سفر پاپ به فرانسه؛ تلاش برای حل بحران هویت اروپا

به گزارش ایکنا به نقل از واتیکان نیوز، سفر چهار روزه پاپ «لئو چهاردهم» رهبر کاتولیک های جهان به فرانسه در حالی پایان یافت که آخرین ایستگاه آن در شهر متز، به صحنه طرح یکی از قدیمی ترین و در عین حال بحث برانگیزترین پرسش های اروپا تبدیل شد.

این قاره در شرایطی که با جنگ، مهاجرت، ملی گرایی، شکاف های اجتماعی و بحران اعتماد به نهادهای سیاسی روبه رو است، هویت خود را بر چه پایه ای تعریف می کند؟

پاپ لئو چهاردهم، در سخنرانی خود در مرکز کنفرانس «روبر شومان» در متز، جایی که به افتخار یکی از بنیان گذاران پروژه اروپایی نام گذاری شده است، از اروپا خواست به «ریشه های» خود بازگردد و ارزش هایی مانند صلح، وحدت، گفت وگو، حاکمیت قانون و کرامت انسانی را دوباره در مرکز پروژه اروپایی قرار دهد.

عنوان نشست نیز به همین مسئله اشاره داشت: «در ریشه های اروپا؛ برای صلح و وحدت».

این سخنان در شرایطی مطرح شد که بحث درباره هویت اروپا بار دیگر به یکی از موضوعات سیاسی قاره تبدیل شده است؛ قاره ای که از یک سو بر سکولاریسم، دموکراسی و تکثر فرهنگی تأکید می کند و از سوی دیگر با پرسش هایی درباره میراث مسیحی خود، مهاجرت و رشد جریان های ملی گرا و راست گرا روبه روست.

لئو چهاردهم در متز تلاش کرد میان این دو وجه ظاهراً متعارض ارتباط برقرار کند. او از ریشه های مسیحی اروپا سخن گفت، اما همزمان بر گفت وگو با فرهنگ ها و ادیان مختلف و پذیرش تنوع تأکید کرد.

در روایت واتیکان از این سخنرانی نیز آینده اروپا نه در یکسان سازی، بلکه در «هماهنگی تفاوت ها» ترسیم شده است.

در این نگاه، بازگشت به ریشه های اروپا الزاماً به معنای بازگشت به اروپایی یکدست و مسیحی نیست، بلکه مسئله، بازیابی مجموعه ای از ارزش هایی است که به گفته پاپ، می تواند میان گذشته و آینده این قاره پیوند برقرار کند.

میراث مسیحی در برابر اروپای سکولار

اهمیت سخنان پاپ زمانی بیشتر می شود که در کنار مواضع «امانوئل ماکرون» رئیس جمهور فرانسه قرار گیرد. ماکرون در دیدار با پاپ در متز از ریشه های مسیحی اروپا سخن گفت و این میراث را بخشی از شکل گیری مفاهیمی مانند عقلانیت، آزادی فردی و جایگاه انسان دانست.

این موضوع در فرانسه حساسیت بیشتری دارد؛ کشوری که «لائیسیته» یا سکولاریسم، یکی از پایه های اصلی نظم سیاسی آن محسوب می شود. سفر پاپ به فرانسه نیز از همین رو بار دیگر رابطه میان دین، هویت عمومی و جمهوری سکولار را در مرکز توجه قرار داد.

اما ماکرون در عین اشاره به میراث تاریخی اروپا، از تهدیدهایی صحبت کرد که امروز ارزش های اروپایی مانند صلح، حقیقت و دموکراسی را تهدید می کنند، از جنگ اوکراین گرفته تا تکه تکه شدن اجتماعی و انتشار اطلاعات نادرست در فضای دیجیتال.

او همچنین درباره بازگشت ملی گرایی های تفرقه انگیز هشدار داد.

از این منظر، بحث هویت اروپا تنها یک بحث تاریخی یا مذهبی نیست بلکه مستقیماً به آینده سیاسی اتحادیه اروپا مربوط می شود.

اروپا میان مسیحیت و چندفرهنگی

یکی از نکات قابل توجه در موضع پاپ این است که او میان تأکید بر میراث مسیحی و پذیرش جامعه چندفرهنگی تعارضی نمی بیند.

لئو چهاردهم در جریان سفر خود به فرانسه بر گفت وگوی میان ادیان و فرهنگ ها تأکید کرد و در متز گفت اروپا باید از تجربه تاریخی خود برای تبدیل شکاف ها و مرزهای قدیمی به پل های همکاری استفاده کند.

شهر متز نیز از این نظر نمادین است؛ شهری مرزی که تاریخ آن با تغییر مرزها و درگیری های اروپا گره خورده و امروز قرار است نماد همکاری و وحدت باشد.

پاپ همچنین درباره مهاجرت بر ضرورت برخورد انسانی با مهاجران و ایجاد مسیرهای قانونی و امن تأکید کرد. بنابراین، «بازگشت به ریشه ها» در روایت او با طرد دیگری همراه نیست بلکه قرار است مبنایی برای گفت وگو و همزیستی باشد.

صلح، حلقه اتصال گذشته و آینده

اما هویت اروپا در سخنان پاپ فقط به مسئله دین محدود نماند. او آن را مستقیماً با مسئله جنگ و صلح پیوند زد.

لئو چهاردهم از مذاکره کنندگان برای پایان دادن به جنگ ها خواست آمادگی پذیرش مصالحه داشته باشند و درباره افزایش هزینه های نظامی در اروپا پرسش هایی مطرح کرد، از جمله اینکه آیا اقدامات کنونی واقعاً برای دستیابی به صلح انجام می شود یا صرفاً برای آماده شدن برای جنگ های آینده است.

این بخش از سخنان او در شرایطی اهمیت دارد که کشورهای اروپایی همزمان با ادامه جنگ اوکراین، به دنبال تقویت توان دفاعی خود هستند.

از نگاه پاپ، تجربه تاریخی اروپا می تواند پاسخی برای این تناقض باشد، یه این ترتیب که قاره ای که دو جنگ جهانی را تجربه کرد، پس از جنگ جهانی دوم تلاش کرد رقابت میان قدرت های اروپایی را به همکاری اقتصادی و سیاسی تبدیل کند. روبر شومان که سخنرانی پاپ در مرکز متعلق به او انجام شد، یکی از چهره های اصلی همین پروژه بود. واتیکان نیز در آستانه سفر پاپ بر نقش شومان در تبدیل «گسل های قدیمی» اروپا به پل های همکاری تأکید کرده بود.

بحران هویت یا تلاش برای تعریف دوباره اروپا؟

شاید مهم ترین نکته در سخنان لئو چهاردهم این باشد که او مسئله اروپا را صرفاً بحران نهادهای سیاسی یا اقتصادی نمی داند. از منظر او، اروپا با مسئله ای عمیق تر مواجه است؛ اینکه چه چیزی می تواند ملت های متفاوت این قاره را همچنان در کنار یکدیگر نگه دارد. پاسخ پاپ، ترکیبی از میراث مسیحی، کرامت انسانی، دموکراسی، گفت وگو، چندفرهنگی و صلح است؛ مجموعه ای که تلاش می کند گذشته اروپا را بدون نادیده گرفتن واقعیت اجتماعی امروز آن به آینده پیوند بزند. در همین چارچوب، سخنان پاپ را می توان بخشی از بحث گسترده تری دانست که امروز در اروپا جریان دارد، اینکه آیا این قاره می تواند بدون انکار میراث تاریخی خود، جامعه ای سکولار و چندفرهنگی باقی بماند؟ آیا دفاع از هویت اروپایی الزاماً به معنای تأکید بیشتر بر مرزها و تمایزهای فرهنگی است یا می توان آن را بر ارزش های مشترک و تجربه تاریخی صلح بنا کرد؟ سفر لئو چهاردهم به فرانسه پاسخ قطعی به این پرسش ها نداد، اما نشان داد که مسئله هویت اروپا بار دیگر از حاشیه به مرکز بحث های سیاسی، فرهنگی و حتی مذهبی این قاره بازگشته است. شاید انتخاب متز، شهری که زمانی نماد مرز و منازعه بود و امروز میزبان گفت وگو درباره وحدت اروپاست، خود بهترین نماد این پرسش باشد: اروپا از کدام گذشته می خواهد برای ساختن آینده خود استفاده کند؟ انتهای پیام