مردم، مقاومت و استقلال؛ سه ضلع قدرت ملی در روایت راهبردی رهبر معظم انقلاب

به گزارش ایکنا، شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، تحلیل راهبردی پیام مقام معظم رهبری به مناسبت هفته دفاع مقدس و سالگرد شهادت سید حسن نصر الله (رضوان الله تعالی) را منتشر کرد.

متن این بیانیه تحلیلی به شرح ذیل است:

مقدمه

پیام رهبر معظم انقلاب به مناسبت هفته دفاع مقدس و دومین سالگرد شهادت سید حسن نصر الله (ره) از متون قابل توجه برای شناخت منظومه فکری جهان بینی تاریخی و شیوه تحلیل تحولات از سوی رهبر معظم انقلاب است. اهمیت در نحوه پیوند دادن گذشته، حال و آینده و در چگونگی تبدیل مناسبت تاریخی به تحلیل کلان از هویت قدرت مقاومت و آینده کشور است.

ساختار کلی پیام بر حرکت روایی استوار است ابتدا گذشته ایران و شرایط پیش از انقلاب بازخوانی می شود، سپس انقلاب و دفاع مقدس به عنوان نقطه تغییر مسیر تاریخی کشور تبیین می گردد. وضعیت امروز با گذشته مقایسه می شود، نقش مردم و مقاومت مورد تأکید قرار می گیرد و در نهایت این روایت به جبهه مقاومت و افتق آینده متصل می شود. از این جهت پیام را می توان متنی دانست که در آن تاریخ برای فهم حال، مقاومت برای تبیین قدرت و امید برای ساخت آینده به کار گرفته شده است.

بخش اول ـ تاریخ نگری و تفسیر دفاع مقدس به عنوان ایام الله

یکی از نخستین و برجسته ترین ویژگی های پیام نگاه تاریخی و در عین حال دینی به حوادث است. آغاز پیام با آیه شریفه «وَ ذَکِّرْهُم باَیّامِ الله» نشان می دهد که دفاع مقدس در ذهنیت رهبر معظم انقلاب بخشی از «ایام الله» و از رخدادهایی است که باید از خلال آنها نسبت میان ایمان، اراده انسان و سنت های الهی در تاریخ را فهم کرد. بازخوانی دوران پیش از انقلاب نیز با همین رویکرد انجام می شود. در پیام خاطره ملی شدن صنعت نفت، کودتای آمریکایی و دخالت بیگانگان در سرنوشت کشور در کنار وضعیت عمومی وابستگی قرار می گیرد. هدف از این بازخوانی ایجاد چارچوب تفسیری برای فهم چرایی انقلاب و اهمیت استقلال است.

این نگاه نشان می دهد که در منظومه فکری رهبری تاریخ سرمایه هویتی و راهنمای تصمیم گیری امروز است. جامعه باید بداند از چه وضعیتی عبور کرده، چه هزینه هایی برای استقلال پرداخته و چه عواملی موجب حفظ مسیر آن شده است. از همین رو دفاع مقدس نیز به عنوان ادامه همان نقطه تاریخی یعنی مقابله با سلطه و حفظ استقلال تفسیر می شود.

بخش دوم ـ منطق مقاومت و استعاره «ققنوس»

یکی دیگر از محورهای مهم و اصلی و برجسته ترین استعاره پیام تصویر ققنوس است. تعبیر «ققنوس وار برخاستن» در واقع خلاصه ای از منطق مقاومت در این پیام است. نظام اسلامی در روایت ارائه شده پس از جنگ تحمیلی از دل فشار و آتش برومندتر و قوی تر ظاهر شده است.

این تغییر حامل تحلیل راهبردی است. در این نگاه بحران و فشار خارجی الزاماً به تضعیف منجر نمی شود. اگر نظام از ظرفیت هویتی ایمانی و اجتماعی کافی برخوردار باشد فشار می تواند موجب افزایش انسجام، تجربه خوداتکایی و قدرت شود.

به همین دلیل دفاع مقدس در پیام به عنوان مدرسه ای برای تولید قدرت معرفی می شود. کشوری که در آغاز جنگ با دستان خالی، وارد میدان شد در روایت پیام به نقطه ای رسیده که دشمن متجاوز خود در برابر حملات به دنبال جان پناه و پایان جنگ است.

در نتیجه مقاومت در این منظومه فکری نوعی راهبرد تاریخی است که بر اساس آن تهدید باید به فرصت، فشار به تجربه و بحران به قدرت تبدیل شود. این نگاه یکی از مهم ترین مؤلفه های قابل استخراج از شخصیت فکری رهبری در این پیام است.

بخش سوم ـ عزت استقلال و تغییر جایگاه ایران

بخش مهم دیگری از پیام بر مقایسه میان آن روزها و این روزها استوار است. در توصیف گذشته، مفاهیمی مانند عقب ماندگی، وابستگی ذلت خواری و بدنامی برجسته می شود و در توصیف وضعیت امروز، مفاهیمی مانند پیشرفت، عزت، استقلال و اعتبار قرار میگیرد. این تقابل در واقع بیانگر معیار مهم در اندیشه سیاسی پیام است. استقلال و عزت معیارهای اصلی سنجش تحول تاریخی کشورند. در این چارچوب انقلاب اسلامی تغییر در موقعیت تاریخی ایران معرفی می شود، بنابراین دستاورد انقلاب در این روایت در توانایی کشور برای تصمیم گیری مستقل دفاع از منافع خود و ایفای نقش مؤثر در تحولات منطقه ای و بین المللی معنا پیدا می کند. اشاره پیام به قدرت دفاعی و تغییر شرایط در خلیج فارس و تنگه هرمز نیز در همین چارچوب قابل فهم است. مقایسه میان گذشته ای که نیروهای خارجی در آب های ایران حضور داشتند و وضعیت کنونی، در واقع برای نشان دادن تغییر موازنه اراده و قدرت به کار گرفته شده است.

قدرت مطلوب در این پیام قدرتی است که با استقلال عزت و دفاع از حق پیوند خورده باشد. قدرت ابزاری برای حفظ هویت و استقلال است.

بخش چهارم ـ مردم سرمایه اجتماعی و مفهوم قدرت ملی

یکی از ویژگی های برجسته پیام جایگاه ویژه ای است که برای مردم قائل می شود. مردم در این متن یکی از عناصر اصلی قدرت و مقاومت معرفی می شوند. حضور گسترده مردم در میدان ها و خیابان ها، اعلام آمادگی و همراهی اجتماعی با رزمندگان در واقع به عنوان بخشی از قدرت ملی و عامل تأثیرگذار بر محاسبات دشمن مطرح می شود. این بخش نشان می دهد که در این منظومه فکری امنیت و قدرت ملی تنها در قدرت نظامی خلاصه نمی شود.

اعتماد، همبستگی حضور اجتماعی و آمادگی عمومی نیز بخشی از قدرت کشور هستند.

توجه به تنوع اقوام در کنار مفهوم حضور ملی نیز قابل توجه است. جامعه ای متکثر از نظر قومی و اجتماعی در صورت برخورداری از هویت مشترک و هدف مشترک می تواند به نیروی منسجم تبدیل شود. در اینجا «وحدت ملی» به معنای قرار گرفتن تفاوت ها در چارچوب مشترک ملی و ارزشی است.

اشاره به حضور زنان نیز این نگاه را تکمیل می کند. زنان در پیام یکی از کنشگران میدان مقاومت معرفی می شود. تأکید بر اینکه زنان در برخی عرصه های شجاعت از مردان پیشی گرفته اند تصویری از مشارکت فعال اجتماعی آنان ارائه می کند.

از این منظر پیام دارای نوعی مردم شناسی قدرت است؛ یعنی قدرت ملی را حاصل پیوند میان توان دفاعی اراده اجتماعی، هویت مشترک و آمادگی عمومی می داند.

بخش پنجم ـ سید حسن نصرالله و الگوی رهبری در جبهه مقاومت

بخش مربوط به شهید سید حسن نصر الله از نظر شناخت معیارهای مطلوب رهبری اهمیت ویژه ای دارد. توصیف او با مفاهیمی مانند خیرخواهی برای مردم صداقت، حلاوت بیان، شجاعت، اقدام و توانایی اثر گذاری بر قلوب مردم انجام می شود.

این توصیف در واقع فراتر از تجلیل از شخصیت شهید است و تصویری از الگوی رهبری ارائه می کند. رهبر مطلوب در این روایت کسی است که هم با مردم ارتباط عاطفی و معنوی داشته باشد، هم صادقانه سخن بگوید و هم در میدان عمل شجاعانه تصمیم بگیرد.

قرار گرفتن «خطبه های صادقانه» در کنار «اقدامات شجاعانه» بسیار معنادار است. در این نگاه، سخن زمانی ارزشمند است که با عمل همراه باشد و عمل نیز زمانی ماندگار می شود که از منطق فکری و ارتباط مؤثر با مردم برخوردار باشد.

از سوی دیگر، پیوند دادن دفاع مقدس ایران با مقاومت لبنان نشان می دهد که رهبری، مقاومت را پدیده ای محدود به مرزهای ایران نمی بیند. دفاع مقدس در این روایت به تجربه ای تبدیل شده که در جبهه مقاومت استمرار یافته و شخصیت هایی مانند سید حسن نصرالله، سیدهاشم صفی الدین و دیگر مجاهدان آن را ادامه داده اند.

در نتیجه، شهید نصر الله در پیام به عنوان نماد پیوند ایمان، مردم، شجاعت، مقاومت و رهبری معرفی می شود.

بخش ششم ـ آینده نگری، امید و استمرار مسیر

پس از بازخوانی گذشته و توصیف وضعیت امروز پیام با امید به آینده پایان می یابد و تأکید می کند که روزهای آینده می تواند شکوهمندتر از روزهای کنونی باشد.

این نگاه نشان می دهد که روایت رهبری از دفاع مقدس و مقاومت صرفاً گذشته نگر نیست. گذشته باید به آینده متصل شود و تجربه های تاریخی به سرمایه ای برای حرکت های بعدی تبدیل گردند. حتی فقدان امام خمینی (رحمه الله علیه) و حضرت آیت الله العظمی خامنه ای (رحمه الله علیه) نیز در این چارچوب با مفهوم «میراث» پیوند می خورد؛ میراثی که در قالب عملکرد و کلمات هدایتگر آنان باقی مانده و می تواند مسیر نسل های بعد را روشن کند.

در اینجا امید با واقع گرایی و مسئولیت همراه است. آینده مطلوب از استمرار ایمان، مقاومت، مجاهدت حضور مردم و بهره گیری از تجربه های گذشته حاصل می شود. از همین رو پیام در پایان با مفاهیمی مانند «نصر»، «فتح» و «عزت» به یک افق معنوی و تاریخی ختم می شود.

جمع بندی و بیست نکته راهبردی پیام رهبر معظم انقلاب

این پیام را می توان متنی دانست که در آن تاریخ ایمان، مقاومت مردم قدرت و آینده در منظومه منسجم به یکدیگر متصل شده اند. دفاع مقدس در این روایت نقطه آغاز فرآیندی است که از مقاومت به قدرت و از قدرت به عزت و استقلال می رسد.

مهم ترین ویژگی قابل استخراج از این پیام نگاه تاریخی هویت محور مقاومت گرا و آینده نگر است. در این نگاه تهدید دشمن می تواند زمینه ای برای تقویت هویت و قدرت باشد؛ مردم عنصر فعال تاریخ اند؛ قدرت حاصل ایمان اراده، وحدت و توان دفاعی است و گذشته سرمایه ای برای ساخت آینده محسوب می شود.

برخی نکات کلیدی این پیام به شرح زیر است:

1.تقابل نور و ظلمت: پیام با آیه 5 سوره ابراهیم آغاز شده که تاریخ را میدان تقابل ظلمت استکبار و نور هدایت الهی می کند.

2. ماه مهر و جنگ تحمیلی: مهر یاد آور ایام الله و جنگ هشت ساله ای است که حزب بعث با توهم پیروزی چند روزه آغاز کرد.

3.دوران طاغوت و کودتا: اشاره به کودتای امریکایی ملی سازی نفت غارت 25 ساله و خلوت کردن خیابان ها با ارعاب.

4.نقش امام خمینی: انقلاب به رهبری امام خمینی بساط بایدها و نبایدهای سفیران مستکبر و شاه را برهم زد.

5.بازگشت ناپذیری دوران سیاه: دشمن آرزوی بازگشت به آن روزها را دارد ولی آن دوران گذشت و دیگر تکرار نمی شود.

6.جنگ اول مهم ترین اقدام دشمن: دشمن برای برگرداندن رود خروشان ملت جنگ تحمیلی اول را مهم ترین اقدام دهه نخست کرد.

7.ققنوس نظام و خصلت مستمر : نظام از آتش جنگ اول قوی تر برخاست و این خصلت در حوادث بعدی نیز مستمر شد.

8.دست خالی آغاز تهاجم کشور: در آغاز تهاجمات دستانی خالی از طاغوت به ارث برده بود و با امداد الهی به عزت رسید.

9.محاسبات دنیایی و الهی: دشمن ایران را قدرت چهارم می داند ولی محاسبات الهی آن را قدرت اول جهان می داند.

10. بدنامی گذشته و اعتبار کنونی: آن روزها عقب ماندگی و ذلت بود و امروز پیشرفت، عزت، استقلال و اعتبار در جهان اسلام و کل جهان.

11. عقب نشینی دشمن از دریا: ضربات رزمندگان و محافظان هرمز دشمن را از دریای عرب عقب رانده است.

12. حضور مردمی و آمادگی میلیونی: هفت ماه حضور مسئولانه جانفدایی بیش از 30 میلیون ایرانی و تکمیل ظرفیت پانصد هزار نفری در 100 دقیقه.

13. سبقت بانوان و انسجام اقشار: بانوان در برخی عرصه ها از مردان سبقت می گیرند و اقشار مختلف بر مواضع بحق خود پای می فشارند.

14. تنوع قومی و آمادگی مسلحانه: ایران مزین به اقوام متنوع است و آمادگی های مسلحانه آوردگاهی برای نام خودی و تنگ دشمن می سازد.

15.تلاش دشمن برای تضعیف عقبه: دشمن عقبه اجتماعی نظام را ضعیف میخواست ولی اقشار جامعه بر مواضع به حق خود ایستاده اند.

16. جای خالی رهبران و گنجینه هدایت: جای خمینی و خامنه ای شهید خالی است ولی گنجینه کلمات هدایت بخش آنان آینده را شکوهمندتر می کند.

17.گذشت 38 سال و روایت های صادقانه: پس از 38 سال روایت بازماندگان اسوه های عبادت، شجاعت مقاومت و انسانیت را چون ستارگان تاریخ نشان می دهد.

18.نصر الله امیر قهرمان عرب: نصرالله نام لبنان کوچک را به عظمت رساند و در تاریخ شامات پس از انبیاء و اوصیاء رجلی به عظمت او نبوده است.

19.تداوم راه نصر الله و دو سرنوشت: پرچم مقاومت در دست شیخ نعیم قاسم است، مجاهدان پرافتخار و سازشکاران مدفون و فراموش می شوند.

20.تاکید بر دعای نصرت و فتح: این یعنی نا امید نشوید، عقب نشینی نکنید مقاومت کنید و بدانید که پیروزی نهایی از آن جبهه حق است.

انتهای پیام