دفاع مقدس محرک استقلال در عرصه های علمی بود

دفاع مقدس هشت ساله، عرصه ای بود که نشان داد این باور «ما می توانیم» و جهاد علمی است که زمینه تحقق آرمان های انقلاب اسلامی را فراهم می کند. بنابراین، تجربه هشت سال دفاع مقدس علاوه بر آزمودن توان جوانان ایرانی در میدان دفاع از کشور، زمینه ای برای شکل گیری باور «ما می توانیم»، تقویت انگیزه استقلال خواهی و حرکت به سوی بومی سازی نیازهای علمی و فنی کشور فراهم کرد. در این راستا، خبرنگار ایکنا از اصفهان در گفت وگو با عصمت همتی، عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان استان اصفهان، به بررسی نسبت جهاد علمی با جهاد عملی در دوران دفاع مقدس پرداخته است که متن آن را در ادامه می خوانیم:

ایکنا ـ نسبت جهاد علمی با جهاد عملی در دوران دفاع مقدس چگونه تبیین می شود و این دو چه ارتباطی با یکدیگر داشتند؟

از وجوه مختلفی می توان به این مسئله نگاه کرد، ولی اهمیت چند نکته در این رابطه بیشتر است که می تواند مبنای تحلیل قرار گیرد. نخست اینکه، صدام و همراهان با این تفکر جنگ هشت ساله را به ایران تحمیل کردند که ایران به دلیل تغییر نظام سیاسی و در غیاب سران ارتش ضعیف شده است. بنابراین، می توان این کشور را در چند روز فتح کرد. به این ترتیب، آن ها جنگ را با همه قوا به ایران تحمیل کردند.

بدنه اصلی کسانی که به دفاع از کشور برخاستند، جوانانی از اقشار و مشاغل گوناگون بودند که بنابر ضرورت ایجادشده، برای دفاع از کشور تلاش کردند. در میانه درگیری، آنچه باعث شد همگی احساس کنند که می توانند در برابر برنامه ریزی قدرت های بزرگ ایستادگی کنند، رمز «ما می توانیم» بود.

درواقع، امام خمینی(ره) انقلاب را با همین شعار برای جوان ها مطرح کرد و این باور را در جامعه شکل داد. به این ترتیب، دفاع مقدس به عرصه ای برای تجلی باور «ما می توانیم» تبدیل شد. افرادی مانند شهید جهان آرا که در هیچ دانشکده افسری و نظامی آموزش ندیده بودند و عده ای جوان بدون تجربه جنگ های کلاسیک، موفق شدند خرمشهر را آزادسازی و نقشه های صدام را نابود کنند. در نتیجه، اولین پیامی که خودشان دریافت کردند، «ما می توانیم» بود. باور «ما می توانیم» به عرصه های دیگر نیز تسری یافت. بنابراین می توان گفت، اولین تأثیر دفاع مقدس بر جهاد علمی، تجربه و باور به «ما می توانیم» بود.

در مرحله بعد، جوانانی که ضربات دشمن به کشور را مشاهده کردند، معنای واقعی استقلال را نیز درک کردند؛ چراکه دشمن با موشک، هواپیماهای گوناگون و میراژهای فرانسوی به هر نقطه ای از کشور حمله می کرد؛ در حالی که ایران هواپیماهایی برای تلافی حملات داشت، ولی مهمات جنگی لازم را نداشت و نمی توانست از دیگر کشورها نیز دریافت کند.

جوانان دریافتند که اولین گام استقلال کشور، برآورده کردن نیازهای دفاعی است. بسیاری از جوانان، از کلاس های درس دانشگاه به جبهه رفته بودند؛ آنان دریافته بودند که با وجود داشتن علم و دانش، تا دستیابی به ابزاری برای افزایش قدرت فاصله بسیاری دارند. در نتیجه، نکته دوم این است که دفاع مقدس به جوانان مستعد هدف داد.

ایکنا ـ نیازهای ایجادشده در میدان جنگ چگونه به شکل گیری یا تقویت دستاوردهای علمی و فنی در کشور منجر شد؟ آیا می توان گفت دفاع مقدس، خود عاملی برای شتاب گرفتن بخشی از مسیرهای علمی کشور بود؟

تلاش برای استقلال کشور به جوانانی که در دفاع مقدس بودند، انگیزه داد؛ چراکه دریافتند ناتوانی علمی و وابستگی به دیگر کشورها، چه خفت و ذلتی به دنبال دارد و چه ظلم هایی را باید تحمل کرد. همچنین دریافتند، تحقق استقلال که از شعارهای اصلی انقلاب بود، در گام اول، وام دار توانمندی بومی در عرصه علم و فناوری است. به این ترتیب، رزمنده هایی که حضور در صحنه های دفاع مقدس را تجربه کرده بودند، بعد از جنگ در مراکز علمی، آموزشی و تحقیقاتی جذب شدند، یگان های موشکی و پهپادی را بنیان نهادند و فناوری های دفاعی را گسترش دادند.

نتیجه آن تلاش ها را امروز می توان به چشم دید؛ به طوری که در هر نقطه ای منفعت کشور به خطر بیفتد، می توانیم با همان زبان خطر به آن پاسخ دهیم. توانمندی امروز ایران در برابر ابرقدرت افسانه ای آمریکا و رژیم صهیونیستی و قدرتمندی در صحنه های بین المللی، مدیون تجربه ها، دردها، رنج ها و نداشتن قدرت پاسخگویی به دشمن در دفاع مقدس هشت ساله است. آن جوانان همه عمر خود را صرف تلاش برای رفع این نقیصه ها کردند.

امروز کشور ما به هر شیوه ای تهدید می شود، اما چنان قدرتی دارد که با وجود تهدیدها، هدف خود را محقق کند. اگر این امور در اختیار کشورهای غربی بود، تجهیزات این علم را از بین می بردند و این مسئله را در چند سال گذشته حل می کردند. در زمان حکومت پهلوی، محمدرضاشاه را ژاندارم و قدرت اول منطقه می دانستند، ولی درواقع، این القاب تا زمانی اعتبار داشت که حکومت پهلوی از منافع آمریکا در منطقه دفاع کند. بنابراین، اگر منافع ملت ایران با منافع آمریکا در تضاد بود، ابزار آمریکایی از دست ایرانیان خارج می شد. در نتیجه ایران باید صاحب ابزار و قدرت علمی بومی می شد تا بتواند از منافع خود دفاع کند.

اکنون، همه می دانند ملت ایران تا چه حد مدیون بزرگ مردانی است که سختی های دفاع مقدس را تحمل کردند؛ سپس جرقه های استقلال خواهی در فکر و دل آنان روشن شد تا با تلاش جهش های بزرگی در عرصه علم و فناوری کشور ایجاد کنند. این جهش در همه عرصه ها ایجاد شد. برای نمونه، پزشکانی که در دفاع مقدس هشت ساله در جبهه ها حضور داشتند، بعد از جنگ مهارت ها و توا نمندی های خود را افزایش دادند تا راهبردهای جدیدی با شیوه های ترکیبی در انواع جراحی ها و تولید انواع داروها ایجاد کنند.

امروز، ملت ایران خلاقیت، هدفمندی و مصمم بودن جوانان برای تثبیت و تحقق استقلال کشور، ایجاد انگیزه برای شروع تلاش در عرصه علم و صنعت و جبران عقب افتادگی های قبلی را مدیون دفاع مقدس هشت ساله است. اکنون می توان با افتخار مشاهده کرد که حتی آمریکایی ها از پهپاد شاهد 136 ایران برای بروزرسانی پهپادهای خود الگو می گیرند یا کشورهایی مانند اوکراین و روسیه درباره قابلیت های این فناوری خاص صحبت می کنند. هنگامی که ابزار جدیدی از دشمن به غنیمت گرفته می شود، می توان نمونه ای از آن را با مهندسی معکوس در مدتی کوتاه بومی سازی کرد.

ایکنا ـ آیا می توان جهاد علمی را یکی از پایه ها و زمینه های شکل گیری و پیشرفت جهاد عملی در دوران دفاع مقدس دانست؟

این نکته امروز عملیاتی شده است، به این معنا که جهاد علمی در کتاب ها، دانشکده ها و تدریس در مراکز علمی باقی نمانده، بلکه در عرصه عمل به فناوری ها و ابزارهای تأثیرگذار جنگی تبدیل شده است. دفاع مقدس به ما کمک کرد تا بفهمیم چه چیزی می خواهیم. کسانی که دفاع مقدس را به ثمر رساندند، در جهاد علمی نیز نقش آفرینی داشتند و در راستای آنچه می خواستند، تلاش کردند. این جنبه نظامی توانمندی های کشور ماست، اما در سایر عرصه ها، مانند هسته ای، نانو، پزشکی، دارو و... نیز حرفی برای گفتن داریم که در زمان خود آشکار خواهد شد.

در جنگ های اخیر، ابزارهای ساخته دست جوانان ایرانی را مشاهده کردیم که قدرت غلبه بر دشمن را برای ایران به ارمغان آورد. باور «ما می توانیم» و مشاهده ظلمی آشکار در جنگ هشت ساله، انگیزه انجام اقداماتی در راستای استقلال کشور را در جوانان ایجاد کرد. این ها وجوه ممتازی به شمار می روند که هیچ کدام، به تنهایی و با برنامه ریزی ایجاد نمی شود. از سوی دیگر، حتی می توان گفت، جنگ لطفی از سوی خداوند برای ملت ما بود که به خیر، پایان یافت.

امروز با افتخار می گوییم، موشک های فاتح، خرمشهر یا خیبر قابلیتی دارند که می توان آن ها را در حین عملیات به شیوه های گوناگون تغییر داد. هر کدام از این ابزارها برای ملتی که جوانانش در زمان پهلوی جرئت نداشتند برای انجام هیچ اقدامی تلاش کنند، دستاورد بزرگی است؛ چراکه به آنان گفته بودند فقط غربی ها هستند که می توانند نوآوری، خلاقیت و قدرت داشته باشند و هر انسانی در هر کجای این کره خاکی، باید تابع غربی ها باشد.

انقلاب اسلامی به مردم نشان داد که این باور غلط و استعماری است و خود غربی ها آن را به ملت ما القا کرده اند. انقلاب اسلامی به ملت ایران گفت می توانند کاری انجام دهند، اما دفاع مقدس صحنه ای برای تجربه و مواجهه عینی با «ما می توانیم» شد. پیروزی های شیرینی که جوانان ایرانی در مقاطعی از دفاع مقدس به دست آوردند، محرکی برای حرکت به سوی استقلال در عرصه دفاعی و علمی بود.

ایکنا ـ اگر بخواهیم سهم جهاد علمی و جهاد عملی را در شکل گیری و حفظ ظرفیت های ایران امروز بررسی کنیم، این دو را چگونه باید در کنار یکدیگر دید؟

جهاد علمی پایه جهاد عملی است، به این معنا که بدون جهاد علمی، جهاد عملی به نتیجه نمی رسد و اصلاً ممکن نیست. پیش تر این مسئله را تبیین کردم که جوانان ایرانی در جبهه دریافتند تا زمانی که برای قطعه ای صنعتی محتاج دیگران باشند، نمی توانند آن گونه که می خواهند، زندگی کنند؛ بلکه باید به شیوه ای که اجازه آن را دارند، زندگی کنند. بنابراین، تصمیم گرفتند قطعات استقلال ایران از دیگر کشورها را بسازند تا بتوانند در عمل آرمان های خود را بیان کنند. ایرانیان در بسیاری از عرصه ها صاحب هیچ چیز نبودند، در حالی که امروز صاحب فناوری های نوین محسوب می شوند.

ایکنا ـ با توجه به تغییر ماهیت تهدیدهای امروز در مقایسه با دوران دفاع مقدس هشت ساله، جهاد علمی باید چه نیازهایی را پاسخ دهد و دانشگاه ها و مراکز علمی چه نقشی در این زمینه دارند؟

درواقع، دانشگاه هنگامی می تواند نقش خود را به خوبی ایفا کند که در خدمت رفع نیازهای جامعه باشد. متأسفانه، یکی از ضعف های بزرگ دانشگاه های کشور ما این است که برخی استادان یا دانشجویان به اموری می پردازند که از نیازهای جامعه بسیار دور است. برای نمونه، همه دغدغه دانشجویان در مقطع کارشناسی ارشد یا دکترا، یافتن موضوعی برای پایان نامه است که باید یک یا دو سال با آن کلنجار بروند تا در نهایت، به مقاله تبدیل و در نشریه ای چاپ شود. در حالی که موضوع بسیاری از تحقیقات و پایان نامه ها به مشکلات جامعه ما ربطی ندارد و هیچ نیازی از جامعه را پاسخگو نیست.

متأسفانه، این گسست همچنان وجود دارد و دانشگاه به طور شایسته درگیر حل مشکلات جامعه نیست، به طوری که گویی در دنیای دیگری است. البته در بعضی مقاطع تلاش هایی شده و استادان دانشگاه ها به مسائل مهم کشور پرداخته اند، ولی اگر یکی از مسائل در بحران جنگ، حفظ آرامش خانواده ها و کاهش سطح اضطراب و استرس باشد، نمی توان برای یافتن راهکارها و آموزش های متناسب با آن به سراغ دانشکده های مشاوره و روان شناسی رفت.

در بخش صنعت نیز کمبودهای زیادی داریم. برای نمونه، همه می دانند که هزینه خودروها با کارایی آنان هماهنگ نیست و مصرف بنزین بسیار زیادی دارند. اگر خودروهای مناسبی داشتیم، شاید در چنین شرایطی، مانند محاصره دریایی، برای بنزین دچار مشکل نمی شدیم و نیازی به سهمیه بندی بنزین هم نبود. باید پرسید کدام بخش دانشگاه ها به این مسئله می پردازد؟ چگونه می توان خودروها را بهبود بخشید؟ چگونه می توان سطح مصرف را کاهش داد؟ اصلاً نمی توان برای این مسائل پاسخی یافت، زیرا جریان هایی مسئولیت این امور را برعهده دارند که فقط به فکر پول و ثروت خودشان هستند.

در نتیجه، دانشگاه وقتی می تواند نقش خود را به خوبی ایفا کند که چندین دانشکده به طور متمرکز و تخصصی حرفی برای گفتن در عرصه ای مشخص و دانشجویان درجه یکی داشته باشند که در شرایط نبود استاد، جای او بنشینند و بتوانند مشکلاتی از کشور را حل کنند. دانشگاه باید مشکلات جامعه را بشناسد و در راستای حل آن ها تلاش کند؛ در غیر این صورت، جامعه از یک طرف حرکت می کند، ولی دانشگاه سر جای خود درجا می زند یا در بعضی شرایط در خلاف جهت جامعه حرکت می کند. تا زمانی که شرایط در دانشگاه ها این گونه باشد، امیدی به حل مشکلاتی نیست که امروز شاهد آن ها هستیم.

انتهای پیام