نمایش؛ راهی برای شناخت مفاخر ایران

به گزارش خبرنگار ایکنا، نشست رسانه ای نمایش «قائم مقام فراهانی» با حضور محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، اردشیر صالح پور، نویسنده و کارگردان، ایرج راد، اصغر همت، کاظم هژیرآزاد، آتش تقی پور، بازیگران نمایش و حامد ابراهیمی، آهنگساز، امروز پنجم مهرماه در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد.

در این نشست، حاضران درباره ضرورت معرفی مفاخر تاریخی و فرهنگی ایران از طریق هنرهای نمایشی، ویژگی های اجرایی و پژوهشی نمایش «قائم مقام فراهانی» و اهمیت بهره گیری از ظرفیت هنرمندان پیشکسوت برای بازخوانی تاریخ و فرهنگ ایران سخن گفتند.

محمود شالویی، رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، در این نشست با اشاره به پیشینه فعالیت های این مجموعه اظهار کرد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به عنوان یکی از قدیمی ترین نهادهای فرهنگی کشور، طی بیش از یکصد سال گذشته مسئولیت های متعددی را در زمینه معرفی، بزرگداشت و پاسداشت شخصیت های برجسته علمی، ادبی، فرهنگی و هنری بر عهده داشته است. این انجمن در کنار فعالیت های مربوط به ساخت و بازسازی آرامگاه ها و بناهای تاریخی، همواره تلاش کرده است آثار و اندیشه های بزرگان ایران را نیز در اختیار علاقه مندان قرار دهد و زمینه آشنایی نسل های مختلف با میراث فکری و فرهنگی کشور را فراهم کند. انتشار آثار مفاخر و برگزاری آیین های بزرگداشت از جمله اقداماتی است که در همین مسیر دنبال شده و استمرار یافته است.

وی با بیان اینکه معرفی مفاخر فرهنگی نیازمند بهره گیری از شیوه های تازه و متناسب با نیازهای مخاطبان امروز است، افزود: در طول سال های گذشته، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برنامه های متعددی را در حوزه معرفی شخصیت های برجسته برگزار کرده است، اما برای ادامه این مسیر باید به علایق و سلایق مخاطبان نیز توجه داشت. نسل امروز با شیوه های مختلفی از دریافت اطلاعات و شناخت شخصیت ها روبه روست و لازم است برای ارتباط مؤثرتر با این نسل، از ابزارها و روش های متنوع فرهنگی و هنری استفاده کنیم. بر همین اساس، با مصوبه شورای عالی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، استفاده از ظرفیت هنرهای نمایشی و دیگر قالب های هنری برای معرفی مفاخر مورد توجه قرار گرفت.

شالویی ادامه داد: یکی از تجربه های انجمن در این زمینه، اجرای نمایش «لسان الغیب» با موضوع زندگی و احوال حافظ شیرازی در آرامگاه این شاعر بزرگ در شیراز بود. این اثر با همکاری و همراهی هنرمندانی همچون اردشیر صالح پور و دیگر دوستان هنری به اجرا درآمد و با استقبال قابل توجه مخاطبان روبه رو شد. بازتاب هایی که پس از اجرای آن دریافت کردیم، نشان می داد که استفاده از هنر نمایش می تواند در شناخت بهتر شخصیت های تاریخی و ادبی تأثیرگذار باشد. تماشاگر در چنین تجربه ای صرفاً شنونده اطلاعات تاریخی نیست، بلکه با حضور در فضای اجرا، امکان ارتباط نزدیک تری با شخصیت و دوره تاریخی مورد نظر پیدا می کند.

وی با اشاره به ادامه این رویکرد در نمایش «قائم مقام فراهانی»، بیان کرد: پس از تجربه نمایش مربوط به حافظ، تصمیم گرفتیم به سراغ یکی دیگر از شخصیت های برجسته تاریخ ایران برویم که با وجود جایگاه مهمی که در تاریخ سیاسی و ادبی کشور دارد، هنوز آن گونه که شایسته است برای بخش گسترده ای از جامعه شناخته نشده است. قائم مقام فراهانی از جمله شخصیت هایی است که نام و جایگاهش در سایه برخی چهره های شناخته شده دوره قاجار قرار گرفته، در حالی که آثار و اقدامات او در حوزه های مختلف، از ادبیات و نثر فارسی تا سیاست و تاریخ ایران، اهمیت فراوانی دارد.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با تأکید بر ضرورت معرفی چنین شخصیت هایی به نسل جوان گفت: شناخت قائم مقام فراهانی تنها به آشنایی با یک شخصیت تاریخی محدود نمی شود، بلکه می تواند دریچه ای برای شناخت بخشی از تحولات سیاسی، اجتماعی و ادبی ایران باشد. آثار به جامانده از او همچنان قابلیت مطالعه و بررسی دارند و اندیشه ها و تجربه هایش می توانند برای مخاطبان امروز نیز موضوع تأمل باشند. به همین دلیل، پرداختن به زندگی چنین شخصیتی در قالب نمایش، فرصتی فراهم می کند تا مخاطب با ابعاد مختلف زندگی او آشنا شود و از طریق هنر، ارتباطی زنده تر با تاریخ برقرار کند.

بازخوانی زندگی قائم مقام در محل وقوع یک رویداد تاریخی

شالویی با اشاره به همکاری اردشیر صالح پور در شکل گیری نمایش «قائم مقام فراهانی» اظهار کرد: برای اجرای این اثر از استاد صالح پور درخواست کردیم که با توجه به تجربه و دانش خود در زمینه پژوهش و نمایش، مسئولیت نگارش و کارگردانی آن را بر عهده بگیرد. انتخاب قائم مقام فراهانی به عنوان موضوع این نمایش، از اهمیت جایگاه تاریخی و فرهنگی او سرچشمه می گرفت و تلاش داشتیم اثری شکل بگیرد که بتواند شخصیت او را از زوایای مختلف به مخاطب معرفی کند. خوشبختانه این پیشنهاد با همراهی ایشان روبه رو شد و روند پژوهش و آماده سازی نمایش آغاز شد.

وی افزود: یکی از ویژگی های این پروژه، بهره گیری از هنرمندانی است که خود از چهره های شناخته شده و تأثیرگذار هنر نمایش ایران به شمار می روند. در این زمینه، استاد ایرج راد، آتش تقی پور، اصغر همت، کاظم هژیرآزاد و دیگر هنرمندان با حضور در گروه اجرایی، به شکل گیری این اثر کمک کردند. حضور این هنرمندان تنها به معنای استفاده از تجربه بازیگری آنان نیست، بلکه فرصتی برای انتقال تجربه های ارزشمند نسل های مختلف تئاتر کشور به یکدیگر نیز به شمار می رود. همکاری هنرمندان پیشکسوت در چنین پروژه هایی می تواند به ارتقای کیفیت اجرا و تقویت پیوند میان نسل های مختلف هنر نمایش کمک کند.

رئیس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی با اشاره به اهمیت مکان اجرای نمایش گفت: یکی از ویژگی های مهم این اثر آن است که در باغ نگارستان اجرا می شود؛ مکانی که با بخشی از زندگی و سرنوشت قائم مقام فراهانی ارتباط تاریخی دارد. باغ نگارستان از جمله مکان های مهم تاریخی تهران است و انتخاب آن برای اجرای نمایش، امکان برقراری ارتباط میان فضای واقعی و روایت نمایشی را فراهم می کند. مخاطب در چنین فضایی تنها با یک داستان تاریخی مواجه نیست، بلکه در محیطی قرار می گیرد که خود بخشی از حافظه تاریخی کشور محسوب می شود.

شالویی ادامه داد: در این پروژه تلاش شده است از ظرفیت مکان تاریخی برای تقویت ارتباط مخاطب با موضوع نمایش استفاده شود. اجرای اثر در چنین فضایی می تواند تجربه متفاوتی برای تماشاگر ایجاد کند و او را به تأمل درباره شخصیت تاریخی مورد نظر و حوادث مرتبط با زندگی او دعوت کند. امیدواریم این تجربه زمینه ساز ادامه فعالیت های مشابه در معرفی دیگر مفاخر کشور باشد و بتوانیم در آینده نیز از ظرفیت های هنرهای نمایشی برای معرفی شخصیت های برجسته علمی، ادبی و فرهنگی ایران بهره ببریم.

وی با تأکید بر اهمیت استمرار این رویکرد بیان کرد: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی تلاش دارد در کنار فعالیت های شناخته شده خود، از ظرفیت های جدید برای معرفی بزرگان ایران استفاده کند. هنر نمایش می تواند به عنوان یکی از ابزارهای مؤثر در این مسیر مورد توجه قرار گیرد، زیرا امکان انتقال مفاهیم تاریخی و فرهنگی را در قالبی زنده و تأثیرگذار فراهم می کند. امیدواریم اجرای «قائم مقام فراهانی» آغاز مسیر گسترده تری برای معرفی مفاخر از طریق هنرهای نمایشی باشد و در ادامه بتوانیم آثار دیگری درباره شخصیت های برجسته کشور تولید و اجرا کنیم.

قائم مقام فراهانی؛ شخصیتی فراتر از یک چهره سیاسی

اردشیر صالح پور، نویسنده و کارگردان نمایش «قائم مقام فراهانی»، نیز در این نشست با اشاره به پیشینه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی اظهار کرد: این انجمن از قدیمی ترین نهادهای فرهنگی کشور به شمار می رود و از سال 1301 فعالیت خود را با هدف بزرگداشت، معرفی و پاسداشت شخصیت های برجسته علمی، ادبی و فرهنگی آغاز کرده است. در طول بیش از یک قرن فعالیت این مجموعه، اقدامات متعددی در زمینه ساخت و بازسازی آرامگاه ها، برگزاری آیین های بزرگداشت و انتشار آثار مفاخر انجام شده است. چنین پیشینه ای نشان می دهد که معرفی بزرگان و حفظ میراث فرهنگی، از ابتدا یکی از مسئولیت های اصلی این نهاد بوده است.

وی افزود: در کنار فعالیت های پیشین، امروز این ضرورت احساس می شود که برای معرفی مفاخر، از ظرفیت های تازه هنر نیز بهره گرفته شود. بزرگداشت شخصیت های برجسته و انتشار آثار آنان همچنان اهمیت دارد، اما هنرهای نمایشی می توانند امکان متفاوتی برای ارتباط مخاطب با این شخصیت ها ایجاد کنند. به همین دلیل، شکل گیری رویکرد نمایش مفاخر در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی را می توان گامی در جهت تکمیل فعالیت های پیشین این مجموعه دانست. امیدواریم این تجربه در آینده به حوزه های دیگری مانند سینما و تولید مجموعه های نمایشی نیز گسترش پیدا کند.

صالح پور با اشاره به ویژگی مکانی نمایش «قائم مقام فراهانی» بیان کرد: این اثر برخلاف بسیاری از نمایش های متعارف که در سالن های تئاتر اجرا می شوند، در باغ نگارستان روی صحنه می رود؛ مکانی که با سرنوشت قائم مقام فراهانی ارتباط تاریخی دارد. برای ما اهمیت داشت که نمایش در فضایی اجرا شود که مخاطب بتواند میان روایت تاریخی و محیط واقعی ارتباط برقرار کند. به همین دلیل، تلاش کردیم شرایط اجرا را با ویژگی های معماری و تاریخی این مکان هماهنگ کنیم و از ظرفیت آن برای شکل گیری یک تجربه نمایشی متفاوت بهره ببریم.

وی ادامه داد: چنین شیوه ای را می توان در چارچوب تئاتر محیطی و نمایش مفاخر مورد توجه قرار داد. در این نوع اجرا، مکان تنها محلی برای استقرار بازیگران و تماشاگران نیست، بلکه بخشی از تجربه نمایشی محسوب می شود. مخاطب می تواند در همان فضایی حضور پیدا کند که با زندگی یا یکی از رویدادهای مهم مربوط به شخصیت تاریخی ارتباط دارد. این ارتباط، امکان درک نزدیک تر فضای تاریخی را فراهم می کند و به نمایش کمک می کند تا از محدوده روایت صرف فراتر برود.

کارگردان نمایش «قائم مقام فراهانی» با اشاره به تعریف خود از نمایش مفاخر اظهار کرد: نمایش مفاخر به زندگی، احوال، آثار، سرگذشت، خاطرات و مخاطرات شخصیت های برجسته می پردازد. در چنین آثاری تلاش می شود شخصیت تاریخی تنها از طریق اطلاعات عمومی یا روایت های خلاصه معرفی نشود، بلکه مخاطب با وجوه مختلف زندگی و اندیشه او آشنا شود. این شیوه می تواند به شناخت عمیق تر مفاخر کمک کند و زمینه ای فراهم آورد تا تماشاگر پس از پایان اجرا نیز به مطالعه و پیگیری زندگی آن شخصیت علاقه مند شود.

وی افزود: یکی از ظرفیت های مهم نمایش مفاخر، امکان اجرای اثر در مکان هایی است که با زندگی شخصیت مورد نظر ارتباط دارند. گردشگر یا مخاطب فرهنگی معمولاً از یک بنای تاریخی بازدید می کند و با ویژگی های معماری و پیشینه آن آشنا می شود، اما اگر در همان مکان بخشی از رویدادهای تاریخی مرتبط با آن نیز در قالب نمایش اجرا شود، تجربه او می تواند ابعاد گسترده تری پیدا کند. در این صورت، مخاطب تنها با یک فضای تاریخی مواجه نیست، بلکه بخشی از روایت و حافظه آن مکان را نیز از طریق هنر تجربه می کند.

پژوهش تاریخی؛ مبنای نگارش نمایش

صالح پور با اشاره به روند پژوهش و نگارش نمایش «قائم مقام فراهانی» گفت: برای نگارش این اثر، حدود شش ماه مطالعات پژوهشی درباره زندگی و شخصیت قائم مقام انجام دادیم. در این مدت، نزدیک به 350 نامه از او را که در مجموعه منشآت قرار دارند، بررسی کردیم و 23 منبع تاریخی و مرجع مرتبط با زندگی و دوران فعالیت او را مورد مطالعه قرار دادیم. تلاش ما این بود که متن نمایش بر پایه اسناد و منابع تاریخی شکل بگیرد و روایت آن تا حد امکان با اطلاعات مستند درباره شخصیت قائم مقام هماهنگ باشد.

وی ادامه داد: برای من، پژوهش همواره یکی از پایه های اصلی فعالیت هنری بوده است. در بسیاری از آثاری که تاکنون نوشته یا کارگردانی کرده ام، تلاش داشته ام ابتدا موضوع را از نظر تاریخی و محتوایی بررسی کنم و سپس زبان هنر را برای انتقال آن به کار بگیرم. در نمایش «قائم مقام فراهانی» نیز همین رویکرد دنبال شد. ابتدا منابع و اسناد مورد بررسی قرار گرفتند و سپس بر اساس اطلاعات به دست آمده، ساختار نمایشی اثر شکل گرفت. پس از پایان مرحله نگارش نیز تمرین های تحلیلی و اجرایی آغاز شد تا متن در جریان اجرا به زبان مناسب خود برسد.

کارگردان نمایش «قائم مقام فراهانی» با اشاره به جایگاه این شخصیت در تاریخ ایران اظهار کرد: قائم مقام فراهانی از جمله شخصیت هایی است که در حوزه های مختلف ادبیات و سیاست جایگاه مهمی دارد. گاهی در روایت های عمومی، او بیشتر به عنوان یک دولتمرد شناخته می شود، در حالی که بررسی آثار و نوشته هایش نشان می دهد با شخصیتی چندوجهی روبه رو هستیم. او در ادبیات فارسی جایگاهی برجسته دارد و در نثرنویسی نیز از چهره های تأثیرگذار به شمار می رود. همین ویژگی ها باعث شد که در نگارش نمایش تلاش کنیم ابعاد مختلف شخصیت او را مورد توجه قرار دهیم.

وی افزود: قائم مقام فراهانی از نظر ادبی با میراث سعدی ارتباطی عمیق دارد و در نوشته های او می توان تأثیر شیوه بیان و نثر این شاعر بزرگ را مشاهده کرد. استاد محمدرضا شفیعی کدکنی نیز در بررسی جایگاه ادبی قائم مقام، به اهمیت نقش او در ادامه سنت نثر فارسی و پیوندش با میراث سعدی توجه داشته است. این مسئله نشان می دهد که قائم مقام تنها یک شخصیت سیاسی نیست، بلکه در تاریخ ادبیات ایران نیز جایگاه قابل بررسی و مهمی دارد. شناخت این وجه از شخصیت او می تواند به درک کامل تر زندگی و اندیشه اش کمک کند.

صالح پور با اشاره به ویژگی های ادبی قائم مقام بیان کرد: او علاوه بر نثر ادبی، در زمینه شعر نیز فعالیت داشته و مجموعه ای از سروده هایش به جامانده است. همچنین تسلط او بر زبان عربی و آشنایی با سنت های ادبی زمان خود، از دیگر ویژگی هایی است که در بررسی آثارش اهمیت دارد. یکی از نکات قابل توجه در نوشته های قائم مقام، تنوع شیوه های نثر اوست؛ به گونه ای که در کنار نثر ادبی و آهنگین، نمونه هایی از نثر ساده تر و نزدیک به زبان مردم نیز در آثارش دیده می شود. این ویژگی ها نشان می دهد که او از ظرفیت های مختلف زبان برای بیان اندیشه های خود بهره می گرفت.

حضور هنرمندان پیشکسوت در روایت تاریخ

وی با اشاره به حضور هنرمندان پیشکسوت در این نمایش اظهار کرد: یکی از ویژگی های این پروژه، بهره گیری از تجربه هنرمندانی است که سال ها در عرصه تئاتر، سینما و تلویزیون فعالیت کرده اند. برای من افتخار بزرگی بود که بتوانم از حضور استاد ایرج راد، اصغر همت، کاظم هژیرآزاد و آتش تقی پور در این اثر بهره ببرم. این هنرمندان هر یک تجربه های ارزشمندی در زمینه بازیگری دارند و حضورشان در چنین پروژه ای می تواند به کیفیت اجرا و شکل گیری ارتباطی عمیق تر میان بازیگر و شخصیت تاریخی کمک کند.

صالح پور ادامه داد: در جریان تمرین ها و آماده سازی نمایش، از مشورت ها و تجربه های این هنرمندان بهره فراوان بردم. همکاری با بازیگران پیشکسوت تنها به اجرای نقش ها محدود نمی شود، بلکه فرصتی برای تبادل تجربه و یادگیری در فرآیند تولید اثر است. از سوی دیگر، حضور این هنرمندان در نمایشی با موضوع یکی از مفاخر تاریخ ایران، می تواند به معرفی بهتر شخصیت تاریخی مورد نظر نیز کمک کند؛ زیرا مخاطبان با چهره هایی آشنا روبه رو می شوند که سال ها در عرصه هنر فعالیت داشته اند.

وی با اشاره به ساختار نمایش گفت: این اثر در قالب هفت تابلوی نمایشی طراحی شده است و تلاش دارد از طریق روایت های مختلف، بخش هایی از زندگی و شخصیت قائم مقام فراهانی را برای مخاطب بازخوانی کند. در این ساختار، روایت تاریخی با ظرفیت های اجرایی و نمایشی پیوند می خورد و بازیگران در قالب شخصیت ها و موقعیت های مختلف، بخش هایی از زندگی او را بازنمایی می کنند. هدف این بوده است که مخاطب با مجموعه ای از اطلاعات پراکنده مواجه نشود، بلکه بتواند در جریان اجرا، تصویری منسجم تر از شخصیت قائم مقام به دست آورد.

کارگردان نمایش «قائم مقام فراهانی» با بیان اینکه تمرین های این اثر در دو مرحله دنبال شده است، گفت: ابتدا تمرین ها در تالار آینه انجمن آثار و مفاخر فرهنگی آغاز شد و سپس گروه به باغ نگارستان رفت تا تمرین ها در فضای اصلی اجرا ادامه پیدا کند. این جابه جایی به ما کمک کرد تا ویژگی های محیطی مکان اجرا را بهتر بشناسیم و هماهنگی لازم میان حرکت بازیگران، فضای تاریخی و شرایط اجرایی ایجاد شود. تلاش کردیم نمایش از نظر اجرایی با محیط باغ نگارستان هماهنگ باشد و تماشاگر بتواند ارتباط مناسبی با فضای اثر برقرار کند.

وی در پایان سخنانش با اشاره به زمان اجرای نمایش اظهار کرد: نمایش «قائم مقام فراهانی» از 10 تا 25 مهرماه در باغ نگارستان اجرا خواهد شد. امیدوارم این اثر بتواند مخاطبان را با شخصیت یکی از چهره های مهم تاریخ و ادبیات ایران آشنا کند و زمینه ای برای توجه بیشتر به ظرفیت نمایش مفاخر فراهم آورد. این پروژه برای ما فرصتی بود تا از طریق پیوند پژوهش تاریخی و هنر نمایش، بخشی از میراث فرهنگی کشور را به زبانی تازه در اختیار مخاطبان قرار دهیم.

فرهنگ؛ پشتوانه ماندگاری هویت ایرانی

آتش تقی پور، بازیگر نمایش «قائم مقام فراهانی»، نیز در این نشست با اشاره به اهمیت فرهنگ در استمرار هویت ایرانی اظهار کرد: آنچه در طول تاریخ موجب ماندگاری یک ملت می شود، تنها رویدادهای سیاسی و نظامی نیست، بلکه فرهنگ و اندیشه ای است که در میان مردم جریان دارد. اگر بخواهیم درباره ماندگاری ایران صحبت کنیم، باید به نقش فرهنگ و شخصیت هایی توجه کنیم که در دوره های مختلف تاریخی، زمینه انتقال دانش، تجربه و اندیشه را فراهم کرده اند. شخصیت هایی مانند قائم مقام فراهانی و امیرکبیر در چنین بستری قابل بررسی هستند و شناخت آنان می تواند به درک بهتر تاریخ و فرهنگ کشور کمک کند.

وی با اشاره به نقش شرایط اجتماعی و فرهنگی در شکل گیری شخصیت های برجسته افزود: انسان در محیطی که با اندیشه، دانش و تجربه های ارزشمند همراه باشد، فرصت بیشتری برای رشد پیدا می کند. شخصیت های برجسته تاریخی نیز در بستر شرایط اجتماعی و فرهنگی زمان خود شکل گرفته اند و بررسی زندگی آنان می تواند نشان دهد که محیط و آموزش چه نقشی در پرورش افراد دارد. پرداختن به چنین شخصیت هایی در هنر نمایش، فرصتی برای آشنایی نسل جوان با تجربه های تاریخی و فرهنگی ایران فراهم می کند.

این بازیگر با اشاره به ضرورت ماندگار کردن آثار نمایشی درباره مفاخر بیان کرد: پیشنهاد می کنم نمایشنامه هایی که درباره شخصیت های مهم تاریخی نوشته می شوند، پس از اجرا نیز در قالب کتاب منتشر شوند و در صورت امکان، نسخه تصویری یا صوتی مناسبی از اجرای آن ها تهیه شود. این اقدامات کمک می کند که آثار تنها به مدت محدودی روی صحنه باقی نمانند و امکان استفاده از آن ها در مراکز فرهنگی، آموزشی و هنری فراهم شود. ثبت و انتشار چنین آثاری می تواند زمینه آشنایی مخاطبان بیشتری را با تاریخ و فرهنگ ایران فراهم کند.

تقی پور ادامه داد: امیدوارم اجرای «قائم مقام فراهانی» آغاز راهی برای تولید و اجرای آثار بیشتری درباره شخصیت های اثرگذار تاریخ ایران باشد. معرفی این شخصیت ها به نسل جوان و علاقه مندان فرهنگ ایران، می تواند به شناخت بهتر گذشته و توجه بیشتر به میراث فرهنگی کشور کمک کند. هنر نمایش ظرفیت آن را دارد که زندگی و اندیشه بزرگان را از طریق تجربه ای زنده و قابل لمس به مخاطب منتقل کند و به همین دلیل، استمرار چنین فعالیت هایی اهمیت دارد.

ضرورت معرفی چهره های تاریخی به نسل جوان

اصغر همت، بازیگر نمایش «قائم مقام فراهانی»، نیز در این نشست با تأکید بر اهمیت فرهنگ در حفظ هویت ملی اظهار کرد: فرهنگ یکی از مهم ترین پشتوانه های ماندگاری ملت هاست و اگر بخواهیم درباره تاریخ ایران و استمرار هویت این سرزمین صحبت کنیم، نمی توانیم نقش فرهنگ را نادیده بگیریم. در طول تاریخ، شخصیت های برجسته ای در عرصه های مختلف علمی، ادبی، فرهنگی و سیاسی حضور داشته اند که آثار و اندیشه های آنان بخشی از هویت تاریخی کشور را شکل داده است. معرفی این شخصیت ها به نسل جوان، فرصتی برای شناخت بهتر گذشته و آشنایی با تجربه های تاریخی فراهم می کند.

وی با اشاره به اهمیت پرداختن به شخصیت هایی مانند قائم مقام فراهانی افزود: آشنایی با زندگی و اندیشه مفاخر تاریخی می تواند به مخاطب کمک کند تا با زمینه های شکل گیری تحولات فرهنگی و اجتماعی کشور آشنا شود. در هنر نمایش، این امکان وجود دارد که شخصیت های تاریخی از قالب اطلاعات مکتوب خارج شوند و در قالب موقعیت ها و روایت های نمایشی به مخاطب معرفی شوند. چنین تجربه ای می تواند توجه نسل جوان را به تاریخ و فرهنگ جلب کند و زمینه مطالعه بیشتر درباره شخصیت های برجسته را فراهم آورد.

این بازیگر با اشاره به ضرورت ماندگاری آثار نمایشی بیان کرد: پیشنهاد می کنم نمایشنامه هایی که درباره مفاخر و شخصیت های تاریخی نوشته می شوند، پس از اجرا نیز در قالب کتاب منتشر شوند تا امکان مطالعه و استفاده از آن ها برای علاقه مندان فراهم باشد. همچنین ثبت تصویری اجراها می تواند به حفظ تجربه های هنری و انتقال آن ها به نسل های بعد کمک کند. این آثار نباید تنها به دوره اجرای خود محدود بمانند، بلکه می توانند به منابعی برای آشنایی با تاریخ و فرهنگ ایران تبدیل شوند.

همت اظهار کرد: امیدوارم اجرای نمایش «قائم مقام فراهانی» زمینه ساز توجه بیشتر به شخصیت های اثرگذار تاریخ ایران باشد و هنرمندان بتوانند در آثار آینده نیز به معرفی مفاخر فرهنگی کشور بپردازند. پرداختن به این موضوعات، فرصتی برای پیوند هنر نمایش با تاریخ و فرهنگ فراهم می کند و می تواند به شناخت بهتر میراث فکری و فرهنگی ایران کمک کند.

موسیقی؛ پیونددهنده وجوه مختلف شخصیت قائم مقام

حامد ابراهیمی، آهنگساز نمایش «قائم مقام فراهانی»، نیز در این نشست با اشاره به همکاری با انجمن آثار و مفاخر فرهنگی اظهار کرد: برای من افتخار بزرگی است که انجمن آثار و مفاخر فرهنگی و اردشیر صالح پور این مسئولیت را به گروه ما سپردند. پرداختن به شخصیت قائم مقام فراهانی مسئولیت مهمی است، زیرا با چهره ای روبه رو هستیم که ابعاد مختلفی از زندگی و شخصیت او، از سیاست و ادبیات تا شعر و اندیشه اهمیت دارد. تلاش کردم موسیقی نمایش نیز بتواند با این تنوع شخصیتی ارتباط برقرار کند و در خدمت روایت کلی اثر باشد.

وی افزود: در این پروژه دو موضوع برای من اهمیت ویژه ای داشت. نخست، استفاده از اشعار خود قائم مقام در بخش های مختلف نمایش بود. شعرهای او از نظر وزن و ساختار، ویژگی هایی دارند که آهنگسازی برای آن ها را به تجربه ای متفاوت تبدیل می کند. برخلاف برخی متون منظوم که از نظر موسیقایی امکان همراهی آسان تری دارند، در این اثر با وزن ها و ساختارهایی روبه رو بودیم که نیازمند بررسی و دقت بیشتری بودند. تلاش کردم موسیقی با ویژگی های شعر هماهنگ باشد و در عین حال، به فضای نمایشی اثر نیز کمک کند.

آهنگساز نمایش «قائم مقام فراهانی» با اشاره به ابعاد مختلف شخصیت این چهره تاریخی بیان کرد: موضوع دوم برای من، چندوجهی بودن شخصیت قائم مقام بود. او از یک سو سیاستمداری بود که در شرایط دشوار تاریخی فعالیت می کرد و از سوی دیگر، شاعری با روحیه ادبی و عاطفی محسوب می شد. هنگام مطالعه متن نمایش و بررسی شخصیت او، به این نتیجه رسیدم که موسیقی باید بتواند میان این دو وجه ارتباط برقرار کند. به همین دلیل، برای بخش هایی از نمایش که به وجه سیاسی و مبارزه جویانه شخصیت او مربوط می شود، از فضایی حماسی و ضرباهنگ هایی متناسب با این ویژگی استفاده کردم.

وی ادامه داد: در کنار این وجه، تلاش کردم برای بخش هایی که به شخصیت ادبی و شاعرانه قائم مقام مربوط می شود، فضای موسیقایی متفاوتی شکل بگیرد. این بخش ها نیازمند لحنی هستند که بتواند جنبه عاطفی و شاعرانه شخصیت او را به مخاطب منتقل کند، بنابراین، موسیقی نمایش بر اساس موقعیت های مختلف و با توجه به ویژگی های هر بخش طراحی شده است. هدف این بود که موسیقی تنها همراهی کننده صحنه نباشد، بلکه بتواند در انتقال فضای تاریخی و احساسی نمایش نقش داشته باشد.

ابراهیمی با اشاره به استفاده از سازهای مختلف در این اثر اظهار کرد: با توجه به اینکه داستان نمایش در دوره قاجار می گذرد، در ابتدا به استفاده از سازهای مرتبط با آن دوره فکر می کردم، اما در ادامه تصمیم گرفتیم برای ایجاد فضای دراماتیک و تأثیرگذاری بیشتر، از ریتم ها و فضاهای موسیقایی متنوع تری بهره ببریم. این انتخاب به ما امکان داد تا موسیقی را با نیازهای اجرایی و موقعیت های مختلف نمایش هماهنگ کنیم. تلاش کردیم در عین توجه به فضای تاریخی اثر، از ظرفیت های موسیقی برای ایجاد ارتباط عاطفی با مخاطب نیز استفاده کنیم.

وی در پایان با اشاره به سابقه همکاری گروه موسیقی در آثار مرتبط با مفاخر فرهنگی گفت: پیش از این نیز در پروژه «مثال غیب» با موضوع حافظ همکاری داشتیم و آلبوم مربوط به سعدی نیز آماده شده است که امیدواریم مراحل انتشار آن به زودی انجام شود. همکاری در پروژه هایی که به معرفی شخصیت های برجسته فرهنگی اختصاص دارند، برای ما اهمیت زیادی دارد. امیدوارم موسیقی نمایش «قائم مقام فراهانی» بتواند در کنار متن و بازی بازیگران، به معرفی بهتر این شخصیت تاریخی کمک کند و مخاطب را با ابعاد مختلف زندگی و اندیشه او همراه سازد.

انتهای پیام