باید و نبایدهای «پژوهش» با چت جی پی تی

به قلم محمد منصورنژاد؛ پژوهشگر علوم دینی

امروزه کمتر کاربران فضای مجازی هستند که با هوش مصنوعی آشنا نبوده و از مثلا چت باکس «چت جی پی تی» برای امور مختلف (از مسایل پیش پا افتاده زندگی تا مسائل پیچیده) استفاده نکنند و «پژوهشگران» نیز بخشی از این کاربران هستند. اما ویژگی هایی سبب می گردد که محققان باید و نبایدهایی را در این فضا بیش از دیگران رعایت کنند:

1. نکته اول آن است، اگر فردی موضوعی را در چت جی پی تی جستجو کرده و عین آن داده را در قالب های مختلف (یادداشت، مقاله، رساله و....) به عنوان پژوهش خود ارائه کند، بلاشک نوعی «تقلب علمی» محسوب می شود. ممکن است گفته شود که هوش مصنوعی که شخص حقیقی یا حقوقی نیست، که اینجا و در این صورت، انتحال و دستبردی رخ دهد! اما پاسخ آن است که تحقیق، یعنی فردی حاصل دسترنج خویش را که بر روی آن بحث و فحص فراوان داشته ارائه می کند، نه یافته آماده ای از جای دیگر را به نام خویش عرضه دارد.

یافته هوش مصنوعی را به خود نسبت دادن، در حیطه پژوهش، اولین آسیب اش به خود پژوهشگر وارد می آید؛ چرا که ذهن خلاق را از او می گیرد و کوته بین می گردد (این وضعیت در جایی که دسترسی به اینترنت نداشته باشد به سرعت خودش را نشان می دهد) و همچنین صداقت علمی را نیز در او می کشد. عادت می کند که براحتی دستاورد دیگران را به خود نسبت دهد. برای فرار از این مشکل، دست کم دو پیشنهاد می توان داشت: یک؛ پژوهشگر عین مطالب بدست آمده از هوش مصنوعی را به دیگران منتقل نکند و در آن حتما دخل و تصرفی داشته باشد. دو؛ حتی وقتی در بخشی از تحقیق از چت جی پی تی استفاده کرد، در پاورقی اثر، میزان بهره برداری آن از هوش مصنوعی را قید و یادآوری کند.

2. به دلیل دیگری هم نباید عینا به داده های هوش مصنوعی در تحقیق اعتماد کرد. زیرا دست کم در زبان فارسی، به تجربه معلوم شد که چت جی پی تی در پاسخ به پرسش ها اغلب موارد نواقصی دارد و گاه اشتباهات فاحش (ضد واقع) را مرتکب می گردد. این نکته را فردی که در موضوعی تا حدودی مطالعه دارد، به سرعت متوجه می شود و جالب آنکه وقتی به این پلتفرم اشتباهش را یادآور می شوید، مقاومت نکرده و براحی تأیید می کند که خطا پاسخ داده است.

3. به هیچ عنوان از نکات یاد شده نباید نتیجه گرفت که در تحقیق، از هوش مصنوعی نباید استفاده کرد؛ چون نگارنده معتقد است سود فناوری نوین از ضررش بیشتر و خیرش بر شرش می چربد؛ (همین مدعا را در نوشته های دیگر شرح کردم) بلکه همه سخن آن است که این ابزار سبب نشود که آدمی از اخلاق علمی دور بماند، از وسواس و دقت علمی فاصله بگیرد و به علم و عالم و معلوم چه بسا ناخواسته و ندانسته، خیانت کند!.

به صورت مشخص تر، چت جی پی تی در مواردی بسیار مفید و مهم است: مثلا برای موارد زیر؛ یک: گاه برای یافتن سرنخ ها و سرپل هایی در یک موضوع پژوهشی؛ دو: برای مسئله شناسی و آشنایی با مصادیق؛ سه: برای آشنایی با منابع موجود در باب یک سوژه؛ چهار: برای تصحیح و ویرایش تحقیق؛ پنج: برای در قالب های مختلف آموزشی در آوردن مطلب (پی دی اف، پاورپوینت، اکسل و....)؛ شش: گاه برای ارزیابی انتقادی کار خویش و یا دیگران، از هوش مصنوعی یاری می جوید.

در موارد یادشده، هوش مصنوعی به نوعی همکار و مددکار یک پژوهشگر است و در یک نگاه، هوش مصنوعی هیچ گاه جای محقق را پُر نمی کند (البته برخی نیز در مقابل نگرانند که هوش مصنوعی جای بشر نشیند!) و دستاورد کار نیز غنی تر،عمیق تر، گسترده تر و در عین حال اخلاقی تر خواهد بود. حال آنکه سرقت از داده های هوش مصنوعی، فقط برای «مقاله سازان» مفید است!

انتهای پیام