ایران در جایگاه دوم جهانی «نقش هدایت کننده» در همکاری های علمی بین المللی

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما ؛ گزارش تحلیلی «جایگاه جمهوری اسلامی ایران در همکاری های بین المللی از منظر تولیدات علمی» که مؤسسه استنادی و پایش علم و فناوری جهان اسلام (ISC) منتشر کرده است، نشان می دهد که ایران در سال های 2024 و 2025 در میان 30 کشور برتر تولیدکننده علم جهان، در شاخص «نقش هدایت کننده» (سهم مقالاتی که پژوهشگران آن کشور در جایگاه نویسنده اول یا نویسنده مسئول قرار دارند) رتبه دوم را کسب کرده است.

براساس این گزارش، پژوهشگران ایرانی در سال 2025 در 77/2 درصد از مقالات مشترک بین المللی، نقش نویسنده اول یا مسئول را بر عهده داشته اند که بالاترین سطح بعد از چین و نشان دهنده ظرفیت بالای کشور در هدایت علمی پروژه های جهانی است.

جزئیات آماری و روند صعودی

بر پایه داده های پایگاه استنادی وب آو ساینس (Web of Science) در بازه زمانی 2021 تا 2025، مقدار این شاخص برای ایران در سال 2024 برابر با 76/7 درصد بوده که در سال 2025 به 77/2 درصد افزایش یافته است و نشان دهنده یک رشد 5/ 0 واحد درصدی است.

همچنین درسال 2025 مقدار این شاخص برای هند 65/6 درصد، کرہ جنوبی 62/5 درصد، آمریکا 48/5 درصد، آلمان 47/5 درصد، انگلستان 43/2 درصد و سوئیس 40/6 درصد بوده است.

در این رتبه بندی، چین با 82/7 درصد در صدر قرار دارد و پس از ایران، کشور های هند (65/6 درصد)، پاکستان (65/4 درصد) و کره جنوبی (62/5 درصد) در رتبه های بعدی قرار گرفته اند. این در حالی است که کشور هایی مانند آلمان (47/5 درصد)، سوئیس (40/06 درصد) و فرانسه (41/8 درصد) سهم پایین تری در این شاخص دارند.

مفهوم «نقش هدایت کننده» و تفاوت آن با مشارکت صرف

گزارش ISC توضیح می دهد که صرف حضور در مقالات مشترک بین المللی نشان دهنده میزان نقش آفرینی علمی نیست. در همکاری های چندنویسنده ای، تفاوت مهمی میان «مشارکت در پژوهش» و «ایفای نقش اصلی در هدایت و مسئولیت علمی» وجود دارد. نویسنده اول معمولاً سهم اصلی را در انجام پژوهش، تحلیل نتایج و نگارش مقاله بر عهده دارد و نویسنده مسئول، مسئولیت نظارت علمی، مدیریت ارتباط با مجله و پاسخ گویی درباره محتوای مقاله را بر دوش می کشد.

براین اساس، کسب رتبه دوم جهانی توسط ایران نشان می دهد که همکاری های علمی بین المللی کشور صرفاً به مشارکت در پروژه های سایر کشور ها محدود نیست، بلکه در بخش قابل توجهی از مقالات مشترک، پژوهشگران ایرانی در موقعیت های کلیدی هدایت علمی و مسئولیت انتشار قرار دارند.

گزارش مؤسسه ISC تصریح می کند که قرار گرفتن ایران در جایگاه دوم میان 30 کشور برتر تولیدکننده علم، بیانگر وجود ظرفیت مناسب برای ایفای نقش هدایت کننده در همکاری های علمی بین المللی است. مسیر آینده سیاست علمی کشور باید بر ارتقای کیفیت این نقش، افزایش حضور در پروژه های بزرگ و توسعه شبکه های پژوهشی پایدار متمرکز شود تا جایگاه ایران در نظام جهانی تولید دانش تثبیت و ارتقا یابد.

جایگاه جمهوری اسلامی ایران در همکاری های بین المللی از منظر تولیدات علمی