصریح کرد: اولویت همواره با مراقبت در بستر خانواده است و مراکز سالمندان باید تنها به عنوان گزینه ثانویه برای شرایط خاص نظیر زوال عقل یا نیاز به خدمات پزشکی ویژه در نظر گرفته شوند. این روانشناس افزود: شورای ملی سالمندان دوره های آموزشی مشخصی را برای مراقبان رسمی و غیررسمی، از جمله اعضای خانواده، تعریف کرده است که قرار است از مهرماه رونمایی شود تا از این طریق توانمندسازی مراقبان در مدیریت استرس و فرسودگی و ارائه خدمات باکیفیت محقق شود. وی اظهار کرد: اجتماعات روزانه برای تعاملات اجتماعی، استفاده از فناوری و پزشکی از راه دور برای کنترل سلامت و بهره گیری از شبکه های مجازی جهت جلوگیری از انزوای سالمندان ایجاد شود. سالمندان در بازه سنی 60 تا 70 سالگی در اوج هوش متبلور، تحلیل گری و خردمندی هستند و سازمان ها نباید آن ها را بلافاصله پس از بازنشستگی حذف کنند، بلکه باید از آن ها به عنوان پیشکسوتان علمی یا مشاور بهره برد تا هویت و اعتمادبه نفس آن ها حفظ شود. باقری ضمن اشاره به حوزه مغفول مانده اقتصاد سالمندی و فرصت های کارآفرینی، بر اقداماتی مانند طراحی شهرهای دوستدار سالمند، مناسب سازی فضاهای شهری، ترویج دوره های آمادگی برای بازنشستگی در سازمان ها از دو تا چهار سال پیش از موعد، و تمرکز بر سمن ها و اجتماعات محلی برای ایجاد محیط های تعاملی تأکید کرد و افزود: سالمندی یک سرمایه عظیم ملی است که در صورت بی برنامگی به تهدید و در صورت مدیریت صحیح از طریق آموزش، مناسب سازی و بهره گیری از تجربه می تواند به یک فرصت تبدیل شود.

نگاه قرآن به پدیده سالمندی

این متخصص روان شناسی با تأکید بر اینکه تکریم والدین یکی از سفارش های صریح قرآن کریم است، گفت: تعالیم دینی و قرآنی با معرفی سالمندان به عنوان برکت خانواده، می تواند چارچوب ذهنی مراقبت را از بار اضافی به فرصت ثواب تغییر داده و به مدیریت فشار مراقبت و کاهش اضطراب در میان اعضای خانواده کمک کند. وی اظهار کرد: برپایه شواهد پژوهشی، هرگاه تک تک اعضای خانواده در ارتباط با سالمند به گونه ای مؤثر نسبت به پدیده سالمندی آگاهی و آموزش یابند، اعضا بهره فراوان می برند و امکان مراقبت مطلوب تر نیز فراهم می شود. باقری با بیان اینکه ساختار مراقبت معمولاً شامل یک مراقب اصلی و سپس مراقبان سطح دو و سه است، افزود: دستیابی به وضع ایده آل که مداخله از مراقب اولیه به تک تک اعضا منتقل شود، به صورت ناگهانی امکان پذیر نیست؛ ازاین رو پیشنهاد می شود دوره هایی راه اندازی شود که مراقبان اصلی در آن ها شرکت یابند و تقسیم کار تدوین شود. وی با طرح این پرسش که فشار یادشده را یک نفر چگونه تحمل نماید، بیان کرد: ذهنیت ما نسبت به این موضوع غالباً منفی است؛ ولی اگر سالمندان و مراقبان آموزش یابند، کیفیت تعاملات بهتر می شود. اگر نگاه اسلامی را داشته باشیم که سالمندان و کودکان شیرخوار برکت خانواده اند و خدمت و احترام به والدین مصداق ذخیره ثواب است، بار روانی مراقبت به شدت تعدیل می یابد. باقری با معرفی صبر، توکل، انس با قرآن و محاسبه نفس برای درمان افسردگی سالمندان گفت: پژوهش ها نشان داده است که افراد دارای نگرش های دینی و مذهبی، به سبب دیدگاهی که دین به دنیا و جهان دیگر اعطا می کند، معناداری بیشتری در رفتارها و توانمندی بهتری در پذیرش اختلالات و تنهایی دارند. دین پاداش و جزا را منحصر به دنیا نمی بیند؛ همین امر باعث می شود سالمندان دیندار کارهای خیر مانند وقف را به مثابه ثواب جاری تلقی کنند.

مسئله ازدواج مجدد در دوره سالمندی

این استاد دانشگاه به موضوع ازدواج سالمندان پرداخت و با تأکید بر پذیرش این اصل که سالمند پس از فوت همسر ممکن است به فکر آغاز زندگی جدید بیفتد، بیان کرد: این افراد معمولاً با دو مانع روبه رو می شوند؛ یکی تردید در تصمیم گیری و دیگری احساس گناه نسبت به همسر قبلی؛ فقدان همسر در دوره سالمندی به سبب کیفیت روابط بلندمدت، یک سوگ سنگین و حتی تروما است. باقری با بیان اینکه در فرهنگ ایرانی بسیاری از مراقبان، همسران و سپس فرزندان هستند، افزود: ازدواج مجدد در صورت انتخاب مناسب و با مقاصد سالم از قبیل تأمین سلامت روان و همدمی، نه منافع مالی، می تواند سلامت روان سالمند را تأمین و از انزوا بکاهد. اگر سالمند واقعاً به این ازدواج نیاز داشته باشد، خانواده درمانی به اطرافیان کمک می کند تا نیازهای پدر یا مادر را بپذیرند. وی در پایان گفت: مدیریت اثر اطرافیان بسیار مهم است؛ چرا که واکنش فرزندان متفاوت است، در مواردی ازدواج دو سالمند با وضعیت های اقتصادی تکمیل کننده می تواند بسیاری از مسائل مراقبتی و مالی را حل نماید؛ اصل ازدواج مجدد سالمندان اصلی پذیرفته شده و قابل دفاع از منظر روان شناختی است، مشروط به انتخاب مناسب و اهداف سالم. انتهای پیام