کالبدشکافی حکمرانی فضای مجازی؛ از تبیین «فناوری قدرت» تا نقد موازی کاری های نهادی

به گزارش خبرگزاری صدا و سیما، در این نشست، ضمن بررسی سیر تاریخی تبدیل اینترنت به ابزاری برای تثبیت قدرت هژمونیک آمریکا و «سرمایه داری نظارتی»، جایگاه استراتژیک فضای مجازی به عنوان «فناوری قدرت» تبیین شد. همجنین دکتر ابوالحسن فیروزآبادی، دکتر احسان کیان خواه، دکتر محمدصادق فراهانی و دکتر محمدحافظ حکمی به عنوان سخنرانان اصلی به تبیین الزامات بازآرایی این ساختار پرداختند.

فضای مجازی؛ فراتر از ابزار، در مسیر «فناوری قدرت»

دکتر احسان کیان خواه، دبیر سابق شورای اجرایی فناوری اطلاعات، با تأکید بر تأثیر عمیق فناوری های نوین بر آحاد جامعه، اعلام کرد: فضای مجازی از سطح یک ابزار ساده فراتر رفته و به معنای شکل گیری یک عالم جدید زیست انسانی نزدیک شده است. 

وی تصریح کرد: این بستر در واقع مجموعه ای از «فناوری های قدرت» است که مایه ایجاد انسجام و شکل گیری اراده در سطوح ملی و بین المللی است. به گفته وی، فلسفه تشکیل شورای عالی فضای مجازی، صرفاً مدیریت فنی نبوده، بلکه هدف اصلی، حکمرانی بر «خلق جدید تعاملات انسانی» در چارچوب انقلاب اسلامی است.

نقد نگاه «صفر و صدی» و میراث سیاسی دهه 90
در ادامه این نشست، دکتر محمدحافظ حکمی، معاون فناوری و امور بین الملل وزارت ارتباطات، با اشاره به پیشرو بودن ایران در تأسیس نهاد بالادستی برای تنظیم گری فضای مجازی، از رویکردهای تقلیل گرایانه در این حوزه انتقاد کرد. وی هشدار داد که تبدیل فضای مجازی به ابزاری برای تحلیل «برد و باخت» جریان های سیاسی در انتخابات دهه 90، منجر به شکل گیری نگاهی صفر و صدی و تعصبی شده است. حکمی تأکید کرد که این نگاه سطح نگر، مانع از اتخاذ سیاست گذاری های دقیق و امین شده و در نتیجه، پنجره های طلایی فرصت در این عرصه را از بین برد.

چالش های ساختاری؛ تعدد نهادها و بحران موازی کاری
در بخشی دیگر از این نشست، دکتر محمدصادق فراهانی، معاون حقوقی و امور مجلس مرکز ملی فضای مجازی، تکثر نهادهای تصمیم گیر را نخستین مسئله جدی در حکمرانی فضای مجازی برشمرد. وی با اشاره به اینکه به رغم تأکیدات رهبری بر انحلال نهادهای موازی، همچنان شاهد شکل گیری ستادها و کارگروه های جدید در دولت های مختلف هستیم، تشکیل ستادهایی نظیر «ستاد هوش مصنوعی» و «ستاد ساماندهی فضای مجازی» را مصادیق این تکثر دانست.

همپوشانی صلاحیت ها؛ مانعی در برابر تنظیم گری شفاف
دکتر فراهانی همچنین همپوشانی صلاحیت ها و غیبت تقسیم کار شفاف را دومین چالش جدی دانست. وی به عنوان نمونه، ایجاد کارگروه ویژه اقتصاد دیجیتال را موازی با کمیسیون عالی تنظیم مقررات و ایجاد نهادهای جدید را موازی با کمیسیون عالی امنیت فضای مجازی دانست. وی تأکید کرد: این آشفتگی ساختاری و نبود تفکیک دقیق وظایف، باعث شده است تا سیاست گذاری های کلان با اختلال مواجه شده و اثرگذاری نهادهای متولی کاهش یابد.

بحران موازی کاری و همپوشانی صلاحیت های نهادی
در بخش پایانی، دکتر محمدصادق فراهانی، معاون حقوقی و امور مجلس مرکز ملی فضای مجازی، تکثر نهادهای تصمیم گیر را نخستین مسئله جدی در حکمرانی فضای مجازی برشمرد. وی با اشاره به اینکه به رغم تأکیدات رهبری بر انحلال نهادهای موازی، همچنان شاهد شکل گیری ستادهای جدید در دولت ها هستیم، تشکیل ستادهایی نظیر «ستاد هوش مصنوعی» و «ستاد ساماندهی فضای مجازی» را مصادیق این تکثر دانست. فراهانی همچنین همپوشانی صلاحیت ها (مانند موازی کاری کارگروه اقتصاد دیجیتال با کمیسیون تنظیم مقررات) را مانعی در برابر تنظیم گری شفاف دانست که باعث اختلال در سیاست گذاری های کلان کشور شده است.