روایت یک هفته اندیشه و معارف؛ همنشینی با اهل معرفت، سوگ عالمان و تازه های نشر

سرویس اندیشه و معارف ایکنا در هفته ای که گذشت، با مناسبت های دینی میلاد امام حسن عسکری(ع) و شهادت حضرت معصومه(س)، آغاز سال تحصیلی حوزه و دانشگاه و با سوگ جامعه علمی و حوزوی مرحوم آیت الله العظمی شبیری زنجانی فقیه و محدث وارسته و مرحوم آیت الله غیب غلامی هرساوی همراه بود. همچنین در این هفته به پوشش نشست های علمی با موضوعاتی چون نسبت امامت و حکمرانی قرآنی، چالش های بنیادین آموزش ابتدایی و جریان شناسی حقوق زنان در تفاسیر اجتماعی و معرفی چند کتاب که به تازگی منتشر شده اند پرداخته ایم.

گزیده ای از مهم ترین خبرها را در ادامه می خوانیم:

سرمایه گذاری روی «3000 روز اول زندگی»؛ بررسی چالش های آموزش ابتدایی

نشست تعاملی بررسی چالش های آموزش ابتدایی با حضور رضوان حکیم زاده معاون آموزش ابتدایی وزارت آموزش وپرورش، علی محمدی رئیس دانشگاه فرهنگیان تهران و جمعی از اساتید در پردیس شهید باهنر 29 شهریورماه برگزار شد؛ در این نشست، رئیس دانشگاه فرهنگیان تهران با تأکید بر اینکه معلم کانون و قلب تپنده تعلیم وتربیت است، دوره ابتدایی را دوران طلایی شکل گیری شخصیت نسل آینده و اولویت استراتژیک دانشگاه خواند و معاون آموزش ابتدایی وزیر نیز بر لزوم عبور از نشست های تشریفاتی و رویکرد تک گویانه به سمت گفت وگوی مشارکتی و شنیدن صدای اساتید و معلمان تأکید کرد؛ همچنین در این نشست با استناد به یافته های پژوهشی و آزمون های ملی و بین المللی، نسبت به افت مهارت های سواد پایه خواندن، نوشتن و درک مطلب در میان دانش آموزان و چالش جدی عدم تطابق رشته تحصیلی نزدیک به 40 درصد از معلمان فعال دوره ابتدایی هشدار داده شد و بر ضرورت اتصال ارگانیک دانشگاه فرهنگیان به عنوان بازوی پژوهشی به واقعیت های میدانی کلاس درس تأکید گردید.

نقشه راه مصونیت جامعه در عصر غیبت 

به مناسبت سالروز ولادت با سعادت امام حسن عسکری(ع)، خبرگزاری ایکنا در گفت وگویی با حجت الاسلام والمسلمین حسین اشهد، استاد حوزه علمیه رفت و به بازخوانی نامه تاریخی آن حضرت به جناب علی بن حسین قمی (پدر شیخ صدوق) به عنوان منشوری جامع برای سلوک ایمانی و اجتماعی شیعیان در آستانه عصر غیبت پرداخت؛ در این گفت وگو، اشهد با تأکید بر اینکه دستورهای این نامه مخاطبی فراتر از یک شخص داشته و پیامی همگانی برای تمامی عصرهاست، محورهایی چون پیوند نماز و زکات، اخلاق اجتماعی، تفقه در دین و به ویژه اهتمام به نماز شب و انتظار فرج را نقشه راه مصونیت جامعه دینی معرفی کرد و با تبیین الگوی تاب آوری در مکتب امام یازدهم، صبر را نه انفعال بلکه مهار هوشمندانه نفس و پیوند معنوی با مبدأ هستی خواند و در پایان، دو اصل تفقه و تثبت را مهم ترین شاخص های بصیرت برای مواجهه با شبهات، مرزبندی با جریان های انحرافی و دوری از ادعاهای بی ضابطه ای نظیر خواب محوری در شناخت راهبران واقعی دین دانست.

بیشتر بخوانید: راه رسیدن به خانه امام زمان(عج)

مشروعیت حکمرانی تنها با شاخص های قرآنی سنجیده می شود

حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی میرزایی، استاد جامعه المصطفی(ص)، در سلسله نشست های علمی که 29 شهریورماه برگزار شد با تبیین نسبت امامت و حکمرانی از منظر قرآن، امامت را شأنی فراتر از ابلاغ نظری پیام و ناظر به مدیریت اجرایی، پیشوایی عملی و تحقق عینی اهداف دینی در جامعه دانست و امتیاز رویکرد امام خمینی(ره) را گذار از صورت بندی نظریِ ولایت فقیه به تأسیس و اداره عملی نظام حکمرانی ولایی ارزیابی کرد؛ وی با نقد نظریه استقلال امت از رهبری الهی و لزوم پیوستگی ساختار ولایت برای حل تعارضات اجتماعی، ملاک مشروعیت هرگونه قدرت سیاسی را انطباق با معیارهای قرآنی معرفی نمود و تصریح کرد که حاکمیت های فاقد مبنای قرآنی نظیر دستگاه اموی اساساً مشروعیت ذاتی ندارند تا حفظ نظم و اقتدار ظاهری آن ها مانعی در برابر قیام های اصلاحی وحق طلبانه به شمار آید.

بازنشر پیام ماندگار آیت الله العظمی شبیری زنجانی؛ نام های حضرت زهرا(س) پرده دار فضایل بی شمار اوست

آیت الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی، مرجع عالی قدر جهان تشیع و فقیه برجسته حوزه های علمیه، جمعه 27 شهریورماه دار فانی را وداع گفت. در پی ارتحال ایشان، خبرگزاری ایکنا پیام پیشین او را که در سال 1402 پیرامون فضائل و جایگاه قدسی حضرت فاطمه زهرا(س) را بازنشر کرده است؛ این مرجع فقید با استناد به اسناد معتبر و روایات فریقین تأکید کرده بود که هر یک از اسامی حضرت زهرا(س) گویای گوشه ای از کمالات بی انتهای ایشان است و باید مستقلاً مورد شرح و تبیین قرار گیرد. ایشان همچنین با اشاره به شأن والای نزول جبرئیل بر آن بانو و کتابت «مصحف فاطمه» به دست امیرالمؤمنین(ع)، به شبهات و نسبت های ناروا پیرامون این مصحف با استناد به بیش از 20 روایت معتبر پاسخ داد؛ در پایان نیز با نقل حدیث نبوی مشهور علت نام گذاری حضرت به «فاطمه»، بر مژده نجات و برکناری دخت گرامی رسول خدا(ص) و تمام محبان و رهروان ایشان از آتش دوزخ تصریح نمود.

متن پیام این مرجع معظم را اینجا بخوانید.

پیوند عاطفی با اهل بیت(ع) سرمایه ای برای اصلاح اخلاقی است

سمیه حاج اسماعیلی، عضو هیئت علمی پژوهشکده زن و خانواده، در گفت وگو با ایکنا بر لزوم پرهیز از نگاه صفر و صدی به دینداری تأکید کرد: حضور دختران دارای نقص یا چالش در پوشش شرعی در اماکن زیارتی، نشانه گسست از دین نیست بلکه بیانگر پیوند عاطفی و سرمایه ای تربیتی با اهل بیت(ع) است که نباید با طرد و سرزنش مواجه شود؛ وی همچنین با نقد تقلیل فرهنگ زیارت به معامله گری فردی و طلب حوائج مادی، گذار از زیارت برای حاجت به زیارت برای تحول و مسئولیت اجتماعی را ضرورتی تبلیغی دانست و تصریح کرد: الگوبرداری از سیره حضرت معصومه(س) نباید در قالب تاریخی گری و بازسازی ظاهری زیست قرون نخستین محدود شود، بلکه باید با تکیه بر عنصر زمان و مکان در اجتهاد، منطق و اصول رفتاری معصومین نظیر حفظ کرامت انسانی، کنشگری اجتماعی و هویت بخشی مستقل به زن را استخراج و آن را در برابر فرهنگ کالاشماری و الگوهای مصرفی مدرن به کار بست.

متن کامل این گفت وگو را اینجا بخوانید.

بازخوانی حقوق و مطالبات زنان در بستر تفاسیر اجتماعی قرآن

فروغ پارسا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، در نشست علمی «تفسیر اجتماعی قرآن و جنبش های زنان در جهان اسلام»، که 31 شهریورماه برگزار شد با بررسی سیر تطور این گرایش تفسیری از آغاز سده بیستم میلادی با پیشگامی سید جمال الدین اسدآبادی و شیخ محمد عبده تا آرای متفکرانی چون علامه طباطبایی، شهید مطهری و علامه فضل الله، تبیین کرد: تفاسیر ادبی ـ اجتماعی با رویکرد «استنطاق از قرآن» و بازگشت به روح تعالیم صدر اسلام، توانسته اند در پاسخ به پرسش های عینی جامعه به بازخوانی مطالبات زنان بپردازند؛ وی با رد این انگاره که جریان های مدافع حقوق زنان لزوماً و تماماً در تضاد با اسلام قرار دارند، یادآور شد که مسائلی همچون حق آموزش، مشارکت سیاسی و بازخوانی شروط سخت گیرانه تعدد زوجات، ابتدا در پیوند با این رویکرد تفسیری بازتعریف شدند و مفسران اجتماعی نشان دادند که محدودیت های تاریخی تحمیل شده بر زنان، حاصل شرایط فرهنگی دوره های متأخر بوده و با حقوق بنیادین، جامع و برابری انسانی ترسیم شده در نص قرآن کریم همخوانی ندارد.

گزارش کامل این نشست علمی را اینجا بخوانید.

چرا برهنگی، بیماری عصر مدرن است

حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی مروجی طبسی، عضو هیئت علمی دانشگاه حضرت معصومه(س)، به مناسبت سالروز شهادت حضرت فاطمه معصومه(س) یادداشتی در اختیار ایکنا قرار داد؛ وی در این یادداشت با استناد به فرازهای زیارت نامه مأثور حضرت معصومه(س)، مقام والای زن، ریشه خاندانی، نردبان تقرب الهی بودن و مرتبه شفاعت ایشان را نشانه اوج تکریم زن در اسلام دانست و با مقایسه آن با جاهلیت کهن، پدیده بی حجابی و برهنگی مدرنِ متأثر از فرهنگ غرب را مصداق بارز اهانت به کرامت زنان، کالاشدگی و قرار دادن رایگان جسم زن در معرض هوسرانی مردان ارزیابی کرد و با اشاره به دیدگاه های متفکرانی چون شهید مطهری و پژوهشگرانی چون وندی شلیت، حفظ عفاف و حیا را تنها راه احیای منزلت و نگاه کریمانه به زن و سدی در برابر پروژه «اندلس سازی» دشمن دانست.

پلی میان آتن و جهان اسلام؛ بازخوانی نقش تاریخی مدرسه فلسفی اسکندریه

کتاب «مدرسه فلسفی اسکندریه؛ میان میراث شرقی و فلسفه یونانی» نشان می دهد که اسکندریه باستان نه یک امتداد ساده از مکاتب آتن و روم، بلکه پل ارتباطیِ یگانه ای میان «عقل گرایی یونانی» و «سنت های اشراقی و معنوی شرق» بوده است. مؤلف با دسته بندی جریان های فکری این حوزه در سه شاخه «سازگارگرایی دینی» (تلاش های فیلون در یهودیت و آبای کلیسا در مسیحیت برای آشتی عقل و شریعت)، «جهت گیری هرمسی» (حکمت های کهن مصری ـ شرقی) و «سازگارگرایی فلسفی و عرفانی» (آمونیوس ساکاس و افلاطون گرایی نو به رهبری فلوطین)، تبیین می کند که چگونه ساختار فکری پدیدآمده در اسکندریه بعدها شالوده الهیات قرون وسطی و دستگاه مفهومی فلسفه اسلامی را شکل داد.

واکاوی ریشه های کهن نخستین دولت شیعه در ایران

کتاب «زمینه های سیاسی مذهبی استقرار نخستین دولت شیعه در ایران» تألیف امیرتیمور رفیعی با همکاری اسماعیل سخا، از سوی انتشارات سروش منتشر شد. این اثر با به چالش کشیدن نگاه هایی که ظهور صفویه را رویدادی ناگهانی یا صرفاً وابسته به کنش فردی شاه اسماعیل می دانند، بر آن است تا تصویری فرایندی، ساختاری و ریشه شناختی از چرایی و چگونگی استقرار این حکومت ارائه دهد. پژوهش حاضر در شش فصل، سیر تحولات تاریخی را از سده های نخستین اسلامی تا آستانه سده دهم هجری پی می گیرد و اثبات می کند که استقرار مذهب تشیع اثنی عشری در جغرافیای ایران، حاصل بسترسازی تدریجی، دیرپا و تعاملات گسترده مذهبی و فرهنگی در پهنه شهرهای مختلف بوده است. تمرکز ویژه کتاب بر سده های هشتم و نهم هجری، نفوذ تصوف و به ویژه بررسی طریقت های «شیعی ـ صوفی» نظیر جنبش سربداران، مرعشیان، سادات نوربخشی و حلقه شاه نعمت الله ولی است؛ دورانی که نشان می دهد سیالیت مرزهای میان تصوف، تشیع و سیاست چگونه زمینه را برای نقش آفرینی سیاسی علما، سادات و رهبران طریقت فراهم آورد و نهایتاً به تثبیت نخستین دولت فراگیر شیعی انجامید.

افسانه زدایی از حقیقت مراودات فلسفی

کتاب «افسانه قرون وسطی؛ کاوش های فلسفی در باب اسلام، یهودیت و مسیحیت در قرون وسطی» اثر رِمی براگ استاد فلسفه دانشگاه سوربن با ترجمه عارف مسعودی از سوی نشر لوگوس منتشر شده است؛ اثری که به نقد و ساختارشکنی دو انگاره ساده انگارانه رایج درباره قرون وسطی یعنی «عصر تاریکی و جهل مطلق» یا در نقطه مقابل، «بهشت گفت وگوی برابر و تساهل میان ادیان» می پردازد. براگ در این مجموعه جستارها نشان می دهد که اگرچه اندیشمندان سه سنت ابراهیمی میراث مشترک فلسفه یونان را خوانده، ترجمه و اقتباس کرده اند، اما این تعاملات را نباید با آرمان های مدرن «گفت وگوی بین دینی» و تساهل یکسان دانست، بلکه هر سنت با توجه به نظام وحیانی خاص خود با این مواریث مواجه شده است؛ رویکردی که تلاش می کند با اسطوره زدایی از مفاهیمی چون فلسفه اسلامی و قرائت های مدرن از شخصیت هایی نظیر ابن رشد، پیچیدگی واقعی مناسبات تاریخی و معرفتی آن دوران را آشکار سازد.

فرسایش خاموش امر قدسی در متن زندگی

کتاب «الحاد عمل گرا؛ درنگی بر دین ستیزی و فروپاشی امر قدسی» اثر احمد منصوری ماتک که از سوی انتشارات حق پژوهی منتشر شده، بهانه ای شد تا ایکنا به سراغ نویسنده آن برود؛ گفت وگویی که محور اصلی آن تبیین چرخش تاریخی نزاع میان ایمان و بی خدایی در جهان معاصر است. نویسنده در این مصاحبه تشریح می کند که بر خلاف الحاد سنتی متمرکز بر براهین فلسفی و انتزاعی، کانون رویارویی امروز به ساحت عینی و روزمره منتقل شده و «الحاد عمل گرا» از طریق پیوند با علم زدگی (Scientism)، فردگرایی افراطی و مصرف زدگی، در پی فرسایش خاموش مرجعیت امر قدسی در سبک زندگیاست؛ خطری نامحسوس که حتی جوامع خداباور را تهدید می کند تا افراد بدون انکار نظری خداوند، در عمل و در تصمیم گیری های فردی و اجتماعی دچار بی اعتنایی به شریعت و خدافراموشی شوند.

متن کامل این گفت وگو را اینجا بخوانید.

انتقال تجربه نسل اول خطابه به مبلغان جوان

نخستین دوره توانمندسازی خطابه ویژه طلاب برادر حوزه های علمیه، با هدف ارتقای مهارت های منبرداری، فنون تخصصی مرثیه خوانی و تولید محتوای تبلیغی، به همت مؤسسه فرهنگی مکتب حضرت امیر علیه السلام و با بهره گیری از تجربیات خطبای سرشناس کشور از جمله حجج اسلام والمسلمین حسین انصاریان، سیدمحمدباقر علوی تهرانی، حامد کاشانی، محمد میرزامحمدی و هادی الیاسی برگزار می شود؛ این دوره کاربردی شامل مباحث نظری و کارگاه های عملی خطابه است و پذیرش در آن مشروط به اتمام حداقل سطح یک حوزه، قبولی در مصاحبه ورودی و تعهد به حضور منظم در جلسات خواهد بود؛ در پایان دوره نیز ضمن اعطایگواهی معتبر، استعدادهای برتر برای فعالیت های تبلیغی و دوره های پیشرفته معرفی می شوند و طلاب علاقه مند می توانند برای ثبت نام اولیه، عدد 9 را به سامانه 50004839 پیامک کنند یا از طریق شماره تلفن 66923532-021 اطلاعات تکمیلی را جویا شوند.

رهبری دینی و مواجهه با مدعیان دروغین؛ درس هایی از آیه 94 سوره بقره

حجت الاسلام والمسلمین عبدالکریم بهجت پور در تفسیر آیه 94 سوره بقره، به نقد رویکرد انحصارطلبانه و متکبرانه برخی گروه ها مانند بنی اسرائیل می پردازد که خود را تنها وارثان بهشت می دانند. ایشان با تأکید بر مسئولیت رهبران دینی در برابر ادعاهای پوچ و عرفان های نوظهور، بیان می کند که سکوت در برابر این تفکرات، فضای جامعه را به سمت توهم و فساد می کشاند. وی با اشاره به داستان حضرت موسی(ع)، تواضع را ویژگی بارز انبیا دانسته و هشدار می دهد که غرور و ادعای برگزیدگی، عامل اصلی سقوط اخلاقی و غفلت از تکلیف است؛ در حالی که توجه به جایگاه رفیع «دارالآخرة»، انسان را به سمت خلوص در بندگی و تلاش برای ارتقای درجات معنوی سوق می دهد. او همچنین در تبیین مفهوم «تمنای مرگ» در این آیه، آن را نه به معنای فرار از مشکلات یا ضعف روحی، بلکه نشانه ای از شوق و یقین مؤمن به ملاقات پروردگار می داند که باید با صدق در گفتار و عمل همراه باشد.

بیشتر بخوانید: تفاوت شهادت طلبی و مرگ طلبی در پرتو آیات سوره بقره

عمرِ بابرکت در خدمتِ مکتب اهل بیت(ع)؛ نگاهی به کارنامه علمی آیت الله غیب غلام ی

آیت الله حسین غیب غلامی هرساوی فقیه، محدث و استاد برجسته درس خارج حوزه علمیه قم، پس از عمری مجاهدت علمی در 26 شهریورماه دار فانی را وداع گفت و در گلزار شهدای قم به خاک سپرده شد؛ این عالم وارسته که سال ها از محضر مراجع عظام به ویژه 28 سال از درس آیت الله العظمی وحید خراسانی بهره برده و به عنوان استاد نمونه حوزه تجلیل شده بود، تسلطی کم نظیر بر فقه مقارن، حدیث و کلام داشت و آثار ماندگاری در دفاع از حریم اهل بیت(ع) و نقد مبانی وهابیت همچون «الامام البخاری و فقه اهل العراق» و «احراق بیت فاطمه فی الکتب معتبر عند اهل السنة» از خود به یادگار گذاشت.

انتهای پیام