فقاهت محققانه، سلوک پدرانه و زیست مؤمنانه آیت الله العظمی شبیری زنجانی

به قلم علیرضا احمدی قره زاغ

حیات پربرکت حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی، مصداق اتمّ «کونوا دعاة الناس بغیر السنتکم» بود. ایشان در دورانی که غوغای تریبون ها و تمایلات رسانه ای، بسیاری از عرصه ها را متأثر کرده بود، زیست سنتی و باوقار سلف صالح را پاس داشتند. آرامش باطنی، دوری گزیدن از جدل های فرساینده و پرهیز از افتادن در حواشی زودگذر دنیوی، چهره ای از دین داری ناب و پیراسته را به نمایش می گذاشت.

اهتمام عمیق و روزمره آیت الله شبیری زنجانی به دعا، تعقیبات، و رازونیازهای خلوت نشینانه، پیوند عقلانیت علمی را با لطافت معنوی آشکار می کرد؛ به گونه ای که شاگرد در همان بدو ورود به حریم ایشان، رایحه اخلاص و بی اعتنایی به زخارف دنیا را استشمام می کرد.

امامت جماعت سالیان متمادی ایشان در مسجد بالاسر حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیها)، صرفاً یک وظیفه و اقامه یک فریضه نبود، بلکه نماد پیوند بی واسطه فقیه جامع الشرایط با بدنه جامعه مؤمنین و تمسک به ولایت اهل بیت (ع) به شمار می رفت. ایشان با خضوعی مثال زدنی و سلوکی آرام و بدون تشریفات، در میان زائران و مجاوران حاضر می شدند؛ آن سجده های طولانی و قرائت های خاشعانه در جوار مضجع شریف کریمه اهل بیت سلام الله علیها، فضای حرم را عطرآگین و دل ها را به یاد مبدأ و معاد متوجه می ساخت و تجسم عینی فروتنی یک مرجع عالی مقام در آستان آل الله بود.

حلقه درس خارج فقه و اصول معظم له، یکی از دقیق ترین، منظم ترین و پربارترین مکاتب آموزشی حوزه علمیه قم در نیم قرن اخیر محسوب می شد. استاد تنها به القای فتاوا بسنده نمی کرد، بلکه شیوه اندیشیدن اجتهادی، روحیه نقادی منصفانه و صبوری در مواجهه با تراث فقها را به نسل جدید تزریق می نمود. ایشان مجتهدانی محقق، منصف و اهل فن پرورش دادند که امروز خود از ارکان علمی حوزه ها و دانشگاه ها به شمار می روند؛ شیوه ای که در آن «تربیت علمی» از «تهذیب نفسانی» تفکیک ناپذیر بود.

شاخصه منحصربه فرد علمی حضرت استاد، تسلط اعجاب انگیز و استثنایی ایشان بر علم رجال، درایه، تاریخ طبقات راویان، کتاب شناسی و نسخه شناسی بود؛ دانشی که نقشی بی بدیل در مباحث پیشافقهی ایفا می کند. دقت های تحلیلی ایشان در کشف اسناد پنهان، تصحیح راویان مشتبه و بازشناسی متن احادیث از لایه های تحریف یا سوءفهم نسخ، فقه ایشان را به فقهی استوار، وثیق و مبنایی تبدیل کرده بود. برای ما که سال ها از نزدیک شاهد فرآیند استنباط ایشان بودیم، این دقت های موشکافانه درس بزرگی از امانت داری علمی و پاسداری از میراث معصومین (علیهم السلام) تلقی می شد.

ورود آیت الله العظمی شبیری زنجانی به عرصه خطیر مرجعیت، مصداق بارز «فرار از منصب و تن دادن به تکلیف شرعی» بود. ایشان پس از اصرارهای مکرر مصلحان و اهل تحقیق و احساس بار مسئولیت در قبال مؤمنین، این امانت سنگین را پذیرفتند. هرگز در دفاتر و بیوت ایشان کمترین اثری از خودنمایی، رقابت های عرفی، تبلیغات رسانه ای یا تمایل به اشتهار دیده نمی شد؛ تا جایی که بارها و بارها اطرافیان و علاقه مندان را از هرگونه اقدامی که حتی شائبه ترویج و تبلیغ شخصی داشته باشد، منع فرموده و سادگی و بی پیرایگی بیوت کهن را تا آخرین نفس حفظ کردند.

شاید ماندگارترین یادگار و صدقه جاریه حضرت استاد، «انسان سازی علمی» و پرورش نسلی از نخبگان، مجتهدان و محققان تراز اول در بستر مکتب اجتهادی خویش بود. معظم له کلاس درس را نه به تکرار طوطی وار آراء، بلکه به کارگاهی زنده برای تقویت حس تفحص، انصاف علمی و حریت فکری تبدیل کرده بودند؛ از این رو، شاگردان برآمده از محضر ایشان امروز از استوانه های فقاهت، استادی دانشگاه و پژوهشگران شاخص جهان تشیع به شمار می روند.

در ساحت تراث مکتوب نیز، آثاری چون کتاب ارزشمند و چندجلدی «کتاب النکاح» و «کتاب الحج» که دربردارنده فقه عمیق و اصیل ایشان است، در کنار پژوهش های رجالی منحصربه فرد، تعلیقات، تقریرات و آثار گرانسنگی همچون مجموعه تاریخ نگارانه و سندی «جرعه ای از دریا» ، گنجینه ای فاخر و ماندگار از دانش فقهی، رجالی و شرح حال نگاری به یادگار گذاشته است؛ آثاری که به دلیل تکیه بر اسناد کهن و مداقه های دقیق، تا دهه ها چراغ راه فقاهت، پژوهش های متنی و حوزه های علمیه خواهد بود.

نگاه حضرت استاد به انقلاب و نظام جمهوری اسلامی، نه برخاسته از احساسات زودگذر، بلکه مبتنی بر وظیفه شرعی، عقلانیت دینی و پاسداری از کیان شیعه بود. ایشان با درک عمیق از جایگاه رهبری معظم انقلاب و خطراتی که مذهب و موجودیت تشیع را در جهان معاصر تهدید می کند، همواره به عنوان تکیه گاهی آرام بخش و ناصحی خیرخواه برای نظام ایستادند. حمایت های ایشان همواره اصیل، سنجیده و توأم با دلسوزی پدرانه و متکی بر حفظ مصالح کلان امت اسلامی و حوزه های علمیه بود.

حضرت آیت الله العظمی شبیری زنجانی در کشاکش امواج پرالتهاب سیاسی و فراز و نشیب های دهه های اخیر، همواره لنگرگاه آرامش، اعتدال و مدارای اسلامی بودند. مشی ایشان در قبال فعالان و چهره های گوناگون اجتماعی و سیاسی، مشی پدری مهربان، سلیم النفس و فارغ از تعصبات جناحی بود. در سخت ترین بحران ها و تلاطم ها، توصیه های ایشان مروج گفتگو، رأفت اسلامی، جذب حداکثری و آرامش بخشی به جامعه بود؛ رویکردی اصیل که از عمق آموزه های نبوی و علوی سرچشمه می گرفت و پیوندی عمیق میان جامعه و نهاد مرجعیت برقرار می ساخت.

عاش سعیداً و مات سعیداً؛ رضوان و غفران واسعه الهی نثار روح ملکوتی اش باد.

انتهای پیام