حضور مردم در میدان، ضامن کارآمدی دولت و بازنگری در دکترین های ملی است

به گزارش ایکنا، حجت الاسلام والمسلمین منصور میراحمدی؛ معاون بین الملل بعثه مقام معظم رهبری، شامگاه اول مهرماه در نشست علمی «میدان و اندیشه ورزی درباره الگوی حکمرانی در ایران» که از سوی انجمن مطالعات سیاسی حوزه و پژوهشکده علوم و اندیشه سیاسی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با همکاری گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، مرکز ملی پاسخگویی به سؤالات دینی و مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی برگزار شد، گفت: من دو مقدمه را در ابتدا بیان می کنم؛ مقدمه اول اینکه بحث ما روش شناختی است. برای بررسی موضوعاتی از این دست، می توانیم از رویکردی متن محور یا از رویکردی بهره ببریم که گاه از آن به تعامل نظر و عمل تعبیر می شود. در این بحث، میدان اهمیت پیدا می کند؛ منظورم بیشتر میدان اجتماعی است، یعنی حضور خیابانی و مشارکت مردم.

وی با بیان اینکه این میدان می تواند پرسش هایی درباره ابعاد گوناگون حکمرانی مطرح کند، افزود: بنابراین، در فرایند اندیشه ورزی، میدان به مثابه زمینه و عرصه عمل در نظر گرفته می شود. پاسخ گویی به پرسش های ناظر به حکمرانی، مستلزم مراجعه به متنی است که الگوی حکمرانی بر پایه آن تدوین می شود. بدیهی است هرگاه این الگو با پسوند «دینی» همراه باشد، متن دینی نیز به میان می آید و تدوین الگوی حکمرانی، مراجعه به متون دینی را ضروری می سازد.

میراحمدی تصریح کرد: اهمیت شایان توجهِ حکمرانی این است که این فعالیت در قالب فرایندی چهار مرحله ای صورت می پذیرد: سیاست گذاری، تنظیم گری، اجرا و نظارت. در این میان، مراحل تنظیم گری و اجرا نقشی محوری ایفا می کنند. شایان ذکر است که این مسئله در هر عرصه ای که پدید آید، با مبحث حکمرانی پیوندی ناگسستنی دارد.

معاون بین الملل بعثه مقام معظم رهبری، اظهار کرد: گذار از الگوی حکمرانی رسمی به حکمرانی مردمی با حضور مردم آشکار شده است. بر پایه این تحولات، می توان نتیجه گرفت که امروزه اندیشه ورزی سیاسی باید به طراحی الگوی حکمرانی مردمی بپردازد و خود را با این تحولات هماهنگ سازد.

وی تأکید کرد: منظور از حکمرانی رسمی، الگویی از حکمرانی است که در بسیاری از کشورها رایج است. در این الگو، چهار مرحله سیاست گذاری، تنظیم گری، اجرا و نظارت، فعالیت هایی انحصاری در قلمرو حکمرانان رسمی جامعه تلقی می شوند؛ یعنی هر چهار مرحله در انحصار آنان قرار دارد.

وی با بیان اینکه اکنون اجتماع و کارگزاران، در کنار ساختارهای رسمی، در انجام مراحل چهارگانه مذکور نقش ایفا می کنند. ازاین رو، در زمینه حکمرانی، انتظار می رود شاهد کارآمدی بیشتری باشیم، گفت: پیش از پرداختن به این مراحل چهارگانه، باید به پرسشی پاسخ دهیم: چرا باید در اندیشه ورزی درباره حکمرانی، میدان را در اولویت قرار دهیم؟

عوامل تاب آوری

میراحمدی اظهار کرد: گرچه عوامل معنوی و امدادهای الهی از اهمیت به سزایی برخوردارند، اما می توان عوامل موفقیت و تاب آوری ایران در مواجهه با تهاجم آمریکا و رژیم صهیونیستی را در قالب یک مثلث سه ضلعی تبیین کرد. یکی از اضلاع این مثلث، عبارت است از تسلط و اثرگذاری نظام بر امور جامعه؛ ضلع دیگر به موضوعات مربوط به بخش های دفاعی اشاره دارد و ضلع سوم، حضور و دفاع مردم از نظام و کشور ایران در عرصه های اجتماعی و تاب آوری ملت است. اگرچه عوامل دیگری نیز در این مسئله دخیل هستند.

معاون بین الملل بعثه مقام معظم رهبری، تصریح کرد: میدان مکان حضور اجتماعی مردم تلقی می شود و میدان یک متغیر اصلی در  بحث ما می تواند در نظر گرفته شود، لذا بنده آن را متغیر اصلی در حکمرانی لحاظ می کنم. با توجه به اهمیت میدان باید ببینیم تأثیرات آن بر مراحل چندگانه حکمرانی چه بوده و هست؟

وی اضافه کرد: در عرصه سیاستگذاری، معمولا سیاستگذاری توسط حکمرانان رسمی و از طریق ساز و کارهای قانونی صورت می گیرد. درک واقعیات میدان از جمله جایگاه تعیین کننده قدرت در تعاملات اساسی به خصوص با تأثیر بر نیروهای مسلح آثار خود را بر جای گذاشت. در این مرحله حکمرانی در عمل شاهد نقش آفرینی مردم بودیبم.

میراحمدی بیان کرد: تحولات کشور که در سخنرانی و بیانیه های مسئولان کشور هم تأثیرگذار بود دکترین امنیت ملی را به واسطه حضور میدانی مردم تحت تأثیر  قرار داد یعنی سیاستگذاران در همه عرصه ها به خصوص در عرصه نظامی بدون رأی مردم نمی توانند همه تصمیمات خود را بگیرند لذا در تصمیم گیری مسئولان این موضوع حتما لحاظ خواهد شد.

آیا دکترین هسته ای باید بازنگری شود؟

وی افزود: دکترین امنیت ملی ما در شرایط جدید با این پرسش ها مواجه است که آیا در تولید و نگهداری برخی سلاح ها باید ملاحظات جدیدی را با توجه به حضور میدانی مردم لحاظ کند؟ سیاستمداران بدون لحاظ کردن فهم مردم نمی توانند وارد سیاستگذاری شوند. امروزه سیاستگذاری یک امر انحصاری نیست و فقط با تکیه بر مراکز پژوهشی و اندیشکده ها صورت نمی گیرد بلکه با مطالعه دقیق تحولات میدان باید انجام شود و سیاستگذاری به نظر مردم حاضر در میدان نزدیک شود.

معاون بین الملل بعثه مقام معظم رهبری با بیان اینکه عرصه تنظیم گری، حلقه واسط بین سیاست ها و اجرا است، تصریح کرد: تنظیم گری سیاست ها را به قوانین اجرایی و قانون تبدیل می کند؛ نقش مردم در تنظیم گری عمدتا با واسطه و از طریق نمایندگان مجلس بوده است که در سایر کشورها هم این وضع وجود دارد اما آن چه در تجربه میدان رخ داد نشان از اهمیت نظر مردم و میدان اجتماعی در تنظیم گری است.

وی ادامه داد: مردم با حضورشان در تهیه دستور جلسات نمایندگان و تعیین اولویت های تنظیم گری نقش به سزایی داشتند؛ اینکه چه موضوعاتی باید دستور جلسه شود؛ گرچه قانون گذاری و تصمیم سازی توسط نهادهای ذیربط در حال انجام است ولی مردم همچنان در تصمیم سازی نقش فعال دارند و نظرات آنان در قالب طرح ها و گاهی لوایح به قانون تبدیل می شود.

میراحمدی بیان کرد: حرکت از حکمرانی رسمی به سمت حکمرانی مردمی نشانه خوبی از تحقق الگوی حکمرانی مردم است؛ البته این به معنای تحقق حکمرانی مردمی نیست؛ عرصه دیگر عرصه اجراست و تاثیری که مدیریت اجرایی از میدان می گیرد؛ در این عرصه هم شاهد تأثیرپذیری هستیم با اینکه حکمرانی در اختیار حکمرانان رسمی است.

حضور مردم و نقش آن در کاهش کمبودها

وی با تأکید بر اینکه حضور مردم مهم ترین عامل جبران کمبودها در عرصه مدیریتی است، گفت: اگر زمینه حضور مردم در عرصه اجرایی فراهم شود حجم دولت کم خواهد شد و نقش مردم افزایش می یابد؛ مثلا همین طرح ثبت نام از جان فدایان در عرصه نظامی سبب شد تا سازمان بسیج مستضعفان بخشی از آنان را با آموزش های نظامی و امدادی آشنا کند و این ظرفیت برای استفاده تخصصی نهادهای دیگر در زمینه عمرانی، بهداشتی و معماری و حتی امنیتی هم وجود دارد.

وی بیان کرد: بسیاری از مشکلاتی که با محدودیت منابع و امکانات دولت قابل حل نیست از این طریق قابل حل است؛ تجربه گروه های جهادی را هم در این زمینه پیش رو داریم و براساس ظرفیت و آمادگی هایی که وجود دارد قطعا حکمرانی اجرایی کارآمدتر خواهد شد و الگوی حکمرانی موجود را به سمت حکمرانی مردمی سوق می دهد لذا میدان تأثیر خود را گذاشته است و زمینه حضور مردم در اجرا روبه افزایش است گرچه بسیار ناقص عمل شده است و ظرفیت ها بیش از این است.

میراحمدی با اشاره به بحث نظارت در حکمرانی بیان کرد: نظارت عمدتا توسط حکمرانان اصلی رخ می دهد زیرا باید نظارت ضمانت اجرا داشته باشد و از طریق داده ها صورت بگیرد اما چیزی که در میدان اجتماعی ایران شاهد هستیم نظارت مردم در امر نظارت بود زیرا مردم کمک خوبی در مباحث امنیتی داشتند از این رو باید الگوهای مردمی را هم در عرصه نظارت وارد کنیم و به الگوهای دولتی بسنده نکنیم.

معاون بین الملل بعثه رهبری تصریح کرد: ظرفیت مساجد و محلات بسیار مهم است  و می توانند به عنوان پایگاه در نظرگرفته شده و حلقه اتصال بین دستگاه های نظارت رسمی و مر دم باشند و نقش خود را بیشتر کنند و هرقدر نظارت، قوی تر عمل کند کارآمدی حکمرانی بیشتر خواهد شد و حتی اگر بخواهیم حکمرانی قضایی را مطرح کنیم نقش مردم در این مسئله هم مهم است.

وی تأکید کرد: این کار تا حدودی رخ داده است اما نیاز به ساختارسازی دارد و باید مدیریت شده به این کار ورود کنیم. به نظر می رسد تجربه میدان اجتماعی و مشارکت مردم در خیابان نشان داد نقش آفرینی مردم در تمام سطوح حکمرانی نسبت به قبل زیاد شده است در نتیجه الگوی حکمرانی به سمت مردمی سازی در حال حرکت است و نشانه های خوبی از آن قابل مشاهده است اما در هر سطح لازم است که ساز و کارهای مناسبی اتخاذ و طراحی شود.

معاون بین الملل بعثه رهبری تأکید کرد: اگر در این کار موفق شویم و نهادینه شود در این صورت نقش مردم هم در حکمرانی نهادینه خواهد شد و کارآمدی حکمرانی بیشتر خواهد شد. باید در این عرصه تأمل بیشتر و نظریه پردازی کنیم تا بتواند در عرصه اجرا هم ورود پیدا کند.

انتهای پیام