سلامت تلاوت؛ زیربنای زیبایی و اثرگذاری در تلاوت قرآن

مصطفی حاجی حسنی کارگر، قاری بین المللی قرآن در گفت وگو با ایکنا از خراسان رضوی درباره یک تلاوت حرفه ای اثرگذار اظهار کرد: در یک تلاوت حرفه ای، سلامت و صحت قرائت باید بر زیبایی صوتی و لحنی مقدم باشد و قاری زمانی می تواند از ظرفیت های هنری تلاوت برای اثرگذاری بیشتر استفاده کند که مهارت های فنی در او تثبیت شده و شناخت دقیقی از توانایی صوتی خود داشته باشد. به نظر من در یک تلاوت حرفه ای، سلامت تلاوت باید بر زیبایی تلاوت مقدم باشد، چراکه زیبایی زمانی ارزشمند و اثرگذار است که بر یک تلاوت صحیح و اصولی بنا شده باشد

وی افزود: تلاوت حرفه ای مجموعه ای از چند مؤلفه است؛ صحت قرائت، تسلط بر تجوید، رعایت مخارج و صفات حروف، توجه به وقف و ابتدا، تناسب صوت و لحن با معنا و همچنین توانایی انتقال مفاهیم و احساس آیات به شنونده، بنابراین قاری ابتدا باید پایه های تلاوت خود را به گونه ای تثبیت کند که اجرای صحیح آیات برای او به یک مهارت پایدار تبدیل شده باشد و هنگام اجرای تلاوت، ذهن او درگیر مسائل ابتدایی و فنی نباشد.

این قاری بین المللی قرآن ادامه داد: در واقع قاری حرفه ای نباید برای زیباتر خواندن از سلامت تلاوت هزینه کند. صوت زیبا، تحریرهای جذاب و تنوع لحنی، ابزارهایی برای اثرگذاری بیشتر هستند، نه هدف اصلی تلاوت و اگر بخواهیم میان تلاوت سالم و تلاوت زیبا یکی را انتخاب کنیم، قطعاً تلاوت سالم اولویت نخست است، اما قاری حرفه ای باید تلاش کند زیبایی را بر بستر سلامت تلاوت ایجاد کند.

حاجی حسنی کارگر درباره ضرورت آمادگی قاری برای اجرای تلاوت در شرایط مختلف گفت: یکی از تفاوت های قاری حرفه ای با قاری که صرفاً در شرایط تمرینی خوب اجرا می کند، این است که حرفه ای بودن باید در شرایط مختلف خودش را نشان دهد. قاری باید به مرحله ای برسد که مهارت های اصلی تلاوت در او درونی شده باشد و وابسته به شرایط ایده آل نباشد.

وی ادامه داد: این موضوع با تمرین مستمر، تمرین در شرایط متنوع، اجرای شبیه سازی شده و شناخت دقیق توانایی های صوتی و لحنی به دست می آید. قاری نباید فقط زمانی که صدا در بهترین وضعیت است تمرین کند، بلکه باید یاد بگیرد متناسب با شرایط، پرده صوتی، حجم صدا، سرعت تلاوت و حتی میزان استفاده از تحریر را مدیریت کند.

این قاری بین المللی قرآن با اشاره به نقش آمادگی روحی و روانی در کیفیت اجرا تصریح کرد: آمادگی روحی و روانی نیز نقش بسیار مهمی دارد، گاهی ممکن است قاری از نظر فنی آمادگی داشته باشد، اما به دلیل اضطراب، خستگی ذهنی، نگرانی از قضاوت دیگران یا تمرکز بیش از حد بر اجرای تکنیکی، نتواند توان واقعی خود را نشان دهد، بنابراین قاری باید علاوه بر تمرین صوت و لحن، مهارت مدیریت ذهن و احساسات خود را نیز تقویت کند، به خصوص باید به نقطه ای برسد که هنگام تلاوت به جای اینکه دائماً به این فکر کند که چگونه زیبا بخوانم، ذهنش متوجه آیات، معنا، ارتباط با مخاطب و اجرای صحیح باشد. در حقیقت آمادگی واقعی زمانی شکل می گیرد که مهارت های فنی از سطح محفوظات و تمرین های ذهنی عبور کرده و به توانایی عملی و درونی قاری تبدیل شده باشند.

پرده مطلوب صوتی؛ محدوده ای برای تلاوت بدون فشار

وی درباره اهمیت شناخت ظرفیت صوتی قاری گفت: شناخت ظرفیت صوتی یکی از مسائل بسیار مهم در تلاوت حرفه ای است. هر قاری محدوده و ویژگی های صوتی خاص خود را دارد و نمی توان از همه قاریان انتظار داشت یک قطعه را در یک پرده و با یک شیوه اجرا کنند. پرده مطلوب صوتی در واقع محدوده ای است که قاری در آن می تواند با تسلط، آرامش، زیبایی، قدرت و بدون فشار غیرطبیعی بر حنجره تلاوت کند. اگر قاری پرده ای بالاتر یا پایین تر از ظرفیت واقعی خود انتخاب کند، ممکن است در ابتدا اجرای او جذاب به نظر برسد، اما به مرور هم کیفیت تلاوت آسیب می بیند و هم سلامت صوتی او.

این قاری بین المللی قرآن ادامه داد: قاری باید ظرفیت صدای خود را بشناسد و بداند در چه محدوده ای، چه مقام و چه نوع تحریری برای صدای او مناسب تر است که این شناخت هم به زیبایی تلاوت کمک می کند و هم باعث می شود قاری بتواند در اجرای طولانی، کنترل صوتی خود را حفظ کند. ضرورت حفظ تعادل میان هنر و صحت قرائت مهم و هنرنمایی صوتی و لحنی زمانی ارزشمند است که در خدمت آیه و معنا باشد. تحریر، تنوع مقامات، اوج و فرودهای صوتی و سایر ظرافت های اجرایی نباید موجب شود که قاری از مخارج صحیح، صفات حروف، احکام تجویدی، وقف و ابتدا یا ساختار طبیعی کلام فاصله بگیرد.

وی اظهار کرد: به تعبیر دیگر هنر در تلاوت باید روی ریل صحت حرکت کند. اگر هنرنمایی باعث شود کلمه تغییر کند، حرفی درست ادا نشود، مد یا حرکت به درستی رعایت نشود یا قاری برای رسیدن به یک اوج صوتی به حنجره فشار وارد کند، دیگر آن هنرنمایی ارزش حرفه ای خود را از دست می دهد، همچنین قاری موفق کسی نیست که صرفاً بالاترین صدا یا بیشترین تحریر را اجرا کند، بلکه کسی است که ظرفیت صدای خود را بشناسد، از آن هوشمندانه استفاده کند و زیبایی صوت و لحن را در خدمت صحت قرائت، معنا و اثرگذاری آیات قرار دهد.

انتهای پیام