ارزیابی انتشار اخبار جعلی در هفته آخر شهریور

به گزارش خبرگزاری صداوسیما به نقل از پایگاه اطلاع رسانی مرکز ملی فضای مجازی، ستاد رسانه ای فضای مجازی کشور در گزارشی به بررسی پربازدیدترین اخبار جعلی و تکذیب شده هفته چهارم شهریورماه 1405 پرداخته است. بر اساس این گزارش، در بازه زمانی 25 تا 31 شهریور، در مجموع 41 خبر جعلی شناسایی و تکذیب شد که این روند در مقایسه با هفته سوم شهریور، کاهش را نشان می دهد.

طبق اعلام این ستاد، در میان اخبار جعلی این هفته، خبر «لغو پرواز های ترکیش ایرلاین به ایران» با 21 میلیون و 518 هزار بازدید بیشترین میزان مشاهده را داشته، در حالی که واقعیت این است که این پرواز هشت ماه است که به ایران انجام نمی شود؛ بازدید تکذیب این خبر 5 میلیون و 706 هزار بار بوده است.

فهرست کامل اخبار جعلی این هفته به همراه آمار بازدید خبر جعلی، بازدید تکذیب و مدت مانایی هر خبر به شرح زیر است:

♦ توقف کامل پرواز های میان ایران و عراق به دستور رسمی دولت عراقبازدید خبر جعلی: 13٬007٬000 | بازدید تکذیب: 15٬630٬000 | مانایی خبر: یک ساعت

♦ درگذشت امیر نوری در یک تصادفبازدید خبر جعلی: 13٬115٬000 | بازدید تکذیب: 13٬238٬400 | مانایی خبر: یک روز

♦ طرح دولت برای بنزین 80 هزار تومانی و کاهش سهمیه بنزینبازدید خبر جعلی: 16٬124٬700 | بازدید تکذیب: 9٬682٬000 | مانایی خبر: یک روز

♦ اعتصاب کنترلر های ترافیک هوایی به دلیل مسائل حقوقی و معیشتیبازدید خبر جعلی: 3٬229٬000 | بازدید تکذیب: 8٬792٬000 | مانایی خبر: یک روز

♦ اسکورت نفتکش ها و خروج یک میلیارد بشکه نفت ظرف دوماه گذشته از تنگه هرمز توسط آمریکابازدید خبر جعلی: 7٬667٬000 | بازدید تکذیب: 7٬007٬000 | مانایی خبر: حدود چهار روز

♦ لغو پرواز های ترکیش ایرلاین به ایران درحالی که این پرواز هشت ماه است به ایران پرواز نداردبازدید خبر جعلی: 21٬518٬000 | بازدید تکذیب: 5٬706٬000 | مانایی خبر: حدود یک هفته

♦ ادعا های مجدد ترامپ درباره تماس مستقیم آمریکا با ایران برای مذاکرات، نابودی تأسیسات هسته ای و بازبودن مسیر تنگه هرمزبازدید خبر جعلی: 2٬341٬000 | بازدید تکذیب: 4٬700٬000 | مانایی خبر: 2 روز

♦ برنامه دیدار رئیس جمهور ایران با ترامپ در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان مللبازدید خبر جعلی: 813٬100 | بازدید تکذیب: 1٬940٬000 | مانایی خبر: یک روز

♦ الزام دانش آموزان به استفاده از پلاک حاوی نام در مدارس هرمزگان و غیرحضوری شدن مدارس این استان در دوماه آیندهبازدید خبر جعلی: 321٬000 | بازدید تکذیب: 1٬640٬000 | مانایی خبر: سه روز

♦ حمله زمینی نیرو های مقاومت عراق و انصارالله یمن به عربستانبازدید خبر جعلی: 371٬000 | بازدید تکذیب: 1٬070٬000 | مانایی خبر: سه ساعت

جمع بندی:

با وجود کاهش اخبار جعلی نسبت به هفته گذشته، بررسی محتوای خبر های تکذیب شده نشان می دهد موضوعات سیاسی و امنیت منطقه ای همچنان محور اصلی بخشی از این اخبار بوده اند. در کنار آن، انتشار اخبار جعلی با موضوعات اجتماعی و اقتصادی نیز سهم قابل توجهی داشته است؛ موضوعی که اهمیت راستی آزمایی سریع و اطلاع رسانی دقیق را برای جلوگیری از شکل گیری برداشت های نادرست در افکار عمومی برجسته می کند.

براساس پایش های انجام شده، تلگرام با سهم 70 درصدی، اصلی ترین بستر انتشار اولیه اخبار جعلی در این بازه بوده است. پس از آن، اینستاگرام با 20 درصد قرار دارد و توئیتر و برخی پلتفرم های داخلی نیز به ترتیب سهمی معادل 4 و 6 درصد از انتشار اولیه این اخبار داشته اند.

اخبار جمع آوری شده، اخباری هستند که در شبکه های اجتماعی در سطح ملی مطرح شده و چالش هایی ایجاد کرده اند. همچنین مطابق بررسی های انجام شده، کانال های وابسته به جریان های معاند در میان منابع منتشرکننده این اخبار جایگاه برجسته ای داشته اند.

الگوی انتشار این محتواها، از جمله بهره گیری از فضاسازی روانی و بازنشر هدفمند ادعا های تأییدنشده، می تواند با هدف ایجاد نگرانی، تشویش اذهان عمومی و اثرگذاری بر برداشت مخاطبان دنبال شود. از این رو، توجه به منبع اولیه خبر، بررسی شواهد و مراجعه به منابع معتبر، نقش مهمی در محدودکردن دامنه انتشار اطلاعات نادرست دارد.