حزب بلد؛ از چالش با ساختار سیاسی رژیم اسرائیل تا مناقشات انتخاباتی

به قلم پگاه سادات طباطبایی

بلد (به عبری: בָּלַ״ד) مخفف «بریت لِئومیت دموکراتیت» و نام عربی آن «التَّجَمُّعُ الْوَطَنِیُّ الدّیمُقْرَاطِیُّ» به معنای «مجمع ملی دموکراتیک» و از جمله احزاب عربی رژیم صهیونیستی است. این حزب گرایش های ملی گرایانه عربی ـ فلسطینی، سکولار و سوسیال دموکرات دارد و در تقسیم بندی کلی احزاب سیاسی رژیم صهیونیستی، در اردوگاه چپ گرایان قرار می گیرد.

بلد مواضعی ضدصهیونیستی دارد و خواهان تبدیل ساختار سیاسی موجود به «دولت همه شهروندان» است. برخلاف حداش که حزبی مختلط و متشکل از عرب ها و یهودیان است، بلد به دلیل ماهیت ملی گرایانه خود بیشتر در میان بخش عمده ای از جامعه عرب فلسطینی در داخل سرزمین های اشغالی پایگاه دارد. این حزب در سال 1996 تأسیس شد و از آن زمان تاکنون، در عرصه سیاسی و انتخاباتی رژیم صهیونیستی حضور داشته است.

ایدئولوژی و اهداف

ایدئولوژی حزب مجمع ملی دموکراتیک بر پیوند میان ملی گرایی عربی فلسطینی، برابری مدنی و ملی و بازتعریف ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی استوار است. یکی از مفاهیم محوری در گفتمان حزب، تبدیل اسرائیل از دولت یهودی و دموکراتیک به دولت همه شهروندان است؛ مفهومی که در کنار تأکید بر حقوق فردی، بر به رسمیت شناختن اعراب اسرائیلی یا همان فلسطینی در جایگاه اقلیتی ملی و برخورداری آنان از حقوق جمعی، فرهنگی و ملی تأکید دارد. از این منظر، ایدئولوژی بلد همزمان دو مؤلفه مدنی و ملی دارد: از یک سو خواهان برابری کامل شهروندان عرب و یهودی و رفع تبعیض است و از سوی دیگر، بر حفظ هویت و جایگاه ملی شهروندان عرب تأکید می کند.

بیشتر بخوانید:

حداش؛ جایگاه سیاسی و تحولات یک جریان چپ گرای عربی یهودی «یهودیت متحد توراتی»؛ مدافع هویت دینی جامعه یهود حزب شاس؛ از جنبشی اعتراضی تا وزنه ای تعیین کننده در سیاست داخلی اسرائیل حزب «اسرائیل خانه ما»؛ چهره ای تهاجمی در برابر حماس حزب کارگر؛ تسلط تاریخی، رکود و تلاش برای احیای سیاسی حزب خانه یهودی؛ از فراز تا فرود حزب کادیما؛ از ظهور تا انفعال لیکود؛ از انزوا تا تبدیل شدن به قدرتمندترین حزب سیاسی اسرائیل

در سطح داخلی، اهداف حزب بیشتر بر منع تبعیض بر مبنای تعلق قومی و دینی و تضمین حقوق جمعی شهروندان عرب متمرکز است. بلد همچنین بر تقویت سازمان یابی سیاسی و اجتماعی شهروندان عرب و حفظ هویت ملی و فرهنگی آنان تأکید دارد و در این چارچوب، همکاری با نیروهای یهودی همسو با ایده برابری را نیز رد نمی کند. در برنامه سیاسی حزب، این اهداف در قالب تأکید بر حاکمیت قانون، تفکیک قوا، آزادی بیان و تشکل یابی، برابری شهروندان و مقابله با تبعیض و همچنین، مبارزه با جرم و خشونت در جامعه عرب اسرائیل بیان شده است.

در سطح فلسطین، منطقه و روابط بین الملل، اهداف بلد بر پایان اشغال و دستیابی به راه حلی عادلانه برای مسئله فلسطین متمرکز است. حزب از تشکیل دولت فلسطینی در سرزمین های اشغالی 1967 با پایتختی قدس و حل مسئله پناهندگان براساس حقوق بین الملل حمایت می کند و در کنار آن، ایده شکل گیری دولتی دموکراتیک را نیز مطرح کرده است.

همچنین در مواضع حزب، بر پایان اشغال سرزمین های عربی و حل مسئله فلسطین براساس قطعنامه های سازمان ملل و طرح صلح عربی تأکید شده است. از طرفی، مخالفت با طرح های انتقال جمعیت و محاصره غزه و پیگیری حقوق فلسطینیان در چارچوب راه حلی عادلانه مورد تأکید قرار گرفته است. در سطح منطقه ای، بلد بر استقلال سیاسی کشورهای منطقه و مخالفت با سلطه خارجی تأکید دارد.

آشنایی با شخصیت های برجسته حزب

حزب بلد نیز مانند بسیاری از احزاب رژیم صهیونیستی، در طول فعالیت خود، رهبران و شخصیت های برجسته ای داشته است که در شکل گیری جهت گیری های سیاسی، تدوین برنامه ها و تحولات سیاسی آن نقش داشته اند. در ادامه، به معرفی و بررسی فعالیت های سه تن از مهم ترین شخصیت های این حزب پرداخته می شود.

عزمی بشاره: از چهره های برجسته جریان ملی گرایی عرب و از بنیان گذاران حزب بلد است. او در سال 1996، همزمان با شکل گیری حزب، در مقام یکی از نمایندگان آن وارد کنست شد و در طول فعالیت سیاسی خود، بر بازتعریف جایگاه شهروندان عرب در ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی تأکید داشت. محوری ترین دیدگاه سیاسی بشاره، به رسمیت شناختن هویت ملی شهروندان عرب اسرائیل و مخالفت با انحصار تعریف دولت بر مبنای هویت یهودی بود.

مواضع بشاره در قبال مسئله فلسطین و روابط رژیم اسرائیل با کشورهای عربی، در طول فعالیت سیاسی او با مناقشات سیاسی و حقوقی همراه شد. سفرهای بشاره به سوریه و لبنان، به ویژه در شرایطی که این کشورها از سوی این رژیم کشورهای دشمن محسوب می شدند، موجب طرح اتهاماتی علیه او شد. همچنین، اظهاراتش درباره مقاومت فلسطینیان در برابر رژیم صهیونیستی در چارچوب این مناقشات مورد توجه مقامات اسرائیلی قرار گرفت. با این حال، بخشی از روندهای قضایی مربوط به این پرونده ها به محکومیت بشاره منجر نشد و در بعضی موارد، دادگاه های رژیم صهیونیستی اتهامات مطرح شده علیه او را کنار گذاشتند یا ادامه رسیدگی را متوقف کردند.

در سال 2007 و پس از جنگ رژیم صهیونیستی و حزب الله در سال 2006، مقام های امنیتی این رژیم بشاره را به برقراری ارتباط با حزب الله و انتقال اطلاعات به این سازمان در جریان جنگ متهم کردند. اتهامات دیگری از جمله دریافت پول و کمک به دشمن نیز علیه او مطرح شد. بشاره این اتهامات را رد کرد و آن ها را سیاسی و ناشی از امنیتی کردن روابط و فعالیت های سیاسی و فرهنگی خود با جهان عرب دانست. بنابراین، نکته ای که در اینجا حائز اهمیت به نظر می رسد، این است که در بررسی سوابق سیاسی بشاره، باید میان اتهامات مطرح شده از سوی مقامات رژیم صهیونیستی و واقعیت اثبات شده قضایی تمایز قائل شد و انتقال اطلاعات نظامی یا همکاری امنیتی او با حزب الله را بدون ذکر این تمایز، به منزله واقعیتی قطعی بیان نکرد.

در مجموع، جایگاه سیاسی بشاره را می توان در پیوند میان ملی گرایی و مطالبات مدنی شهروندان عرب اسرائیل و نقد ساختار هویتی رژیم صهیونیستی مورد توجه قرار داد. او در دوره فعالیت پارلمانی خود تلاش داشت این دیدگاه را در عرصه سیاسی این رژیم مطرح کند و از بازتعریف رابطه میان اکثریت مردم یهودی و شهروندان عرب بر مبنای برابری مدنی و ملی دفاع کرد. در کنار این رویکرد، سفرها و ارتباطات منطقه ای بشاره، به ویژه در ارتباط با لبنان و پرونده اتهامات مربوط به حزب الله، به یکی از موضوعات مهم مناقشه سیاسی و حقوقی درباره فعالیت او تبدیل شد.

جمال زحالقه: او در سال 1955 در کفر قرع متولد شد و تحصیلات خود را در رشته داروسازی در دانشگاه عبری اورشلیم ادامه داد و موفق به دریافت مدرک دکترا شد. زحالقه از فعالان سیاسی عرب در اسرائیل (سرزمین های اشغالی) است و در شکل گیری حزب بلد نقش داشت. او نخستین بار در انتخابات سال 2003 به کنست راه یافت و در دوره های بعد نیز به فعالیت پارلمانی ادامه داد. زحالقه پس از عزمی بشاره، به یکی از رهبران اصلی بلد تبدیل شد و از سال 2007  تا 2019 رهبری این حزب را بر عهده داشت.

فعالیت سیاسی وی عمدتاً بر دفاع از حقوق مدنی و ملی شهروندان عرب فلسطینی در اسرائیل و طرح مطالبات ملی فلسطینی متمرکز بود. زحالقه در چارچوب گفتمان حزب بلد، با تعریف اسرائیل به منزله دولتی یهودی مخالفت می کرد و بر برابری شهروندان و تبدیل اسرائیل به دولت همه شهروندان تأکید داشت. در اظهارات سیاسی او، شهروندان عرب فلسطینی اسرائیل بخشی از مردم فلسطین تلقی می شدند و مسئله آنان از مسئله گسترده تر فلسطین، به ویژه کرانه باختری و نوار غزه جدا نبود. زحالقه همچنین بر به رسمیت شناختن حقوق جمعی و ملی شهروندان عرب و مشارکت آنان در حیات سیاسی و اجتماعی تأکید داشت و از منتقدان سیاست های رژیم صهیونیستی در قبال شهروندان عرب و مسئله فلسطین بود.

وی در اواخر فعالیت پارلمانی خود اعلام کرد که برای دوره دیگری در انتخابات کنست نامزد نخواهد شد و تأکید کرد که فعالیت های سیاسی و ملی خود را خارج از پارلمان ادامه خواهد داد. زحالقه در این دوره بر ادامه فعالیت عمومی، تقویت حزب و پیگیری مطالبات سیاسی و حقوقی شهروندان عرب فلسطینی تأکید داشت. از این منظر، دوره فعالیت او در کنست را می توان بخشی از روند تثبیت حضور و طرح مطالبات جریان ملی گرای عرب در عرصه سیاسی رژیم اسرائیل دانست. زحالقه در کنار عزمی بشاره، در طرح مواضع و مطالبات این حزب در عرصه پارلمانی و سیاسی نقش داشت.

سعید نفاع: آخرین شخصیت برجسته بلد است که در سال 1953 در خانواده ای دروزی در بیت جن، نزدیک سوریه متولد شد. او فعالیت سیاسی خود را از سنین جوانی در حزب کمونیست اسرائیل آغاز کرد و در دهه 1990 در شورای محلی بیت جن نیز فعالیت داشت. نفاع در سال 1997 از حزب کمونیست جدا شد و در اواخر دهه 1990 به حزب بلد پیوست. از مهم ترین حوزه های فعالیت او در این دوره، پیگیری ارتباط میان دروزیان داخل اسرائیل (سرزمین های اشغالی) و جوامع دروزی در دیگر کشورهای عربی، به ویژه سوریه و لبنان بود.

نفاع همچنین در سال های فعالیت سیاسی خود، در موضوعات مرتبط با جایگاه دروزیان و روابط آنان با جهان عرب فعال بود. در آوریل 2007، پس از استعفای عزمی بشاره، در مقام نماینده حزب بلد وارد کنست شد و در انتخابات 2009 نیز توانست کرسی خود را حفظ کند. اسناد رسمی کنست نیز حضور او را در دوره های هفدهم و هجدهم و عضویتش در فراکسیون بلد ثبت کرده اند.

یکی از مهم ترین رخدادهای سیاسی در کارنامه نفاع، سفر او به سوریه در سال 2007 بود. وی در سپتامبر همان سال در رأس هیئتی متشکل از رهبران و شخصیت های مذهبی دروزی به سوریه سفر کرد. هدف اعلام شده این سفر، زیارت اماکن مقدس دروزیان و تقویت ارتباط میان دروزیان سوریه و دروزیان ساکن سرزمین های اشغالی بود. با وجود این، گزارش شد که سفر یاد شده بدون دریافت مجوز مورد نیاز صورت گرفت و پس از بازگشت نفاع، موضوع در کمیته اخلاق کنست و سپس در روند قضایی مطرح شد.

کمیته اخلاق کنست در دسامبر 2007، شکایت مربوط به سفر او به سوریه را بررسی و آن را در چارچوب مقررات مربوط به سفر نمایندگان به کشورهای دشمن رسیدگی کرد. بعدها دادستانی رژیم صهیونیستی نیز اتهام هایی از جمله تماس با عامل خارجی و سفر غیرقانونی به کشور دشمن را علیه نفاع مطرح کرد. او در دفاع از خود تأکید داشت که سفر در چارچوب فعالیت های مذهبی و عمومی برای تسهیل زیارت دروزیان انجام شده است. گزارش های آن زمان همچنین نشان می دهند که نفاع، خود ارتباط با سوریه را در چارچوب روابط میان دروزیان و جهان عرب توضیح می داد. او در حال حاضر سمت انتخاباتی یا دولتی ندارد و فعالیت سیاسی اش نسبت به دوره حضور در کنست محدودتر شده است.

موقعیت سیاسی انتخاباتی حزب بلد

حزب بلد از همان آغاز تأسیس وارد عرصه سیاسی و پارلمانی رژیم صهیونیستی شد. این حزب در انتخابات 1996 در فهرستی مشترک با حداش شرکت کرد و عزمی بشاره را به کنست فرستاد. در انتخابات 1999 نیز با تعال وارد ائتلاف انتخاباتی شد. بلد از سال 2003 تا 2013 به صورت مستقل در انتخابات شرکت کرد و توانست سه کرسی به دست آورد. در سال 2015 به فهرست مشترک پیوست و در انتخابات 2022 بار دیگر به صورت مستقل شرکت کرد، اما با کسب 138٬617 رأی، معادل 2٫9 درصد آرا، نتوانست از حد نصاب 3٫25 درصد عبور کند. این روند نشان می دهد که جایگاه انتخاباتی بلد در طول سه دهه فعالیت، میان حضور مستقل و ائتلاف با دیگر احزاب عرب و جریان های همسو در نوسان بوده است.

در انتخابات پیش روی کنست در 27 اکتبر 2026، بلد بار دیگر مسیر ائتلاف انتخاباتی را انتخاب کرده است. این حزب در ماه اوت همراه حداش و تعال برای تشکیل فهرستی مشترک به توافق رسید. در ترکیب اعلام شده، یوسف جبارین از حداش در جایگاه نخست، احمد الطیبی از تعال در جایگاه دوم و سامی ابوشحاده، رئیس بلد در جایگاه سوم قرار گرفته اند. این فهرست مشترک در هشتم سپتامبر نیز به صورت رسمی برای انتخابات ارائه شد. بنابراین، بلد برخلاف انتخابات 2022، در انتخابات کنونی به صورت مستقل رقابت نمی کند و بخشی از فهرست مشترک سه حزب عربی است.

همزمان، مشارکت این فهرست با درخواست رد صلاحیت از سوی حزب لیکود به رهبری بنیامین نتانیاهو و عوتسما یهودیت به رهبری ایتامار بن گویر، وزیر امنیت داخلی رژیم صهیونیستی مواجه شده است. لیکود اعلام کرده که خواهان جلوگیری از حضور فهرست مشترک و حزب رعام در انتخابات است و علت اعلام شده از سوی این حزب، ادعا درباره مواضع آن ها نسبت به حماس، حزب الله و نیروهای نظامی رژیم صهیونیستی است.

این درخواست ها در نهایت در کمیته مرکزی انتخابات رژیم صهیونیستی مورد بررسی قرار گرفت. این کمیته در 23 سپتامبر 2026 به رد صلاحیت فهرست مشترک حداش، تعال و بلد رأی داد. همچنین، در رأی گیری جداگانه، سامی ابوشحاده، رئیس حزب بلد و نفر سوم این فهرست، با 30 رأی موافق در برابر چهار رأی مخالف رد صلاحیت شد.

مهم ترین مبنای مطرح شده در پرونده ابوشحاده، ادعای حمایت او از مبارزه مسلحانه علیه رژیم صهیونیستی، از جمله در ارتباط با مقاله ای بود که یک روز پس از عملیات هفتم اکتبر 2023 منتشر کرده بود. ابوشحاده این اتهام ها را رد کرده و رد صلاحیت خود را تلاشی برای ساکت کردن صدای سیاسی خود و جامعه عرب دانسته است. با وجود این، تصمیم کمیته مرکزی انتخابات درباره رد صلاحیت ابوشحاده و فهرست مشترک هنوز نهایی نشده و برای تصمیم گیری نهایی در اختیار دیوان عالی رژیم صهیونیستی قرار خواهد گرفت.

اگرچه سابقه چنین اقداماتی علیه احزاب عربی، به ویژه بلد نیز وجود داشته است، اما در بیشتر موارد، رد صلاحیت ها از سوی دیوان عالی این رژیم لغو شده اند. با این حال، در شرایط کنونی، موقعیت سیاسی بلد بیش از هر چیز به حضور آن در فهرست مشترک حداش و تعال در آستانه انتخابات 2026 بستگی دارد.

روی هم رفته ، حزب بلد از زمان تأسیس در سال 1996، در جایگاه یکی از احزاب عربی رژیم صهیونیستی، بر ملی گرایی عربی فلسطینی، سکولاریسم، سوسیال دموکراسی و برابری مدنی و ملی تأکید داشته است. این حزب با طرح ایده دولت همه شهروندان و حضور در انتخابات پارلمانی، تلاش کرده با وجود چالش های انتخاباتی که با آن مواجه بوده، جایگاه خود را در ساختار سیاسی و انتخاباتی رژیم صهیونیستی حفظ کند. حضور مجدد بلد در فهرست مشترک حداش و تعال در انتخابات 2026 نیز نشان دهنده تداوم نقش آن در عرصه سیاسی و انتخاباتی است.

منابع:

خلیفة، أحمد، وعاید، خالد. (۱۹۹۹). الانتخابات الإسرائیلیة، أیار/مایو ۱۹۹۹: وثائق تألیف الحکومة الجدیدة والنتائج والبرامج الانتخابیة. مجلة الدراسات الفلسطینیة، ۱۰(۳۹)، ۱۰۴.
کل العرب. (2009، 8 أکتوبر). التجمع الطلابی ینظم أیاما دراسیة لنشیطیه فی الجامعات والکلیات.
مجدلة، محمود. (2019، 16 ینایر). مساء الیوم: «حوار حی» مع النائب جمال زحالقة. عرب 48.
عدالة. (د.ت.). قضایا مدنیة وسیاسیة. https://www.adalah.org/ar/content/view/1290
קונפינו, ר., וקרמניצר, מ. (2008, 18 ביוני). הערת חקיקה על הצעת חוק למניעת התמודדות בבחירות של אדם שביקר במדינת אויב. המכון הישראלי לדמוקרטיה.
ועדת החוקה, החוק והמשפט. (2009). דין וחשבון על עבודת ועדת החוקה, החוק והמשפט בכנסת השבע-עשרה (ניסן תשס״ו – שבט תשס״ט, אפריל 2006 – פברואר 2009). הכנסת.
Karmel, A. (2026, September 23). Election panel disqualifies all Arab parties, in move likely to be overturned; Balad leader also barred. The Times of Israel. The Times of Israel.
Levaton, S., Karmel, A., & Fabian, E. (2026, September 9). Israel’s election takes shape as 38 parties submit slates, in battle between pro- and anti-Netanyahu blocs. The Times of Israel.
Maanit, C. (2026, September 15). Parties file requests to disqualify electoral lists, all expected to be rejected. Haaretz.
Mar’i, M. (2007, May 3). Azmi Bishara suspected of treason and espionage. Arab News.
Neev, K. (2026, September 14). Likud says it will request to ban Arab parties from running in elections. The Jerusalem Post.               
Rudnitzky, A. (2022, October 18). Arab politics in the 2022 election campaign. The Israel Democracy Institute.
The Israel Democracy Institute. (n.d.). Balad. https://en.idi.org.il/israeli-elections-and parties/balad.
Yohanan, G. (2014, June 4). Former MK convicted of contacting foreign agents. Ynetnews.

انتهای پیام