تحلیل جامع رفتار معامله گران در سقف تاریخی؛ چرایی فشار عرضه های شهریور و چشم انداز بنیادی بورس

یوسف رضایی
مدیرعامل کارگزاری بانک رفاه و کارشناس بازارهای مالی

بازار سرمایه کشور پس از یک دوره رکود طولانی و تحولات بنیادین، اخیراً موفق شد با عبور از سطوح مقاومتی گذشته، قله تاریخی جدیدی را در محدوده شاخص کل 7.5 میلیون واحدی به ثبت برساند. به دنبال ثبت این رکورد چشمگیر، افزایش حجم و ارزش عرضه ها در تابلوی معاملات روزهای اخیر پدیده ای کاملاً طبیعی و قابل پیش بینی در رفتارشناسی بازار سهام محسوب می شود.

در حقیقت، بازاری که پس از یک رالی صعودی قدرتمند به سطوح جدید قیمتی دست می یابد، نیازمند دست به دست شدن سهام، استراحت زمانی و ورود بازیگران تازه نفس است تا پایه قیمتی مستحکمی برای روندهای بعدی شکل گیرد.

عوامل ساختاری و تقویمی در شکل گیری موج عرضه ها

در وهله نخست، بخش عمده ای از جریان فروش این روزها به رفتار منطقی معامله گران و سرمایه گذاران کوتاه مدت برمی گردد که با دستیابی به بازدهی های جذاب، اقدام به شناسایی سود می کنند. این شناسایی سود باعث خروج مقطعی نقدینگی یا چرخش پول میان صنایع مختلف می شود.

اما فراتر از رفتارهای خرد، متغیرهای ساختاری و تقویمی نقش بسیار تعیین کننده تری را ایفا می کنند. پایان سال مالی بخش عمده ای از حقوقی ها و شرکت های سرمایه گذاری منتهی به 31 شهریورماه است

این دسته از بازیگران حقوقی طبق اصول حسابداری و تعهدات عملکردی، موظف هستند تا پیش از بسته شدن سال مالی، بخشی از پرتفوی سهام خود را با هدف شناسایی سود و ثبت بازدهی در دفاتر مالی به فروش برسانند؛ رویدادی که بار عرضه قابل توجهی را بر دوش بازار می گذارد.

علاوه بر شرکت های سرمایه گذاری، پایان سال مالی اکثریت قریب به اتفاق شرکت های کارگزاری بورس نیز 31 شهریورماه است. کارگزاری ها طبق الزامات مالی و نظارتی، باید خطوط اعتباری و تسهیلات دریافتی خود را نزد شبکه بانکی تسویه و حساب های خود را تراز نمایند. از سوی دیگر، افزایش سقف ضریب اعتباری خرید سهام تا سطح 60 درصد ارزش پرتفوی سهامداران نیز تقاضای اهرمی بالایی ایجاد کرده بود که با فرارسیدن موعد تسویه های پایان شهریور، فشار مضاعفی را بر عرضه ها وارد کرد. مجموع این عوامل، شهریورماه را به یک مقطع پرترافیک و موقت از حیث تسویه های مالی تبدیل نموده است.

جاماندگی شدید بورس از تورم عمومی، کالاها و مسکن

با وجود تمام هیجانات روزمره، نگاهی به آمارها پرده از یک واقعیت بنیادی بزرگ برمی دارد: رشد اخیر بازار سهام هنوز با واقعیت های تورمی اقتصاد کشور همگام نشده است. از تاریخ 29 اردیبهشت ماه—یعنی زمانی که بازار سرمایه پس از 80 روز تعطیلی ناشی از شرایط اضطراری جنگی مجدداً بازگشایی شد—رشد شاخص کل حتی به 100 درصد هم نرسیده است. این بازدهی زمانی معنا پیدا می کند که آن را با سایر بازارهای موازی و شاخص های تورمی مقایسه نماییم.

به عنوان نمونه، قیمت مسکن در شهر تهران در همین فاصله زمانی از دوره پیش از جنگ تا به امروز دست کم 150 درصد رشد کرده است. در بخش تولید و کالا نیز جهش های خیره کننده ای رخ داده است؛ بهای برخی اقلام دارویی بیش از 400 درصد افزایش یافته، شوینده ها رشد 300 درصدی نرخ را ثبت کرده اند، قیمت اقلام خوراکی و سبد غذایی خانوار بعضاً 2.5 برابر شده و سایر کالاها و خدماتی که عمدتاً توسط همین شرکت های فعال در بورس تهران تولید و عرضه می شوند، افزایش قیمت های بسیار سنگینی را متأثر از تورم کلان کشور تجربه کرده اند.

حاصل این تفاوت ارقام آن است که بازار سهام هنوز فرصت نکرده قیمت دارایی ها و ارزش سهام شرکت ها را با تورم واقعی کالا و خدمات منطبق (Adjust) کند. قرار داشتن ارزش دلاری کل بورس در تراز حدود 100 میلیارد دلار—که عملاً معادل تنها یک چهارم ارزش دلاری بورس در سال 1399 است—به وضوح گویای ارزندگی بنیادین، جاماندگی چشمگیر و پتانسیل نهفته نمادهای معاملاتی است.

مهرماه؛ آغاز دوره جدید صعودی با اتکا به متغیرهای بنیادی

با عبور از گردنه تسویه های مالی شهریورماه و سبک بال شدن بازیگران حقوقی و کارگزاری ها، بازار با شرایط بسیار مستعدتری به استقبال پاییز خواهد رفت.

انتشار گزارش های تولید و فروش ماهانه شهریورماه در کنار صورت های مالی 6 ماهه شرکت ها، مهرماه را به مقطع رونمایی از جهش درآمدها و ارقام چشمگیر سودآوری ناشران تبدیل خواهد کرد. تعدیل سودها متناسب با نرخ های تورمی جدید کالاها، نسبت قیمت به درآمد (P/E) سهام را به شدت کاهش می دهد و محرک قدرتمندی برای ورود مجدد پول های بزرگ خواهد بود. از این رو، مومنتوم صعودی بازار سرمایه در مهرماه بار دیگر استارت خواهد خورد و جای هیچ گونه نگرانی برای چشم انداز آتی سرمایه گذاران وجود ندارد.