اقتصاد نقره ای؛ فرصت جدید اشتغال در دوران سالمندی

به گزارش خبرنگار ایکنا، همزمان با فرارسیدن هفته گرامیداشت سالمندان و به همت کمیته امداد امام خمینی (ره) استان تهران، آئین تجلیل از سالمندان امروز دوشنبه، ششم مهرماه در محل سالن اجتماعات کوثر آموزش و پرورش منطقه 14 تهران برگزار شد.

در ابتدای این مراسم، حسین انواری، عضو هیئت امنای کمیته امداد طی سخنانی با تأکید بر ضرورت بازنگری در نحوه مواجهه جامعه با موضوع سالمندی اظهار کرد: روز تجلیل از سالمندان نباید صرفاً به یک مناسبت تقویمی محدود شود؛ بلکه باید فرصتی برای بازنگری در نگاه جامعه به سالمندان، شناسایی مسائل و تنگنا های آنان و اصلاح شیوه برخورد با این قشر باشد. متأسفانه در این زمینه همچنان ضعف هایی وجود دارد که باید برای رفع آنها اقدامات جدی انجام شود.

وی سالمندی را «هدیه ای بزرگ از سوی خداوند» دانست و افزود: دوران سالمندی، دوران شکوه و عظمت انسانی است؛ چراکه فرد پس از طی مراحل مختلف زندگی از دوران جنینی، نوزادی، نوجوانی، جوانی و میانسالی به این مرحله می رسد و هر یک از این مراحل، اقتضائات خاص خود را دارد. همان گونه که نحوه مراقبت و رفتار ما با یک نوزاد با نوجوان یا جوان متفاوت است، در دوران سالمندی نیز باید متناسب با شرایط این دوره، شیوه رفتار و حمایت از افراد تنظیم شود.

انواری با اشاره به روند سالمندشدن جمعیت کشور گفت: امروز کشور ما با مسئله سالمندی جمعیت مواجه است و جمعیت به سمت سالمندی پیش می رود؛ بنابراین لازم است نگاه و رویکرد جدیدی نسبت به این موضوع شکل گیرد.

وی ادامه داد: در دوران سالمندی، به طور طبیعی توانایی های جسمی کاهش می یابد، سلول ها و ماهیچه ها تحلیل می روند، حرکت کندتر می شود و برخی بیماری ها و نارسایی های جسمی که در دوران جوانی به دلیل توان بدنی کمتر بروز می کردند، ممکن است در این دوره آشکار شوند. برخی مشکلات نیز جنبه روانی دارند و حتی در مواردی، نامهربانی و بی توجهی اطرافیان می تواند زمینه ساز بروز مشکلات جسمی و روحی در سالمندان شود.

عضو هیئت امنای کمیته امداد با بیان اینکه سن تقویمی تنها معیار سنجش وضعیت سالمندان نیست، اظهار کرد: ممکن است فردی در سنین 60، 70 یا 80 سالگی از نظر جسمی احساس ناتوانی کند، اما سن تقویمی به تنهایی ملاک مناسبی برای ارزیابی وضعیت افراد نیست. باید سن روانی، عاطفی و اجتماعی افراد نیز مورد توجه قرار گیرد و متولیان حوزه سالمندی، به ویژه در سازمان بهزیستی، این ابعاد را در برنامه ریزی های خود لحاظ کنند.

انواری با اشاره به آموزه های دینی درباره جایگاه سالمندان گفت: در روایات اسلامی بر تکریم و احترام به سالمندان تأکید فراوانی شده است. پیامبر گرامی اسلام(ص) نیز بر بزرگداشت و احترام به سالمندان تأکید کرده اند و این موضوع نشان می دهد که تکریم سالمندان ریشه ای عمیق در ارزش های دینی و فرهنگی ما دارد.

وی افزود: سالمندان بیش از هر چیز نیازمند حفظ عزت، کرامت و احترام هستند. افزایش سن نباید موجب شود که فرزندان یا اطرافیان با نگاه تحقیرآمیز به والدین و سالمندان خود نگاه کنند. باید امنیت اجتماعی سالمندان را تأمین کنیم و این موضوع حتی در طراحی و مبلمان شهری نیز مورد توجه قرار گیرد تا شرایط رفت وآمد و حضور اجتماعی آنان تسهیل شود.

عضو هیئت امنای کمیته امداد با تأکید بر ضرورت توجه به دغدغه های سالمندان بیان کرد: بسیاری از سالمندان دغدغه هایی دارند که شاید برای جوانان و افراد غیرسالمند به سادگی قابل درک نباشد؛ بنابراین باید تلاش کنیم شرایطی فراهم شود که سالمندان در کنار خانواده و در محیطی سرشار از محبت و احترام زندگی کنند.

انواری با انتقاد از رویکرد جداسازی سالمندان از خانواده اظهار کرد: متأسفانه امروز این رویکرد در جامعه رواج یافته است که سالمندان را به خانه های سالمندان بسپاریم. این اقدام می تواند به معنای دور کردن فرد سالمند از گرمای خانواده و کاهش کیفیت زندگی اجتماعی و عاطفی او باشد. اگر بتوانیم خدمات و حمایت های لازم را در کنار خانواده برای سالمندان فراهم کنیم، هم هزینه های کمتری به جامعه تحمیل می شود و هم عزت و کرامت سالمند حفظ خواهد شد.

وی با تأکید بر ضرورت اصلاح قوانین مرتبط با سالمندان گفت: قوانین موجود پاسخگوی نیاز های امروز سالمندان نیست و با چارچوب فعلی نمی توان به طور کامل حق سالمندان را ادا کرد. لازم است با نگاهی جدید، سیاست ها و قوانین مرتبط با سالمندی بازنگری شود تا بتوانیم متناسب با شرایط جدید جمعیتی کشور، حمایت مؤثرتری از این قشر داشته باشیم.

انواری در ادامه، افسردگی و طرد اجتماعی را از جمله مسائل مهم دوران سالمندی دانست و گفت: سالمندی که سال ها تجربه و دانش اندوخته و امروز ممکن است از نظر جسمی توانایی های گذشته را نداشته باشد، همچنان از ظرفیت فکری و تجربی ارزشمندی برخوردار است. هر سالمند می تواند در کنار خانواده خود به عنوان یک ستون محکم و پشتوانه ای ارزشمند ایفای نقش کند.

وی افزود: حضور سالمندان در خانواده می تواند در حل بسیاری از اختلافات خانوادگی مؤثر باشد. در بسیاری از موارد، مراجعه اعضای خانواده به یک بزرگ تر باتجربه می تواند مانع تشدید اختلافات و حتی از هم پاشیدن خانواده شود.

انواری در پایان تأکید کرد: جامعه باید قدر این سرمایه های انسانی و تجربه های ارزشمند را بداند و شرایطی فراهم کند که سالمندان در کنار خانواده و با حفظ عزت و کرامت زندگی کنند. توجه به سالمندان، علاوه بر یک وظیفه اجتماعی، ریشه در آموزه های دینی و ارزش های فرهنگی جامعه دارد و باید از این ظرفیت ارزشمند به درستی استفاده کنیم.

در ادامه، سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور و دبیر شورای سالمندان کشور نیز با اشاره به وضعیت سالمندی جمعیت ایران اظهار کرد: جامعه ایران در حال ورود به دوران سالمندی است و هنوز در مرحله سالمندی کامل قرار نگرفته است. بر اساس شاخص های جمعیتی، جمعیتی که کمتر از هفت درصد آن را افراد بالای 60 سال تشکیل دهند، جمعیت جوان محسوب می شود؛ این رقم در بازه هفت تا 14 درصد نشان دهنده ورود به مرحله سالمندی است و جمعیت 14 تا 21 درصدی، جامعه سالمند محسوب می شود. اکنون حدود 13 درصد جمعیت کشور، معادل نزدیک به 11 میلیون نفر، سالمند هستند و به همین دلیل ایران در مرحله ورود به سالمندی قرار دارد.

وی افزود: دلیل استفاده از تعبیر «بحران سالمندی» از سوی برخی کارشناسان، سرعت بالای حرکت جمعیت کشور به سمت سالمندی است. نرخ رشد جمعیت عمومی کشور حدود 1.4 درصد است، در حالی که نرخ رشد جمعیت سالمند به حدود 4.7 درصد می رسد؛ یعنی رشد جمعیت سالمند تقریباً چهار برابر نرخ رشد جمعیت عمومی کشور است.

دبیر شورای سالمندان کشور ادامه داد: براساس برآوردها، در سال 1430 حدود 31 تا 33 درصد جمعیت ایران را سالمندان تشکیل خواهند داد؛ بنابراین ایران در شمار کشور هایی قرار می گیرد که با سرعت بالایی به سمت سالمندی جمعیت حرکت می کنند و این مسئله نیازمند برنامه ریزی جدی و آینده نگرانه است.

حسینی با اشاره به ابعاد مختلف سالمندی در کشور گفت: با یک سالمندی چندوجهی مواجه هستیم که موضوعاتی همچون فقر سالمندی، مسکن، بیماری، اختلالات روان تنی، وضعیت صندوق های بازنشستگی، بازنشستگی، درآمد و رفاه سالمندان را دربرمی گیرد. از سن 70 سالگی به بالا، حدود 70 درصد درآمد و 46 درصد دارایی سالمندان با کاهش مواجه می شود و حدود 60 درصد سالمندان نیز با حداقل یک بیماری مزمن زندگی می کنند. همچنین بخش قابل توجهی از سالمندان تحت پوشش مستمری های بازنشستگی نیستند. مجموعه این مسائل نشان دهنده ماهیت چندلایه پدیده سالمندی است.

وی در ادامه با تشریح اقدامات شورای سالمندان کشور اظهار کرد: نخستین اقدام، شناخت دقیق پدیده سالمندی است. در حال حاضر 17 دستگاه در کشور برنامه ها و سیاست هایی در حوزه سالمندی اجرا می کنند، اما اطلاعات این اقدامات به شکل یکپارچه در دسترس نیست. به همین منظور، طراحی یک سامانه و داشبورد جامع سالمندی در دستور کار قرار گرفته است.

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: همچنین پیمایش های مختلف در حوزه سالمندی و بسته های سیاستی مرتبط با این حوزه در حال تدوین است. در ماه های اخیر حدود 20 بسته سیاستی با محوریت سالمندان تهیه شده که از جمله آنها می توان به پیمایش ملی سالمندان و بررسی ابعاد چندلایه سالمندی در کشور اشاره کرد. شناخت دقیق وضعیت سالمندان، نخستین گام برای سیاست گذاری مؤثر در این حوزه است.

حسینی درباره قوانین مرتبط با سالمندان نیز گفت: قوانین موجود به اندازه کافی از پدیده سالمندی حمایت نمی کنند و تنها بخش محدودی از قوانین کشور پشتیبان نیاز های سالمندان است. بر همین اساس، لایحه جامع حقوق حمایتی سالمندان تهیه شده و در فرآیند بررسی و ارائه به کمیسیون ها و دولت قرار دارد. این لایحه ابعاد مختلفی از جمله توانبخشی، بیمه، سلامت، خدمات اجتماعی و روان شناختی سالمندان را دربرمی گیرد و می تواند به عنوان سندی بالادستی برای حرکت در مسیر سالمندی سالم مورد استفاده قرار گیرد.

وی با تأکید بر ضرورت تغییر نگاه به سالمندی اظهار کرد: سالمندی را نباید صرفاً به عنوان یک دوره همراه با بیماری، فقر، کاهش درآمد و کاهش توانایی ها دید، بلکه سالمندی می تواند فرصت های متعددی نیز ایجاد کند. این فرصت ها در ابعاد اجتماعی، روانی، تربیتی، هویتی و دینی قابل توجه است و یکی از مهم ترین آنها، فرصت اقتصادی و شکل گیری «اقتصاد نقره ای» است.

دبیر شورای سالمندان کشور ادامه داد: در دبیرخانه شورای سالمندان، تدوین نقشه جامع اقتصاد نقره ای سالمندی در 14 حوزه فعالیت در دستور کار قرار گرفته و پس از آن، نقشه جامع اشتغال سالمندان نیز تدوین خواهد شد تا مشخص شود سالمندان با توجه به مهارت ها و توانایی های خود چه مشاغلی را می توانند به صورت سبک و متناسب با شرایط سنی دنبال کنند.

حسینی از برگزاری نمایشگاه اقتصاد نقره ای سالمندی خبر داد و گفت: در آبان ماه امسال، بزرگ ترین نمایشگاه اقتصاد نقره ای سالمندی در یکی از دو محل نمایشگاه بین المللی تهران یا برج میلاد برگزار خواهد شد و تلاش می کنیم توانمندی های سازمان ها و نهاد های فعال در این حوزه، از جمله کمیته امداد امام خمینی(ره)، در این نمایشگاه عرضه شود.

وی افزود: میانگین سن بازنشستگی در ایران حدود 52 سال و امید به زندگی حدود 76 سال است؛ بنابراین تقریباً یک سوم عمر افراد در دوره بازنشستگی سپری می شود و این دوره می تواند سرشار از فرصت های اقتصادی و اجتماعی باشد. بسیاری از سالمندان دارای مهارت و تجربه هستند و اگر بتوان اقتصاد خرد، مشاغل خانگی و فعالیت های محلی را متناسب با توانایی آنان طراحی کرد، علاوه بر افزایش کیفیت زندگی، می توان اوقات فراغت آنان را نیز به شکل مطلوبی مدیریت کرد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به ظرفیت اقتصاد نقره ای در ایجاد اشتغال گفت: اقتصاد دیجیتال، اقتصاد سبز و اقتصاد مراقبتی از جمله حوزه هایی هستند که ظرفیت بالایی برای ایجاد اشتغال دارند. در میان این حوزه ها، مشاغل مراقبتی می توانند یکی از کم هزینه ترین و فراگیرترین مسیر های اشتغال جوانان باشند؛ زیرا با گسترش خدمات مرتبط با سالمندی، فرصت های شغلی جدیدی نیز ایجاد خواهد شد. تنها در سال گذشته حدود 12 هزار و 500 فرصت شغلی در این حوزه برای مددجویان بهزیستی ایجاد شده است.

حسینی همچنین از راه اندازی مراکز «مهر و گفت و گو» خبر داد و گفت: حدود 380 مرکز در کشور راه اندازی شده است که سالمندان می توانند با حضور در آنها به انتقال تجربه، یادگیری مهارت های جدید و ارتقای کیفیت زندگی خود بپردازند.

وی با اشاره به برنامه راه اندازی «بانک زمان» در کشور اظهار کرد: راه اندازی بانک زمان در ایران به صورت جدی در حال پیگیری است. شیوه نامه این طرح با مطالعه حدود چهار هزار بانک زمان در جهان تدوین شده و قرار است به صورت پایلوت در مناطق 12، 13، 14 و 15 تهران اجرا شود. پلتفرم مربوط به این طرح نیز با همکاری مجمع خیرین کشور در حال آماده سازی است و می تواند تحول قابل توجهی در زمینه ارائه و دریافت خدمات سالمندان ایجاد کند.

رئیس سازمان بهزیستی کشور افزود: همچنین حدود سه هزار و 500 مشاور ویژه سالمندان در کشور تربیت شده اند تا خدمات تخصصی مورد نیاز این قشر را ارائه دهند.

حسینی با تأکید بر ضرورت مناسب سازی محیط زندگی سالمندان گفت: همان طور که پیش تر نیز بر آن تأکید شد، باید محیط زندگی و فضای شهری را برای سالمندان مناسب کنیم. طی یک سال و نیم گذشته، 19 شهر کشور به عنوان شهر های دوستدار سالمند مورد توجه قرار گرفته اند و 27 دستگاه نیز در زمینه دسترس پذیری و مناسب سازی محیط برای سالمندان مسئولیت هایی بر عهده دارند.

وی همچنین از اجرای برنامه های سلامت محور برای سالمندان خبر داد و گفت: در حوزه سلامت سالمندان، از جمله سلامت چشم، انجمن های علمی مختلف به همکاری دعوت شده اند. در همین چارچوب، طی سه تا چهار ماه اخیر حدود 58 هزار معاینه رایگان چشم انجام شده و 18 هزار عینک رایگان نیز در اختیار سالمندان قرار گرفته است.

حسینی با تأکید بر جایگاه اجتماعی سالمندان اظهار کرد: سالمندان، سرمایه های هویتی و معرفتی جامعه و اساس پیوند میان نسل ها هستند. متأسفانه امروز در برخی موارد با نوعی «جامعه پذیری معکوس» مواجه هستیم و باید در مقابل آن، جامعه پذیری مثبت را تقویت کنیم.

وی ادامه داد: در همین راستا، مراکز ویژه دست های مهربان راه اندازی شده است و اکنون 91 مرکز در سازمان بهزیستی در پهنه کشور فعالیت می کنند که در آنها سالمندان سالم حضور می یابند و در کنار کودکان قرار می گیرند و به حمایت و انتقال تجربه به آنان می پردازند. این ارتباط میان نسل ها هم برای سالمندان و هم برای کودکان آثار مثبتی در ارتقای کیفیت زندگی دارد.

رئیس سازمان بهزیستی کشور در پایان تأکید کرد: سازمان بهزیستی آمادگی دارد در واگذاری فعالیت ها به بخش غیردولتی، سالمندان را در اولویت قرار دهد؛ چراکه آنان از دانش، تجربه و توانمندی های ارزشمندی برخوردارند. با همکاری و هم افزایی میان دستگاه ها، از جمله کمیته امداد امام خمینی(ره)، می توان اقدامات مؤثرتری برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان و بهره گیری از ظرفیت های این قشر انجام داد.

انتهای پیام