20 سال درخشش رویان؛ از ذخیره سازی تا پالایشگاه محصولات زایمانی

شرکت فناوری بن یاخته های رویان در آستانه بیستمین سال فعالیت خود، از یک بانک ساده خون بندناف به «بانک جامع سلول های بنیادی» تبدیل شده است. این مجموعه اکنون نه تنها در حوزه ذخیره سازی، بلکه در خط مقدم درمان های نوین بالینی، خودکفایی در تجهیزات فوق پیشرفته و فرآوری محصولات زایمانی پیشرو است. دکتر مرتضی ضرابی، مدیرعامل این شرکت، در گفت وگویی تفصیلی با ایکنا، به تشریح دستاوردها و چالش های مسیر دو دهه اخیر پرداخته است.

ایکنا: جناب دکتر ضرابی، مسیر تحول «بن یاخته های رویان» در بیست سال اخیر را چگونه ارزیابی می کنید؟

دکتر ضرابی: ما کارمان را با هدف ذخیره سازی خون بندناف شروع کردیم، اما امروز با افتخار «بانک جامع سلول های بنیادی» کشور را اداره می کنیم. اکنون علاوه بر خون بندناف، مغز استخوان، خون محیطی، بافت چربی و پالپ دندان شیری را نیز جمع آوری می کنیم. تا به امروز بیش از 250 هزار نمونه در بانک خصوصی و 5 هزار نمونه در بانک عمومی ذخیره سازی کرده ایم. اهمیت این تنوع در ماهیت سلول هاست؛ سلول های خونساز (خون بندناف، محیطی، مغز استخوان) نیاز به تطابق ژنتیکی دارند، اما سلول های مزانشیمی (بافت بندناف، چربی، دندان) این محدودیت را ندارند و می توانند برای چندین بیمار استفاده شوند.

ایکنا: در حوزه درمان های بالینی و دستاوردهای پزشکی چه پیشرفت هایی حاصل شده است؟

دکتر ضرابی: ما در بیماری های خونی (سرطان ها، تالاسمی و نقص سیستم ایمنی) تاکنون بیش از 100 پیوند موفق داشته ایم. در حوزه ارتوپدی، محصول «آرتوسل» را برای درمان آرتروز زانو، کتف و لگن تولید کرده ایم. در بیماری های عصبی نیز، پس از موفقیت در فاز تحقیقاتی روی 150 کودک، مجوز درمان فلج مغزی (CP) برای کودکان 4 تا 14 سال صادر شد. گزارش ها بهبود توان حرکتی، تکلم، بینایی و بلع را نشان می دهد. همچنین در حال طی کردن مراحل کارآزمایی بالینی برای بیماری «اوتیسم» هستیم که امیدواریم به زودی به سبد درمانی ما اضافه شود.

ایکنا: درباره فعالیت های پالایشگاهی و محصولات نوآورانه توضیح دهید.

دکتر ضرابی: ما در حال بهره برداری از ضمایم زایمانی (پرده های جنینی، بندناف و جفت) هستیم که پیش تر دور ریخته می شدند. از جمله: زخم پوش آمی کی: تولید شده از پرده جنینی برای سوختگی، زخم پای دیابتی و جراحی چشم؛ با مجوز صادرات.
سرم خون بندناف: تولید شده به عنوان قطره چشمی برای خراش و خشکی قرنیه که حتی برای حیوانات خانگی نیز کاربرد دارد.
پالایشگاه محصولات زایمانی: نخستین پالایشگاه در این حوزه ظرف یک ماه آینده در پارک علم و فناوری پردیس افتتاح خواهد شد.

ایکنا: چالش های خودکفایی تکنولوژیک را چگونه مدیریت کردید؟

دکتر ضرابی: ما به تانک های کرایوژنیک (نگهداری در نیتروژن مایع) نیاز مبرم داریم که پیش تر کاملاً وارداتی و بسیار گران قیمت بودند. طی دو سال اخیر با همکاری شرکت های دانش بنیان، موفق به تولید 7 دستگاه از این تانک ها شدیم. اگرچه هنوز تا خودکفایی کامل فاصله داریم، اما این یک گام بزرگ بود. همچنین محلول استراتژیک جداسازی سلول های بنیادی (که باعث رسوب گلبول ها و جداسازی سلول های تک هسته ای می شود) نیز اکنون در داخل تولید می شود.

ایکنا: دسترسی مردم به این خدمات در سراسر کشور چگونه است؟

دکتر ضرابی: به دلیل حساسیت سلول ها (فرصت 10 تا 12 ساعته پس از خروج از انجماد برای تزریق)، کلینیک اصلی در تهران فعال است، اما ما شبکه ای برای انتقال سریع نمونه ها (هوایی یا زمینی) به کلان شهرهایی مانند شیراز، تبریز، مشهد و اصفهان ایجاد کرده ایم. این مدل برای سایر استان ها از جمله کردستان نیز با هماهنگی متخصصان ارتوپد و نورولوژیست های اطفال کاملاً قابل اجرا و در دسترس است.

ایکنا: چالش های اقتصادی و ضرورت حمایت حاکمیتی چیست؟

دکتر ضرابی: ذخیره سازی هر نمونه در بانک عمومی، با احتساب آزمایش های ژنتیک، حدود 30 میلیون تومان هزینه دارد. در تمام دنیا، دولت ها یا خیریه ها حامی بانک های عمومی هستند. به دلیل اعتبار اندک دولتی در ایران، رشد این بخش کند بوده است. ما در حال رایزنی با مجلس برای تخصیص بودجه هستیم؛ چرا که بانک عمومی یک وظیفه حاکمیتی برای نجات بیماران است.

ایکنا: در مورد هزینه ها و پوشش بیمه ای چه اقداماتی صورت گرفته است؟

دکتر ضرابی: ما در حال مذاکره فشرده با بیمه مرکزی هستیم و پروپوزال های لازم ارائه شده است. در حال حاضر برخی بیمه ها مانند «بیمه دی» بخشی از هزینه ها را برای سازمان های تحت پوشش خود تقبل می کنند، اما مطالبه اصلی ما ورود خدمات سلول درمانی و ذخیره سازی به سبد «بیمه تکمیلی» عمومی است. دولت و مجلس باید نگاه ویژه ای به این تکنولوژی داشته باشند تا این خدمت از یک کالای لوکس، به یک خدمت در دسترس برای تمام آحاد جامعه تبدیل شود.

انتهای پیام