766 آیه برای تبیین «ارتش انقلابی»؛ جزئیات یک پژوهش قرآنی در ارتش

به گزارش خبرنگار ایکنا، حجت الاسلام والمسلمین عباس محمدحسنی، رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران، عصر امروز شنبه چهارم مهرماه در مراسم رونمایی از کتاب و اثر پژوهشی «ارتش انقلابی از منظر قرآن کریم» که در فرهنگسرای قرآن برگزار شد، با قدردانی از برگزارکنندگان این مراسم و دست اندرکاران انجام این پژوهش، اظهار کرد: اگر گامی هرچند کوچک برای قرآن برداشته شود، کاری ارزشمند است و از اینکه فرصتی فراهم شد تا در چنین ایامی و در چنین مکان مقدسی در خدمت جامعه قرآنی باشم، خداوند را شاکرم.

وی با گرامیداشت یاد و خاطره امام خمینی (ره)، رهبر شهید، شهدا و شهدای دفاع مقدس و با اشاره به ایام هفته دفاع مقدس، افزود: دفاع مقدس مصداق روشنی از «بنیان مرصوص» بودن ملت ایران در برابر متجاوزان به حریم اسلام و مسلمانان است.

محمدحسنی با اشاره به آیه چهارم سوره مبارکه صف، گفت: این آیه به درستی با فضای هفته دفاع مقدس و ایستادگی ملت ایران تناسب دارد. ملت ایران با حضور و ایستادگی خود و با استفاده از همه ظرفیت هایش در دفاع از سرمایه های دینی و ملی، نشان داد که می تواند از مصادیق روشن «بنیان مرصوص» باشد.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش با اشاره به مضمون آیه «إِنَّ اللَّهَ یُحِبُّ الَّذینَ یُقَاتِلُونَ فِی سَبیلِهِ صَفًّا کَأَنَّهُمْ بُنْیَانٌ مَرْصُوصٌ»، اظهار کرد: در قرآن کریم گروه هایی به عنوان محبوبان خدا معرفی شده اند که یکی از آن ها رزمندگانی هستند که در راه خدا در برابر متجاوزان ایستادگی می کنند. ملت ایران نیز در مقاطع مختلف نشان داده که در دفاع از ارزش های الهی و ملی خود ایستادگی کرده است.

وی همچنین با گرامیداشت یاد و خاطره شهدای نیرو های مسلح، بر ضرورت توجه به فرهنگ ایثار و شهادت و انتقال این میراث به نسل های آینده تأکید کرد.

پژوهشی در شش فصل برای تبیین ارتش انقلابی

محمدحسنی در ادامه سخنان خود به معرفی پژوهش «ارتش انقلابی از منظر قرآن کریم» پرداخت و گفت: این پژوهش در شش فصل تدوین شده است که از تاریخچه ارتش در جهان و ایران آغاز می شود و مباحثی همچون نظریه و نظریه پردازی، ظرفیت های دفاعی و آمادگی رزمی ارتش در قرآن، مبانی ارتش از منظر قرآن کریم، اصول حاکم بر ارتش از منظر قرآن کریم و در نهایت شاخص های ارتش انقلابی از منظر قرآن کریم را بررسی می کند.

وی افزود: دال مرکزی این پژوهش، شاخص های ارتش انقلابی است که بر اساس اندیشه های امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب مورد بررسی قرار گرفته است.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش تصریح کرد: البته شاخص هایی که در این پژوهش برای ارتش انقلابی استخراج شده، به معنای دقیق کلمه صرفاً مختص ارتش نیست؛ بلکه این شاخص ها قابلیت تسری به سایر نیرو های مسلح را نیز دارد. اگر همین پژوهش با عنوان شاخص های «سپاه انقلابی» یا با موضوع نیرو های مسلح تراز اسلامی انجام می شد، بخش قابل توجهی از همین شاخص ها قابل استفاده بود.

وی ادامه داد: ارتش، سپاه، فراجا و بسیج در دفاع از ارزش های انقلاب اسلامی و امنیت کشور از یکدیگر جدا نیستند و هرکس که برای خدا سلاح به دست می گیرد و از ارزش های الهی و ملی دفاع می کند، می تواند مخاطب این شاخص ها باشد.

766 آیه قرآن در یک پژوهش درباره ارتش

محمدحسنی، یکی از ویژگی های مهم این پژوهش را میزان استناد آن به آیات قرآن کریم دانست و گفت: در این پژوهش مجموعاً به 766 آیه قرآن کریم استناد و از آن ها برای تبیین مبانی، اصول و شاخص های ارتش انقلابی استفاده شده است.

وی افزود: حجم استناد به آیات قرآن کریم از جمله موضوعاتی بود که مورد توجه برخی از افرادی قرار گرفت که این پژوهش را مطالعه کردند. این میزان استناد نشان می دهد که تلاش شده است موضوع ارتش انقلابی صرفاً از منظر ادبیات سازمانی و نظامی بررسی نشود، بلکه خاستگاه قرآنی آن نیز مورد توجه قرار گیرد.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش با بیان اینکه دیدگاه های امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب درباره ارتش در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است، تصریح کرد: در این تحقیق تلاش شده است نشان داده شود که مباحث مطرح شده درباره ارتش و ویژگی های نیرو های مسلح، دارای مبانی و ریشه های قرآنی است.

«استنطاق» از قرآن؛ روش مورد استفاده در پژوهش

محمدحسنی در ادامه به روش استفاده از قرآن در این پژوهش اشاره کرد و گفت: یکی از نکاتی که در این تحقیق اهمیت دارد، روش استناد و استشهاد به آیات قرآن کریم است. در این پژوهش از روش «استنطاق» شهید محمدباقر صدر استفاده شده است؛ روشی که به اعتقاد من هنوز به اندازه کافی در جامعه علمی و قرآنی شناخته و به کار گرفته نشده است.

وی توضیح داد: مراجعه انسان به قرآن می تواند سطوح مختلفی داشته باشد. گاهی فرد برای استشفا و برطرف شدن یک مشکل به قرآن مراجعه می کند و گاهی از قرآن درباره یک مسئله سؤال می کند، اما «استنطاق» مرحله ای عمیق تر از مراجعه به قرآن است.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش ادامه داد: استنطاق به معنای آن است که انسان یک موضوع و مسئله را شناسایی، سپس آن را به قرآن عرضه و از معارف قرآن برای کشف پاسخ و مبانی آن استفاده کند؛ گویی تلاش می کنیم قرآن را به سخن گفتن درباره آن موضوع وادار کنیم.

وی با بیان اینکه این شیوه نیازمند دانش تفسیری است، اظهار کرد: قرآن لایه های عمیق و متعددی دارد و همه این لایه ها به سادگی در اختیار هر مراجعه کننده ای قرار نمی گیرد. کسی که می خواهد از قرآن استنطاق کند، باید روش استفاده عمیق از معارف قرآنی را بداند و با دانش تفسیر آشنا باشد.

محمدحسنی گفت: اگر به دنبال شکل گیری جامعه قرآنی هستیم، باید کاری کنیم که مردم و نخبگان تنها برای استشفاع یا استفهام به قرآن مراجعه نکنند، بلکه زمینه بهره گیری از روش استنطاق نیز گسترش پیدا کند. این روش می تواند به ما کمک کند تا بهتر وارد دنیای معارف قرآن شویم.

ایده اولیه «ارتش انقلابی از منظر قرآن» چگونه شکل گرفت؟

وی درباره چگونگی شکل گیری ایده این پژوهش نیز گفت: در ابتدا موضوع دیگری را برای تحقیق در نظر گرفته بودم، اما استاد رضایی اصفهانی پیشنهاد کردند با توجه به اینکه در ارتش خدمت می کنم، موضوعی با عنوان «ارتش انقلابی از منظر قرآن کریم» را دنبال کنم.

محمدحسنی با بیان اینکه انجام چنین پژوهشی کار ساده ای نبود، افزود: این موضوع از این جهت دشوار بود که کار نظری منسجم و جامعی درباره آن وجود نداشت. ممکن بود آثاری با عنوان ارتش انقلابی وجود داشته باشد، اما آنچه مورد نیاز بود، استخراج مبانی، اصول، ابعاد و شاخص های این مفهوم و ارائه یک مدل نظری بود.

وی ادامه داد: بنابراین تصمیم گرفتیم صرفاً یک اثر تبلیغاتی درباره ارتش تولید نکنیم، بلکه تلاش کنیم یک نظریه و مدل ارائه دهیم تا بتواند برای آیندگان نیز قابل استفاده باشد.

سابقه به کارگیری تعبیر «ارتش انقلابی»

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش با اشاره به پیشینه استفاده از تعبیر «ارتش انقلابی» درباره ارتش جمهوری اسلامی ایران، اظهار کرد: در جریان بررسی منابع، به بیانات رهبر معظم انقلاب رسیدیم که در سال 1368 و در دانشگاه امام حسین (ع) از ارتش جمهوری اسلامی ایران به عنوان «ارتش انقلابی» یاد کرده اند.

وی افزود: این تعبیر پس از آن نیز در موارد متعدد درباره ارتش، سپاه، بسیج و سایر مجموعه های انقلابی به کار گرفته شده است که در این پژوهش تلاش کردیم موارد استفاده از این کلیدواژه و بیانات مرتبط با آن را با ذکر زمان و مکان گردآوری کنیم.

محمدحسنی تصریح کرد: همین موضوع یکی از مبانی اصلی انتخاب این پژوهش شد. ایده اولیه از سوی استاد رضایی اصفهانی مطرح شد، اما تلاش برای نظریه پردازی و تبدیل این گزاره به یک چارچوب علمی و قرآنی، مسیر اصلی پژوهش را شکل داد.

پنج کارکرد برای پژوهش «ارتش انقلابی»

وی در ادامه، پنج کارکرد اساسی برای این پژوهش برشمرد و گفت: نخستین کارکرد، تلاش برای عملیاتی کردن دیدگاه ها و منویات رهبر معظم انقلاب درباره ارتش است. در این پژوهش تلاش شده است بیانات مرتبط گردآوری و در قالب یک مجموعه منسجم در اختیار پژوهشگران قرار گیرد.

محمدحسنی، دومین کارکرد را تقویت اعتمادبه نفس کارکنان ارتش در انجام مأموریت های محوله دانست و افزود: وقتی یک نیروی نظامی بداند که از منظر فرماندهی عالی خود، ویژگی های مورد انتظار یک نیروی انقلابی را داراست، این موضوع می تواند در انگیزه و اعتمادبه نفس او برای انجام مأموریت اثرگذار باشد.

وی، سومین کارکرد را تقویت اطمینان جامعه نسبت به نقش نیرو های مسلح در دفاع از کشور دانست و گفت: مردم هنگامی که بدانند نیرو های مسلح آنها برای دفاع از امنیت، استقلال و تمامیت ارضی کشور آمادگی دارند، احساس امنیت بیشتری خواهند داشت.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش، چهارمین کارکرد پژوهش را صیانت از هویت ارتش به عنوان یکی از مؤلفه های قدرت ملی عنوان کرد و افزود: در سال های پس از انقلاب، جریان هایی تلاش کردند ارتش را از انقلاب جدا یا حذف کنند، اما بیانات امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب درباره ارتش، در تقویت جایگاه این نیرو مؤثر بوده است.

وی، پنجمین کارکرد را تولید نظریه ای برای نسل های آینده ارتش دانست و گفت: نسل های آینده ممکن است امام خمینی (ره) را ندیده باشند یا دفاع مقدس هشت ساله را تجربه نکرده باشند؛ بنابراین لازم است میراث نظری و عملی نسل های پیشین در اختیار آن ها قرار گیرد تا بتوانند نسبت خود را با این مسیر بشناسند.

از 422 بیان تا 39 شاخص ارتش انقلابی

محمدحسنی در ادامه، فرایند تولید نظریه «ارتش انقلابی» را تشریح کرد و گفت: در این پژوهش پنج مرحله طی شد. در مرحله نخست، منابع معیار پژوهش مشخص شد که دو منبع اصلی آن، بیانات امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب درباره ارتش بود.

وی افزود: تمام سخنرانی ها و مکتوبات مرتبط از سال 1357 تا سال 1402 بررسی شد و در مجموع 422 مورد از بیانات و مکتوبات مرتبط استخراج و مورد بررسی قرار گرفت.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش ادامه داد: در مرحله دوم، پس از تحلیل این بیانات، هزار و 614 شاخص جزئی استخراج شد. از آنجا که برخی از این شاخص ها تکراری بودند، در مرحله سوم موارد تکراری حذف شد و در نهایت 594 شاخص جزئی بدون تکرار باقی ماند.

وی گفت: در مرحله بعد، این 594 شاخص مورد غربالگری، عنوان گذاری و دسته بندی قرار گرفت و در نهایت به 39 شاخص اصلی ارتش انقلابی رسیدیم.

محمدحسنی با اشاره به مرحله چهارم پژوهش، اظهار کرد: سپس تلاش کردیم این 39 شاخص را در ابعاد مختلف دسته بندی کنیم و در نهایت چهار بُعد «دانش، بینش، گرایش و کنش» به دست آمد.

وی توضیح داد: انسان ممکن است چیزی را بداند، اما الزاماً به آن علاقه نداشته باشد؛ بنابراین دانش به تنهایی کافی نیست. پس از دانش، بینش شکل می گیرد و سپس گرایش ایجاد می شود و خروجی این سه مرحله در کنش انسان خود را نشان می دهد.

چهار بُعد و 39 شاخص ارتش انقلابی

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش درباره شاخص های استخراج شده، گفت: در بُعد دانشی، سه شاخص شامل «بهره مندی از دانش تجربی و مهارت»، «مجهز بودن به توانایی های علمی و دانش کاری» و «جدیت در آموزش و پژوهش» قرار گرفته است.

وی افزود: در بُعد بینشی، چهار شاخص «بصیرت دینی و انقلابی»، «وظیفه شناسی»، «دشمن شناسی» و «لحظه شناسی» استخراج شده است.

محمدحسنی ادامه داد: در بُعد گرایشی نیز سه شاخص «خدامحوری در انجام وظایف»، «پایبندی به خط و آرمان امامین انقلاب» و «پایبندی به انقلاب و نظام اسلامی» مورد توجه قرار گرفته است.

وی با بیان اینکه بیشترین شاخص ها در حوزه کنش قرار دارند، اظهار کرد: 29 شاخص در بُعد کنشی شناسایی شده است که از جمله آن ها می توان به افتخار به سربازی امام زمان (عج)، امید به آینده، تکلیف گرایی، عمل گرایی، مسئولیت پذیری، نمایش ارزش های اسلامی، خودکفایی، صراحت در برابر دشمن، پرهیز از محافظه کاری، خودباوری، اعتمادبه نفس، بلندهمتی، پایبندی به استقلال کشور، شجاعت، صلابت و اقتدار، استقامت و ایستادگی در راه هدف و پایبندی به نظم و انضباط اشاره کرد.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش افزود: اعتقاد قلبی به نقش ویژه ایمان و معنویت در افزایش اقتدار ارتش، پایبندی به ضوابط و مقررات سازمانی، رفتار اسلامی و انسانی فرماندهان با زیردستان، عقلانیت و خردورزی در انجام وظایف، مقابله با فتنه ها، تحرک و تلاش بی وقفه در مسیر اهداف انقلاب، مردم داری، حفظ آمادگی دائمی، ساده زیستی، صمیمیت و هم افزایی میان ارتش و سپاه، کمک به سازندگی کشور در زمان صلح، عدالت ورزی و آمادگی برای دفاع از مسلمانان و جهان اسلام نیز در میان شاخص های این بُعد قرار دارند.

«ارتش انقلابی»؛ نظریه ای درباره گذشته یا آینده

محمدحسنی یکی از نکات مهم در نظریه پردازی را تشخیص نسبت نظریه با گذشته و آینده دانست و گفت: نظریه پردازی ممکن است ناظر به گذشته یا ناظر به آینده باشد.

وی توضیح داد: نظریه ای که ناظر به گذشته است، تلاش می کند حقیقتی را که در گذشته تحقق یافته، کشف، اثبات و مدل سازی کند؛ اما نظریه ای که ناظر به آینده است، در واقع می خواهد چیزی را که هنوز تحقق پیدا نکرده، پیش بینی و صورت بندی کند و ممکن است در مرحله فرضیه باقی بماند.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش تأکید کرد: پژوهش «ارتش انقلابی از منظر قرآن کریم» از نوع نخست است. ما در این پژوهش به دنبال آن نبودیم که سؤال کنیم آیا ارتش جمهوری اسلامی ایران انقلابی هست یا خیر؛ بلکه یک واقعیت موجود را مورد بررسی قرار دادیم تا ویژگی ها و شاخص های آن کشف، مستند و مدل سازی شود.

وی افزود: بنابراین، این پژوهش درصدد ایجاد یک فرضیه درباره آینده نیست، بلکه تلاش می کند با استفاده از شواهد و اسناد، واقعیتی را که در عملکرد و هویت ارتش وجود داشته، تبیین و صورت بندی کند.

عرضه شاخص های ارتش به قرآن

محمدحسنی، مرحله پنجم را یکی از مهم ترین مراحل پژوهش دانست و گفت: پس از استخراج 39 شاخص در چهار بُعد، سؤال اصلی این بود که آیا این شاخص ها در قرآن کریم نیز دارای مبنا و پشتوانه هستند یا خیر.

وی افزود: برای پاسخ به این سؤال، تمام شاخص ها را به قرآن عرضه کردیم؛ از شاخص های جزئی هزار و 614گانه گرفته تا 594 شاخص بدون تکرار، 39 شاخص اصلی و چهار بُعد نهایی.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش تصریح کرد: در نتیجه این فرایند، برای مبانی، اصول و شاخص های این پژوهش در مجموع از 766 آیه قرآن کریم استفاده شد.

وی گفت: این نتیجه نشان داد که می توان برای شاخص های استخراج شده، مبانی و شواهد قرآنی ارائه کرد و از این طریق یک چارچوب منسجم برای تبیین «ارتش انقلابی از منظر قرآن کریم» به دست آورد.

ارتش انقلابی؛ الگویی برای نسل های آینده

محمدحسنی با بیان اینکه این پژوهش را نباید صرفاً یک اثر درباره ارتش دانست، اظهار کرد: این پژوهش می تواند به عنوان یک سرمایه مرجع برای کسانی که می خواهند دیدگاه امام خمینی (ره) و رهبر معظم انقلاب درباره ارتش و نیرو های مسلح تراز اسلامی را بررسی کنند، مورد استفاده قرار گیرد.

وی افزود: اگر مقدمات چاپ نهایی این اثر تکمیل شود و پژوهش به صورت کتاب منتشر شود، می تواند ظرفیت استفاده آموزشی و دانشگاهی نیز داشته باشد و برای مراکز علمی و آموزشی نیرو های مسلح مورد استفاده قرار گیرد.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش ادامه داد: این پژوهش هرچند با عنوان «ارتش انقلابی» تدوین شده است، اما بسیاری از شاخص های آن برای سایر نیرو های مسلح نیز قابل استفاده است؛ زیرا موضوع اصلی آن، ویژگی های نیروی مسلحی است که مأموریت خود را در چارچوب ارزش های دینی، ملی و انقلابی تعریف می کند.

وی همچنین با اشاره به امکان استفاده از این الگو در کشور های اسلامی، گفت: هنگامی که یک الگو به صورت منسجم و مستند ارائه شود، می تواند مورد توجه کسانی قرار گیرد که به دنبال شناخت تجربه های مشابه هستند. نیرو های مسلح کشور های اسلامی نیز ممکن است در آینده از چنین مطالعاتی برای شناخت نسبت میان ایمان، معنویت، مسئولیت نظامی و دفاع از جامعه بهره بگیرند.

محمدحسنی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به حضور نیرو های مسلح در مرز های کشور، بر اهمیت آمادگی، ایمان و روحیه دفاعی نیرو های نظامی تأکید کرد و گفت: نیرویی که از مرزها، امنیت، تمامیت ارضی و منافع کشور دفاع می کند، باید از نظر دانش، بینش، گرایش و کنش، آمادگی لازم را داشته باشد.

«ارتش انقلابی»؛ یک الگوی جامع برای نیروی مسلح تراز اسلامی

وی با تأکید بر اینکه جانمایه اصلی این پژوهش قرآن کریم است، اظهار کرد: این اثر شعر، رمان یا داستان نیست؛ بلکه یک پژوهش قرآنی است که تلاش کرده است موضوع ارتش و شاخص های ارتش انقلابی را بر اساس معارف قرآن کریم بررسی کند.

رئیس سازمان عقیدتی، سیاسی ارتش گفت: آنچه در این پژوهش به دست آمده، می تواند یک سرمایه مرجع برای کسانی باشد که در آینده می خواهند نسبت میان قرآن، اندیشه امامین انقلاب و ویژگی های نیرو های مسلح تراز اسلامی را مطالعه کنند.

وی افزود: در این پژوهش تلاش شد از یک گزاره کلی عبور کنیم و به یک نظریه و مدل برسیم؛ مدلی که در آن مشخص شود ارتش انقلابی از منظر دانش، بینش، گرایش و کنش چه ویژگی هایی داشته و هر یک از این ویژگی ها چه پشتوانه ای در قرآن کریم دارد.

محمدحسنی با اشاره به جایگاه نسل های آینده تأکید کرد: نسل های آینده ارتش باید بدانند پیشینیان آن ها چه مسیری را طی کرده اند و چه مسئولیتی در ادامه این مسیر بر عهده آنان قرار دارد. چنین پژوهش هایی می تواند بخشی از این میراث را ثبت و برای آیندگان قابل دسترس کند.

وی در پایان گفت: اگر همه مقدمات این پژوهش طی و اثر به شکل نهایی منتشر شود، می تواند به عنوان یک منبع مرجع برای مطالعه دیدگاه امامین انقلاب درباره ارتش و همچنین شناخت ویژگی های نیرو های مسلح تراز اسلامی مورد استفاده قرار گیرد.

محمدحسنی در پایان با اشاره به نقش قرآن در شکل گیری این پژوهش، سخنان خود را با این آیه شریفه به پایان رساند: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذی هَدَانَا لِهَٰذَا وَمَا کُنَّا لِنَهْتَدیَ لَوْلَا أَنْ هَدَانَا اللَّهُ».

انتهای پیام