ارتباط فرزندان با امام زمان(عج) را از اجبار به اشتیاق تبدیل کنیم + فیلم

به گزارش ایکنا از قم، نجمه نجم نویسنده کتاب «مهارت ها و راهکارهای تربیت مهدوی» و استاد حوزه و دانشگاه، در ادامه سلسله نشست های تخصصی مهدویت با موضوع «مهارت ها و راهکارهای تربیت مهدوی» که شامگاه ششم مهرماه به همت معاونت فرهنگی جهاددانشگاهی قم برگزار شد، با اشاره به اهمیت مهارت خودآگاهی و مدیریت خویشتن در تربیت مهدوی اظهار کرد: خودآگاهی از مهارت های بنیادین در برنامه ریزی برای زندگی، شناخت رسالت های فردی و تحقق تربیت دینی و مهدوی است و والدین تا زمانی که منظومه خودآگاهی خود، همسر و فرزندانشان را نشناسند، نمی توانند نقشه راه مناسبی برای تربیت ترسیم کنند.

وی با تأکید بر ضرورت ترسیم منظومه خودآگاهی اعضای خانواده افزود: در کارگاه های آموزشی، از مادران خواسته می شود علاوه بر ترسیم منظومه خودآگاهی خویش، با توجه به شناخت و اطلاعات موجود، منظومه خودآگاهی همسر و فرزندانشان را نیز ترسیم کنند و پس از تکمیل این شناخت در محیط خانواده، آن را در فرایند برنامه ریزی تربیتی به کار بگیرند.

نجم ادامه داد: طراحی نقشه راه تربیتی بدون شناخت مختصات فردی امکان پذیر نیست زیرا هر فرد ویژگی های خاص خود را دارد و مقایسه افراد با یکدیگر، بدون توجه به تفاوت های آنان، می تواند مانع شناخت صحیح ظرفیت ها و نیازهایشان شود.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به ضرورت پرهیز از مقایسه فرزندان تصریح کرد: هر یک از فرزندان دارای منظومه خودآگاهی و مختصات متفاوتی هستند. در تربیت، مجموعه ای از ارکان و اصول مشترک وجود دارد، اما در کنار آن باید به تفاوت های فردی، شخصیتی، هویتی، انواع هوش ها، رفتارها، علایق و سلایق فرزندان توجه کرد.

بیشتر بخوانید:

منتظر واقعی یک عنصر خاموش نیست + فیلم تربیت مهدوی و مهارت هایی که باید بیاموزیم + فیلم تربیت مهدوی با تقویت مهارت حل مسئله و کنشگری اجتماعی محقق می شود + فیلم

وی افزود: خواهران و برادران ممکن است در یک خانواده و با یک شیوه تربیتی رشد کنند، اما به دلیل تفاوت در ویژگی های شخصیتی و هویتی، نیازمند توجه و برنامه ریزی متناسب با مختصات خود باشند.

نجم با بیان اینکه مدیریت خویشتن مکمل مهارت خودآگاهی است، گفت: این مهارت به فرد کمک می کند در مواجهه با شرایط و اتفاقات متفاوت، هرچند ممکن است در ابتدا تحت تأثیر قرار بگیرد، بتواند به اصول و اصالت وجودی خود بازگردد.

var player = videojs('player_809297_4411264',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/0a5d59d2Zjo0NDM2MTI3LmpwZ3xmdWk6NDMyMjUzN3xsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4411264',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4411264"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4411264"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

مهارت های شناختی و عاطفی؛ دو محور اساسی تربیت مهدوی

وی با اشاره به نقش این مهارت در زندگی روزمره، مسیر شغلی و تربیت دینی و مهدوی، مهارت برنامه ریزی، حل مسئله و تفکر خلاق را از دیگر مهارت های مورد توجه در مجموعه کتاب های مذکور دانست و با اشاره به مباحث فصل سوم و چهارم کتاب «مهارت ها و راهکارهای تربیت مهدوی» اظهار کرد: مهارت های شناختی و عاطفی از محورهای تخصصی تربیت مهدوی هستند و شناخت نظری زمانی در تربیت اثرگذار خواهد بود که به مداخله و رفتار تربیتی تبدیل شود.

وی با تأکید بر ضرورت شناخت صحیح والدین از امام عصر(عج) افزود: نداشتن شناخت کافی و درست از امام زمان(عج) موجب می شود والدین نتوانند ایشان را به درستی به فرزندان خود معرفی کنند. انتقال معارف مهدوی نباید صرفاً بر پایه بکن و نکن، انذار، توبیخ و بیان مکرر بایدها و نبایدها باشد، بلکه باید با همدلی، همفکری و گوش دادن فعال همراه شود.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: هنگامی که فرزند در ارتباط با والدین، تجربه شنیده شدن و درک شدن داشته باشد و شناخت دینی را در رفتار و سلوک آنان مشاهده کند، زمینه شکل گیری انگیزه درونی و خودانگیختگی برای شناخت امام زمان(عج) فراهم می شود. تقویت شور و شوق و مهارت عاطفی نسبت به امام، فرزند را به شناخت بیشتر و ارتباط قلبی با حضرت سوق می دهد.

بازخوانی سیره حضرت زهرا(س) از منظر مهارت های تربیتی

نجم با اشاره به ضرورت معرفی کامل تر سیره حضرت زهرا(س) بیان کرد: سیره حضرت زهرا(س) از ظرفیت های گسترده ای برای شناخت مهارت های عاطفی و تربیتی برخوردار است که هنوز به درستی برای خانواده ها و نسل نوجوان و جوان تبیین نشده است.

وی با تأکید بر اهمیت بررسی شیوه های ارتباطی حضرت زهرا(س) با امیرالمؤمنین(ع)، امام حسن(ع)، امام حسین(ع)، حضرت زینب(س) و حضرت ام کلثوم(س) افزود: تنوع در شیوه خطاب، ارتباط عاطفی و کنشگری گفتاری حضرت زهرا(س) می تواند ابعاد مهمی از مهارت های تربیتی ایشان را آشکار کند.

این نویسنده با اشاره به جایگاه حضرت زهرا(س) در مقام دختری که به «ام ابیها» شهرت یافته است، تصریح کرد: بررسی این جایگاه از منظر مهارت های ارتباطی و عاطفی نشان می دهد که چگونه یک دختر در آن سن و سال می تواند برای پدر خود چنین جایگاه ویژه ای داشته باشد و همین مهارت ها در ارتباط با فرزندان و دیگر اعضای خانواده نیز ظهور پیدا کند.

وی با بیان اینکه سیره حضرت زهرا(س) مجموعه ای از مهارت های چندجانبه، منظومه ای و ترکیبی را دربرمی گیرد، گفت: بازخوانی این سیره با رویکرد مهارت محور می تواند برای نوجوانان و جوانان جذاب و دلنشین باشد و حلاوت شناختی و عاطفی معارف دینی را به آنان منتقل کند.

نجم با اشاره به کمبود آثار متمرکز بر این موضوع اظهار کرد: ضرورت دارد آثاری با محوریت مهارت عاطفی و کنشگری گفتاری حضرت زهرا(س) تدوین شود تا سایر مهارت های موجود در سیره و سلوک ایشان نیز در پیوند با این محور مورد بررسی قرار گیرد.

معرفی امام زمان(عج) با تبیین ابعاد شخصیتی و سلوکی

وی در ادامه با تأکید بر ظرفیت سیره امام زمان(عج) در عصر غیبت و ظهور افزود: معرفی شخصیت امام زمان(عج) باید به گونه ای باشد که نوجوان و جوان، پیش از ظهور نیز مشتاق شناخت ایشان شود و نسبت به ویژگی های شخصیتی و سلوک حضرت احساس محبت و دلدادگی پیدا کند.

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به پیوند علم و عمل، مسئولیت پذیری و اطاعت، تعهد و اخلاق مداری در شخصیت امام زمان(عج) بیان کرد: تبیین این ابعاد می تواند زمینه شکل گیری معرفت و محبت عمیق تر نسبت به امام را فراهم کند و مفهوم انتظار را از یک شناخت صرفاً نظری به یک ارتباط قلبی و انگیزه درونی تبدیل کند.

var player = videojs('player_828303_4411270',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/e96f63e9Zjo0NDM2MTI5LmpwZ3xmdWk6NDMyMjU0MnxsOmZhfHY6MQ.jpg',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4411270',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4411270"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4411270"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

گفتار والدین؛ از تهدید و تحقیر تا امیدآفرینی

نجم با تأکید بر اهمیت مهارت گفتاری و گفتمان محوری در تربیت مهدوی اظهار کرد: گاهی گفتار و کنش های والدین به جای آنکه ترغیب کننده، انگیزه بخش، شوق آفرین و بانشاط باشد، ناخواسته به سمت تهدید و تحقیر می رود؛ هرچند والدین چنین قصدی نداشته باشند.

وی افزود: تحلیل گفت وگوهای روزمره و دینی والدین با فرزندان می تواند کدهای ارتباطی و تربیتی موجود در این تعاملات را آشکار کند. پس از تقویت گوش دادن فعال، لازم است والدین بیان لطیف، شیرین و دلنشین را نیز در ارتباط با فرزندان خود تقویت کنند.

این نویسنده با اشاره به سیره پیامبر اکرم(ص) بیان کرد: تربیت نبوی تنها به سخنرانی و منبر محدود نبود، بلکه بخش مهمی از آن در سلوک، رفتار و عمل پیامبر(ص) متجلی می شد. از این رو، والدین نیز باید عمل نافع و رفتار اثرگذار را در فرایند تربیت تقویت کنند.

نجم با تأکید بر نقش امیدآفرینی و آینده نگری در رفتار والدین ادامه داد: رفتار دینی باید پیام محبت، امنیت و آرامش را به فرزندان منتقل کند. برای نمونه، واکنش مادر به کودک خردسالی که هنگام نماز به آغوش او پناه می آورد، می تواند در شکل گیری نگرش عاطفی کودک به عبادت مؤثر باشد.

وی افزود: نماز باید در رفتار والدین با افزایش محبت و احساس امنیت فرزند همراه باشد تا کودک میان عبادت و تجربه عشق و آرامش ارتباط برقرار کند.

نقش نشاط والدین در علاقه مندی فرزندان به عبادت

این استاد حوزه و دانشگاه با اشاره به تأثیر رفتار والدین در تجربه فرزندان از ماه مبارک رمضان اظهار کرد: شادابی و نشاط مادر در روزهای روزه داری، هنگام آماده کردن سحری و افطاری و انجام مسئولیت های روزمره، می تواند در ایجاد نگرش مثبت فرزندان نسبت به این ماه مؤثر باشد.

وی تصریح کرد: روزه داری ممکن است به دلیل تحمل تشنگی و گرسنگی شرایط جسمی و روحی متفاوتی ایجاد کند، اما مهارت عاطفی به والدین کمک می کند این شرایط در گفتار و رفتار آنان به گونه ای بروز نکند که شیرینی ماه رمضان برای فرزندان از بین برود.

نجم با اشاره به مادرانی که هم زمان مسئولیت تحصیل، اشتغال و اداره زندگی را بر عهده دارند، افزود: نگرش و رفتار مادر در مسیر علم آموزی نیز بر برداشت فرزندان از تحصیل و فعالیت علمی تأثیرگذار است. فرزندان باید در کنار مشاهده تلاش علمی مادر، نشاط و آرامش او را نیز تجربه کنند، نه اینکه تحصیل و فعالیت های علمی را صرفاً با خستگی، استرس امتحان و فشارهای زندگی مرتبط بدانند.

وی با بیان اینکه علم آموزی و تفکرمحوری در مسیر حیات طیبه و تربیت مهدوی باید به آرامش منجر شود، گفت: آرامش داشتن و آرامش بخشی به معنای نداشتن مشکل، ناراحتی، غصه و سختی نیست، بلکه به معنای برخورداری از مهارت مدیریت بحران و مدیریت هیجان است.

این استاد حوزه و دانشگاه ادامه داد: والدین باید بتوانند با بروز عاطفی مناسب و گفتمان صحیح، شرایط دشوار را تعدیل کنند. فرزندان در سلوک، آداب و منش والدین، شوق، طراوت و انگیزه را می آموزند و همین رفتارها می تواند علاقه آنان به نماز، روزه و مسیر علم آموزی را تقویت کند.

وی افزود: در مقابل، خستگی، بی حوصلگی و تنش مداوم والدین ممکن است موجب شود فرزندان از فرارسیدن ماه رمضان، ماه مهر یا زمان عبادت احساس خوشایندی نداشته باشند.

بهره گیری از جملات عاطفی برگرفته از توقیعات امام زمان(عج)

نجم در بخش دیگری از سخنان خود، نمونه هایی از متون عاطفی خطاب به دختران نوجوان را با محوریت امام زمان(عج) معرفی کرد و گفت: در یکی از این متن ها آمده است: «دختر صبور من، سلام. هیچ یک از حالات تو بر من پوشیده نیست. می دانم روزگار سختی بر تو می گذرد. من چون دوستی دلسوز و مهربان نگران حال تو هستم. در این زمانه که نگاه های آلوده زیاد است، تو چون مروارید گران قیمت و باارزشی هستی که برای من می درخشی؛ پس خودت را حفظ کن و با حجاب از این گوهر ارزشمند حفاظت کن.»

وی در ادامه نمونه دیگری از این متون را چنین قرائت کرد: «دختر عزیزم، سلام. هرگز از نظرم دور نیستی و هیچ گاه فراموشت نمی کنم، چراکه در مشکلاتت کنارت هستم تا از پای نیفتی و در مقابل دشمنانت یاور و همراهت هستم تا آسیب نبینی. عزیز دلم، تو نیز مرا فراموش نکن و با توسل به خاندان من، یعنی خاندان اهل بیت(ع)، سر تسلیم به آستان حضرت دوست بگذار.»

این نویسنده همچنین با اشاره به متن دیگری بیان کرد: «دختر کوشا و مهربانم، سلام. درد دلی با تو دارم. مهربانم، می دانی سبب دوری من از تو چیست؟ اگر همه با هم مهربان بودید و یکدل می شدید و با صلح و امید در کنار هم بودید، من نیز عاشقانه در میان شما می آمدم، بدون هیچ مانعی.»

نجم با بیان اینکه این متن ها برگرفته از جملات و توقیعات امام زمان(عج) هستند و مستندات آن ها در کتاب ارائه شده است، افزود: استفاده از چنین متن هایی می تواند زمینه ارتباط عاطفی نوجوان با امام زمان(عج) را فراهم کند. این شیوه در تجربه تربیتی شخصی وی نیز مورد استفاده قرار گرفته و در دوران نوجوانی دخترش، بدون توضیح مستقیم، هفته ای یک بار یکی از این متن ها روی یخچال قرار داده می شد.

وی با تأکید بر اهمیت سلیقه، حسن انتخاب و درایت در طراحی گفتمان تربیتی اظهار کرد: انتخاب متن مناسب و شیوه ارائه آن متناسب با سن و شرایط فرزند، خود نیازمند مهارت است. این نمونه ها در کنار انتقال شناخت، می توانند پیوند عاطفی فرزند با امام زمان(عج) را تقویت کنند.

این استاد حوزه و دانشگاه با بیان اینکه این روش ها تنها بخشی از راهکارهای تربیتی هستند، گفت: والدین باید در روابط همسرانه و ارتباط با فرزندان نیز از جملات انگیزه بخش، روح بخش، امیدآفرین و آینده نگرانه استفاده کنند. تربیت مهدوی در سلوک همسرانه، مادرانگی و رفتار روزمره والدین ظهور می یابد و می تواند آثار سازنده ای در خانواده داشته باشد.

var player = videojs('player_613271_4411271',{ techOrder: [ "html5" , "flash"],poster:'/media/0a80d574Zjo0NDM2MTIyLndlYnB8ZnVpOjQzMjI1MzF8bDpmYXx2OjE.webp',width:400,height:300}); videojs.addLanguage('en', {"No compatible source was found for this media.": "مشاهده ی ویدیو نیاز به پشتیبانی مرورگر از codec h264 یا نصب فلش پلیر دارد."}); player.one('play', (function(){ $.post('/fa/ajax/news/video/4411271',{},function (data) {}); })); کد ویدیو دانلود کیفیت اصلی (function() { const embedHtml = ' ' + ' ' + ' ' + ' '; const videoTextAreaId = "videoTextArea_4411271"; const videoCodeBtnId = "videoCodeBtn_4411271"; const videoCodeBtn = document.getElementById(videoCodeBtnId); videoCodeBtn.addEventListener('click', function() { if (document.getElementById(videoTextAreaId).innerText.trim() === "") { document.getElementById(videoTextAreaId).innerText = embedHtml; } }); })();

تغییر لحن والدین؛ راهکاری برای تقویت مهارت عاطفی

نجم یکی از راهکارهای تقویت مهارت عاطفی را تغییر لحن والدین دانست و افزود: افزون بر انتخاب جملات دلنشین، لحن بیان نیز در شکل گیری گفتمان تربیتی اثرگذار است و می تواند زمینه هدایت و ارتباط مؤثر با فرزندان را فراهم کند.

وی با اشاره به شیوه رایج هشدار دادن به فرزندان درباره ناراحتی امام زمان(عج) از رفتارهای نادرست آنان اظهار کرد: به جای تأکید بر اینکه انجام یک رفتار اشتباه موجب ناراحتی امام زمان(عج) می شود، می توان رفتارهای مثبت فرزند را برجسته کرد و با عبارتی مانند «امام زمان(عج) دیدند که تو دیشب آن کار خوب را انجام دادی»، انگیزه او را تقویت کرد.

این نویسنده ادامه داد: در این شیوه، والدین با در نظر گرفتن حیات و حضور امام زمان(عج)، رفتار مثبت فرزند را به محبت و رضایت حضرت پیوند می دهند و به جای محور قراردادن ترس و ناراحتی، از ظرفیت شوق و محبت بهره می گیرند. همچنین می توان متناسب با سن فرزند، به آثار معنوی رفتار نیک و دعا کردن فرشتگان برای او اشاره کرد.

وی تأکید کرد: چنین تغییری در ادبیات تربیتی می تواند ذهنیت و روحیه فرزند را از ترس به عشق سوق دهد و زمینه ارتباط عاطفی عمیق تر با امام زمان(عج) را فراهم کند.

بازتعریف مفهوم غیبت با تأکید بر فلسفه امتحان الهی

نجم بازتعریف مفهوم غیبت را از دیگر مهارت های مورد توجه در تربیت مهدوی دانست و بیان کرد: ممکن است فرزندان درباره فلسفه غیبت امام زمان(عج) پرسش هایی مطرح کنند. پاسخ به این پرسش ها نیازمند شناخت صحیح و مهارت روایتگری است تا مفهوم غیبت به شکلی روشن، دلنشین و متناسب با درک فرزند تبیین شود.

وی با اشاره به مباحث کتاب درباره سنت الهی امتحان در دوران غیبت و فلسفه آن افزود: در تربیت مهدوی باید بر حکمت امتحان الهی و نقش آن در تحول و رشد انسان تأکید شود. غیبت دارای حکمتی در مسیر امتحان و رشد است و توجه به این بُعد می تواند به درک عمیق تر این موضوع کمک کند.

این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: شناخت صحیح از امام زمان(عج)، همراه با مهارت گفتاری و عاطفی، به والدین امکان می دهد مفهوم غیبت را به گونه ای برای فرزندان تبیین کنند که در کنار معرفت، احساس امید و ارتباط قلبی با امام نیز تقویت شود.

وی در پایان با اشاره به آثار تربیتی دوران غیبت اظهار کرد: غیبت می تواند زمینه تقویت فضیلت صبر و سعه صدر را در انسان فراهم کند و امید به آینده و مدینه فاضله مهدوی را زنده نگه دارد. هر یک از این موضوعات ظرفیت تبدیل شدن به یک کارگاه تربیتی روزانه را دارد و می تواند در فهم امتحان های الهی و تقویت مهارت های فردی و خانوادگی مؤثر باشد.

انتهای پیام